امواج
سونامی
امواج مدي:
امواج مدي(يافقط موج)پديده اي مدي است كه در آن لبه پيشروي
مد،موجي(يا امواجي)از آب را تشكيل مي دهد كه برخلاف جهت جريان،به سمت
بالاي رودخانه حركت مي كند. در واقع،اين موج،يك موج مدي واقعي است(با
سونامي اشتباه نشود).
اين امواج،در مكانهاي اندكي در دنيا به وجود مي آيند،در مناطقي كه
داراي محدوده مدي بزرگي هستند،تنها در مدهاي مشخص رخ مي دهند و
هنگامي كه مد،به رودي كم عمق و باريك با خليجي عريض مي رسدتشكيل مي
شوند.موج مدي،مثالي طبيعي از موج هاي منفرد است.امواج بزرگ براي
كشتيراني خطرناك هستند.
لغت بور،از لغت قديمي انگليسي و از لغت بارا در الدنورس گرفته شده كه
به معناي موج است.
موج
عجيب:
امواج عجيب،كه امواج سركش يا امواج هيولاهم ناميده مي شوند،امواج
نسبتا بزرگ،ناگهاني و سطحي اقيانوس هستند كه مي توانند باعث غرق شدن
كشتيهاي متوسط-بزرگ شوند.زماني تصور مي شد كه اين امواج،امواجي
افسانه اي باشند اما امروزه معلوم شده كه پديده طبيعي اقيانوسي مي
باشند(اگر چه نسبتا نادر هستند).وجود آنها،تنها در سال 2004 ،ثابت شد
هنگامي كه ماكس ويو،و مركز تحقيقات
GKSS
،بااستفاده از داده هاي جمع آوري شده توسط ماهوارههاي
ESA
،چندين نمونه از اين امواج را،در حين مطالعات مداوم شناسايي كردند.
تاريخچه:
معمولا امواج طوفاني ميان اقيانوسي به ارتفاع 7 متر(23 فوت)مي رسند و
مي توانند حداكثر به ارتفاع 15 متر(50 فوت)هم برسند اما براي قرنها
افسانه هاي دريايي از وجود امواج بسيار بزرگ صحبت مي كردند هيولاهاي
واقعي كه ارتفاع آنها به بيش از 30 متر(100 فوت)مي رسيد(تقريبا به
ارتفاع يك ساختمان 12 طبقه)و بدون هيچ هشداري،در ميان اقيانوس و در
مقابل جريانها و جهت باد غالب و اغلب در هواي كاملا آفتابي ظاهر مي
شدند. گفته مي شود كه اين امواج حاوي ديواري عمودي از آب هستند كه در
جلوي يك دراز گودال بسيار عميق قرار دارد و اين دراز گودال به قدري
عميق است كه به آن گودال دريايي گفته مي شود.كشتي اي كه با چنين موج
عظيمي روبه رو شود،بعيد است بتواند از فشار مهيب آن كه بيش از 100 تن
بر متر مربع است و در اثر وزن موج ايجاد مي شود نجات و رهايي يابد و
مطمئنا ظرف چند ثانيه غرق خواهد شد(معمولا طراحي كشتيها براي امواج
طوفاني مدور با ارتفاع بيش از 15 متر و فشار حدود 15 تن بر متر مربع
مي باشد).
دانشمندان مدتهاي طولاني اين داستانها را رد مي كردند و ادعا مي
كردند كه مدلهاي رياضي نشان داده اند كه امواج اقيانوسي با ارتفاع
بيش از 15 متر،ازنظر احتمالات،در 1000 سال اخير نادر بوده اند.اما
تصاوير ماهواره اي در سالهاي اخير،تاييد كرده اند كه امواج با ارتفاع
بيش از 30 متر،بر مبناي مدل خطي اندازه موج،بسيار متداول تر از
احتمال رياضياتي هستندو نشان مي دهد كه در حقيقت،اين
امواج،سالانه،بارها در همه اقيانوسهاي جهان رخ مي دهند همين امر،سبب
بررسي مجدد علت پيدايش آنها شد و سوالهاي اساسي را در مورد بسياري از
قوانين پذيرفته شده مهندسي دريايي ايجاد كرد.
توجه داشته باشيد كه امواج عجيب محلي،كه در اينجا بحث شدند ،همان
سونامي،كه قبلا امواج مدي هم ناميده مي شد،نيستند.سونامي،امواج جابه
جا شده است كه با سرعت بسيار زيادي حركت مي كند و در آبهاي عميق،غير
قابل توجه است. امواج سونامي تنها هنگامي كه به خطوط ساحلي نزديك مي
شوند،خطرناك هستند. در درياهاي عميق،سونامي براي كشتيراني تهديد
كننده نيست. بر عكس،امواج عجيب پديده آبي كوتاه مدت و محلي هستند كه
فراوان در درياها رخ مي دهند.
علل
احتمالي امواج عجيب:
پديده امواج عجيب، هنوز هم موضوع تحقيقات است بنابراين بسيار زود است
كه به روشني بگوييم كه رايج ترين علل آن چه هستند يا چرا آنها از
جايي به جاي ديگر تغيير مي كنند.به نظر مي رسد جاهايي كه جريان
قوي،در جهت مخالف جهت اوليه حركت امواج جريان مي يابد،مناطق با
بالاترين خطر قابل پيش بيني هستند.مناطق نزديك كايه آگولهاس،در جنوب
آفريقا يكي از اين مناطق است. اما از آنجا كه اين فرضيه و پيدايش همه
امواجي مشاهده شده را توضيح نمي دهد،با متغيرهاي محلي چندين مكانيزم
مختلف ممكن است .
مكانيزمهاي پيشنهاد شده براي امواج عجيب شامل موارد زير است:
طبق بعضي از تحقيقات:
1-كاملا ممكن است كه يك موج عجيب در اثر فرآيند طبيعي غير خطي از
زمينه تصادفي امواج كوچكتر به وجود مي آيد.در چنين موردي،اين فرضيه
وجود دارد كه موج غير معمول وناپايداري تشكيل مي شود كه انرژي امواج
ديگر را گرفته و قبل از اين كه ناپايدار شده و اندكي بعد ريزش كند
خود به صورت هيولايي عمودي رشد مي كند.
ميزان وقوع:
پروژه ماكسويو،با استفاده از رادار،در سال 2001 ،در سه هفته،سطح
اقيانوس را مطالعه كرد.آنها در آن زمان،30000 عكس گرفتند كه هر يك
5*10 كيلومتر از اقيانوس را مي پوشاند و كل مساحت آن 5/1 ميليون
كيلومتر مربع شد.در 10 تا از اين عكسها،امواج غول پيكر ديده شدند يا
يك موج در هر 000/150 كيلومتر مربع ديده شد.بايد توجه داشت كه موج
كوتاه مدتي در يك بخش از اقيانوس با اين اندازه،در نوع خود پديده اي
بسيار نادر است.
موج
پنهان:
موج پنهان،اصطلاحي است كه براي توصيف امواج بزرگ و نامتناسب ساحلي به
كار مي رود كه اغلب بدون هشدار،در يك رشته موج ظاهر مي شوند.موج
پنهان هنگامي تشكيل مي شود كه انرژي تعدادي از امواج كوچكتر،يك جا
متمركز مي شود.اين،روش،شبيه همان روشي است كه تصور مي شود امواج عجيب
اقيانوسهاي عميق به آن طريق تشكيل مي شوند البته در مقياسي بسيار
كوچكتر.
چون امواج،بسيار بزرگتر از امواج پيشرونده هستند،مي توانندشناگران بي
احتياط يا حتي افراد نا آگاه ساحل را گرفته و آنها را به دريا
ببرند.امواج پنهان،پديده ساحلي جهاني است اگر چه معلوم شده كه اين
امواج در بعضي مناطق،متداول تر از مناطق ديگر هستند. در ايالات
متحده،كاليفرنياي شمالي،اورگون و واشنگتن تحت تاثير اين امواج قرار
مي گيرند.
در بسياري از بخشهاي جهان،افسانه هاي محلي پيش بيني مي كنند كه در
ميان تعداد مشخصي از امواج،يكي از آنها بسيار بزرگتر از بقيه خواهد
بود(از هر هفت موج،يكي از آنها اصلي است كه انتشار گسترده اي دارد و
از طريق موزيك و ادبيات وارد فرهنگ عموم شده است).در حاليكه اين
عقايد هيچ مبناي علمي ندارد زيرا امواج پنهان،الگويي قابل پيش بيني
ندارند،آنها رابطه اي عمومي با خود پديده دارند و براي آموزش ساكنين
ساحل درباره ضرورت حفظ هوشياري هنگامي كه نزديك دريا هستند به كار مي
رود.
