مفاهيم

چرخه هستي – منظومه شمسي(4)

قبل از آزمايش

دانش آموزان درباره حركت انتقالي و حركت وضعي مي آموزند .

اهداف:

● توصيف و مقايسه حركات درمنظومه شمسي ما

● تشخيص بين گردش ياحركت انتقالي و چرخش يا حركت وضعي

لغات:

محور – مدار – حركت انتقالي – حركت وضعي

مواد لازم:

كاربرگ – جدول منظومه شمسي

پيش زمينه:

حالا دانش آموزان بايستي از حركات بزرگت در حال وقوع در هستي آگاه شوند . حركات تا خارج از منظومه شمسي ما وجود دارد . حتي خورشيدي در كهكشان راه شيري حركت مي كند ! شايد بخواهيد از دانش آموزان بپرسيد كه چه نشانه اي از حركت زمين رامي توانند معرفي كنند . طلوع و غروب خورشيد و ماه نشان مي دهد كه يكي از اجسام در حال حركت است . تغيير موقعيت هاي ستاره ها ، خورشيد و ماه هم ، حركت حادثه طولاني تري را نشان مي دهد .

مفاهيم كليدي براي تاكيد اينها هستند كه زمين به دور خورشيد يا مدارهاي اطراف يك نقطه مركزي مي گردند . زمين به دور محور خود يا خودش هم مي چرخد . اين دو واژه گاهي با هم اشتباه مي شوند . از كار برگ براي كمك به فهم دانش آموزان استفاده كنيد . مثالي از چرخش و گردش ، شخصي ست كه روي اسب اسباب بازي گردان در پارك هاي بازي نشسته است . آن شخص روي اسب در حال گردش بهدور مرگز است در حاليكه اگر اسب بچرخد ، خود اسب و شخص روي آن هم به دور خود مي چرخند. زمين در حاليكه به دور محور خود ميچرخد ، دور خورشيد هم ميگردد . ماه درحاليكه به دور محور خود ميچرخد، دور زمين هم مي گردد .

چرخش كمي پيچيده است زيرا دانش آموزان احتياج دارند محور چرخش را درك كنند. يك محور خط فرضي دور جسمي ست كه آن جسم به دور آن محور مي چرخد . محور زمين خطي فرضي ست كه قطب هاي شمال و جنوب عبور مي كند. مي توانيد از يك توپ بسكتبال كه روي انگشت شخصي مي چر خد مثالي از چرخش بزنيد چرخش باعث ايجاد شب و روز مي شود و انحراف محور ( 5/23 درجه ) باعث ايجاد فصول مي شوند . كيفيت نور خورشيد بواسطه انحراف محور ، عامل اصلي در ايجاد فصول است و فاصله از خورشيد نقشي در اين امر ندارد.

روش كار:

1- از دانش آموزان بپرسيد چه شاهدي وجود دارد كه حركت زمين را نشان دهد . توضيح دهيد چگونه گذر شب و روز بوسيله حركت وضعي انجام مي شود .

2- شايد دانش آموزان بخواهند در گروههاي 4 و 5 نفره كار كنند و تفاوت بين حركت انتقالي يا گردش و حركت وضعي ياچرخش را بقهمند . دانش آموزان بايد به دور يك دانش آموز مركزي بگردند و در همان حال به دور محور خود نيز بچرخند.

3- جداول راهي براي وادار كردن دانش آموزان به ياد گيري مشاهده و جمع آوري اطلاعات است . مدار هر سياره چرخش آنها را به دور خوشيد تعيين مي كند . حلقه هاي اطراف مشتري ، زحل ، اورانوس و نپتون را به دانش آموزان نشان دهيد . به آنها بگويد كه مدارها تند نيستند ! تنها سياره اي كه مدار آن مختلف المركز است ، پلوتون است . مدار آن واقعاً پلوتون را در برخي سالها به خورشيد نزديك تر از نپتون قرار مي دهد .