پيش زمينه:  

سطح سيارات خاكي به غير از كره زمين با دهانه‌هاي برخوردي پوشيده شده است. بسياري از اقمار منظومة شمسي هم دهانه‌اي برخوري دارند. هنگاميكه يك سنگ آسماني به سطح برخورد مي‌كند، دهانة برخوردي بوجود مي آيد. نيروي برخورد آنقدر زياد است كه سنگهاي اطراف محل برخورد فشرده مي شوند و دهانه را شكل ميدهد. همچنين برخورد جسم برخوردي را تبخير مي‌كند. اين برخورد باعث برگشت مواد پرتابه‌اي سنگ فشرده شده از دهانه مي‌شود. اين مواد ممكن است تا هزاران كيلومتر دورتر پرتاب شوند كه بسته به مقدار انرژي آزاد شده دارد. شكل دهانه ممكن است تغيير يابد، اگر ديواره‌هايش شروع به لغزش به داخل كنند و به طور بخشي درون دهانه را پر كنند.

دانه ها ممكن است بوسيله فرآيندهاي سطحي مانند هوازدگي و جريانهاي آب، باد و يخ نيز تخريب شوند. اين امر دليل كمپاني دهانه ها بر روي كرة زمين است. دهانه‌هاي قديمي تخريب شده اند.

درك ما از منشاء دهانه ها تا زمانيكه تصاوير و مثالهايي از سطح ماه خود ما وجود نداشته باشد، محدود است. در حال حاضر ما شواهد فتوگرافيكي خوبي از دهانه هانه‌هاي موجود در سطح سيارات خاكي،‌ بخصوص مريخ و ناهيد داريم. دهانه‌هاي اين سيارات به سختي قابل تفسير هستند و بعضي دانشمندان فكر مي‌كنند كه بعضي از آنها منشاء آتشفشاني دادند.

روي سطح ما، سطح يك دهانة نمونه از سطح ميانگين پايين تر است. دهانه بوسيله لبة برآمده احاطه شده است. مادة پرتابه اي بصورت تپه‌هايي از قطعه سنگ يا سنگ شل در منطقة اطراف دهانه و در دهانه‌هاي بزرگتر بصورت يك سيستم شعاعي ظاهر مي‌شوند. بعضي دهانه ها بوسيله جويبارهايي كه حاصل شكافهاي روي سطح هستند، قطع شده‌اند. جويبارها ممكن است گسل هايي باشند كه احتمالاً‌ بوسيلة فعاليت زمين ساختي قديمي يا فرآيندهاي سرد شدگي بوجود آمده‌اند.

بعضي دانه‌هاي برخوردي ماهي بسيار بزرگ بوسيلة سنگ آتشفشاني بسيار شبيه به سنگ آذرين بازالتي پر شده‌اند. اين دهانه‌هاي پر شده معمولاً مآر ناميده مي‌شوند كه از واژه لاتين اقيانوس نشأت مي‌گيرد. دانشمندان پيشنهاد مي‌كنند كه بعد از يك برخورد بزرگ، سنگ جذاب از درون ماه و در امتداد ترك ها نشت كرده و به طور بخشي دهانه را پر مي كند.

در اين فعاليت، دانش آموزان ابتدا دهانه‌هاي خود را مي‌سازند و سپس يك دهانه واقعي را با استفاده از تصاوير سطح ماه مشاهده مي كنند.

   روش كار:  

1 – براي دانش آموزان توضيح دهيد كه چگونه دهانه ها شكل مي گيرند. شايد بخواهيد بوسيلة اطلاعات بخش پيش زمينه بكشيد تا به اين امر كمك كند. منشا به احتمالي مآر ماهي را به كلاس توضيح دهيد. شايد بخواهيد باز هم نموداري از اين امر براي بچه ها بكشيد. به دانش آموزان بگوييد كه تصميم داريم دهانه‌هايي بسازيم و سپس به دانه‌هاي روي قمر نگاه كنيم.

2 – از دانش آموزان بخواهيد به طور گروهي كار كنند. دانش آموزان از راهنمايي هاي برگة آزمايش استفاده كنند يا اگر ترجيح مي‌دهيد، از پيش مواد دهانه سازي را جمع كنيد. آرد را به درون هر ماهي تابه ريخته و آنرا به ضخامت 4 تا 5 سانتيمتر در آوريد. از دانش آموزان بخواهيد در فضاي باز اين آزمايش را انجام دهند و يا روزنامه‌اي در زير ماهي تابه پهن كنند. از هر دانش آموز بخواهيد كه روي صندلي بايستد و يك قاشق پر آرد از ارتفاع حدود يك متر درون ماهي تابه بريزد. اين كار يك دهانة كوچك كه داراي لبه‌هاي برآمدة مشابه و كناره‌هاي در حال لغزش است بوجود مي‌آورد.

3- از طرف ديگر ممكن است بخواهيد با چند دانش آموز چند دهانه بسازيد و از بچه هاي ديگر بخواهيد كه به اين آزمايش نگاه كنند.

4 – شما مي توانيد اين آزمايش را با تغيير زاوية برخورد امتحان كنيد. اين كار دهانه واقعي تري را به وجود مي‌آيد. مراقب باشيد كه برخوردهاي زاويه‌اي مي تواند باعث كثيف كاري شود. با دانش آموزان دربارة اينكه اجسام برخورداري به صورت مستقيم به زمين نمي‌خورند، بحث كنيد.

5 – دانش آموزان را به گروه هاي چهارتايي تقسيم كنيد. به هر گروه يك پاكت از. تصاوير ماه بدهيد. به هر دانش آموز نيز يك ذره بين بدهيد. از آنها بخواهيد به تصاوير نگاه كنند و تعيين كنند كداميك دهانه دارد و كداميك ندارد. از آنها بخواهيد تعداد دهانه هاي هر تصوير را بشمارند و اطلاعات را در برگة آزمايش ثبت كنند. از دانش آموزان بخواهيد سعي كنند كه تفاوت بين يك مآر و يك دهانه برخوردي را تشخيص دهند، اين كار واقعا سخت است، شايد بخواهيد به اين موضوع اشاره كنيد كه دهانه هاي بسيار بزرگ. مآر هستند. به دانش اموزان آموزش دهيد كه به سايه ها توجه كنيد. شايد آنها قادر باشند كه تفاوت بين يك تپه و يك فروافتادگي را بگويند.

اين كار نيز مشكل است. براي دانش آموزان خوب است كه سختي تفسير در اين آزمايش را ببينند. مواجه شدن با ابهام يكي از بخشهاي مهم كار علمي است.

اگر آرد ذرت داريد، مي‌توانيد آنرا با آرد سفيد مخلوط كنيد كه لبه‌هاي مشخص تري از دهانه شكل بگيرد.