چرخه هستي – زمين( 6)

آزمايش

دانش آموزان نواحي فرسايش را روي يك نقشه از جهان رسم مي‌كنند.

اهداف:

● مقايسه نيمكره شرقي و غربي زمين

● كشف و بررسي و تشريح باران و باد

لغات:

 فرسايش – يخ – باران – باد

مواد:

 كاربرگ – مدل هايي از سرزمين ها – كره جغرافيايي قابل تسطيح

– مداد رنگي يا ماژيك

پيش زمينه:

چشم انداز زمين توسط نيروهاي زيادي شامل آب، يخ، و باد تحت تأثير قرار گرفته است. زمين ساخت ورقه‌اي يا حركت پوسته زمين همچنين براي ايجاد آتشفشان، كوه و دره ها خيلي مهم مي‌باشد. دانش آموزان بايد بفهمند كه يكي از راه هايي كه  زمين از ساير سيارات متفاوت مي‌باشد، تأثيرات اين سه فاكتور روي سطح آن مي‌باشد. زمانيكه آب به سمت پايين دست حركت مي‌كند، دره ها را حفر مي‌كند و مواد سست را منتقل مي‌كند و نواحي پست را پر مي‌كند. بيشتر سطح زمين در حقيقت توسط دره هاي رودخانه اي پوشيده شده است. زمين لغزش ها در واقع حركات رو به پايين توده هاي بزرگ سنگ و خاك هاي سست مي‌باشند.

در نواحي داراي آب جاري امري عادي مي باشد. آب باعث حركت آسانتر مواد سست مي‌شود و با ايجاد زمين لغزش حركت آن را آسانتر مي‌كند. آب جامد يا يخ يك عامل موثر مي‌باشد. آب سرد كه در نواحي كوهستاني و ارتفاع هاي بالاتر و نزديك قطب ها (عرض هاي جغرافيايي بالاتر) وجود دارد. در حين پايين آمدن به سمت مناطق پايين دست ، با واكنش يخچال ها يا كلاهك هايي كه مثل ورقه هاي بزرگ صفحه هاي ماسه اي يا پوشه عمل مي كنند روبرو مي شوند. مواد سست و سنگهاي تخت را حفر كرده و با خود مي برند. يخچال هاي كوهستاني دره هاي عميق حفر مي‌كنند. ورقه هاي يخي نظير آنهايي كه در قطبين و گرين لند وجود دارد، چشم اندازهاي طبيعي را توسط آسياب كردن يا له كردن همه نواحي مرتفع تسطيح مي كند.

بادكه تا اين اندازه قوي نمي‌باشد مي‌تواند تنها موادي  در اندازه ماسه و گرد و غبار را فرسوده و منتقل كند. ذرات بزرگتر تنها در طول طوفانهاي كاتاسمتروفيك حركت مي كنند. اگرچه بادها در بيشتر سطوح زمين مي‌وزند، اما تأثيرات آن به بهترين نحو تنها در مناطق بياباني و خشك قابل مشاهده است. در اينجا تأثيرات آب كاهش يافته و باد مي‌تواند تلماسه هاي ماسه اي و گرد و غبار را به فواصل دور ببرد. به اين دليل، فعاليت باد و بيابانها اغلب مساوي مي‌باشند. اين يك نتيجه منطقي براي دانش آموزان خواهد بود. بدانيد كه باد داراي قدرت كافي در نواحي ديگر نظير خطوط ساحلي براي تشكيل تلماسه ها و ديگر چشم انداز هاي بادي مي‌باشد. كره ها همچنين عرض و طول هاي جغرافيايي را نشان مي‌دهند. اينها سيستمي براي جا دادن يك نقطه روي سطح زمين مي‌باشند. خطوط طول جغرافيايي از قطب به قطب كشيده شده است.

مقدار آنها از حدود 5 درجه شرقي افزايش مي‌يابد كه از انگلستان مي گذرد. توجه كنيد كه خط 180 درجه، نيمه كره خط زمان بين‌المللي مي‌باشد. خطوط عرض جغرافيايي از شرق به غرب حركت مي‌كنند. استوا داراي عرض جغرافيايي 5 درجه مي باشد. مقدار خطوط عرض جغرافيايي به سمت قطبين شمال و جنوب افزايش مي‌يابد.

90 درجه شمالي و 90 درجه جنوبي مي‌باشند. هر نقطه روي سطح زمين داراي مكان عرض و طول جغرافيايي واحد مي‌باشند. در ايران نواحي بياباني ، در مناطقي مثل كوير لوت، دشت كوير و شهرهايي مثل يزد وجود دارد. مناطق كوهستاني ايران چندان قابل توجه نمي‌باشد، اما در جهان مناطقي مثل كانادا، بخشهايي از آلاسكا و گرين لند داراي نواحي كوهستاني مي‌باشند. در قاره آفريقا، شرق آفريقا بياباني است.

مركز آفريقا داراي نواحي رودخانه اي مي باشد. در اروپاي شمالي يخ فراوانتر است. در بخش مركزي آن بيشتر بيابان وجود دارد. از لحاظ الگويي دانش آموزان بايد قادر به فهم اين مطلب باشند كه نواحي موجود در عرض هاي جغرافيايي بالا توسط يخ پوشيده شده‌اند به علاوه آنها بايد توجه داشته باشند كه نواحي بياباني در دو نوار وجود دارند، بين 30 – 40 درجه شمالي و جنوبي استوا.

روش كار:‌

1 – نيروهاي باد، آب و يخ را به دانش آموزان معرفي كنيد. توضيح دهيد كه آنها كره جغرافيايي را براي ياد گيري توزيع اين نيروها روي سطح زمين بررسي خواهند كرد. بحث كنيد كه چگونه زمين ساخت ورقه‌اي مي‌تواند سطح زمين را حركت دهد و همينطور آتشفشان يا گسل.

2 – خط عرض و طول هاي جغرافيايي را روي كره نشان دهيد. معني آنها را براي كلاس توضيح دهيد. شما ممكن است بخواهيد طول و عرض جغرافيايي محل خود را پيدا كنيد و از آنها بخواهيد كه آنها را روي كره خود پيدا كنند.

3 – مطالب زير اطلاعات هر كدام از مدل ها را در كيت مدل سازي سرزمين ها نشان مي دهد.

 

مدل آتشفشاني: اساساً توسط زمين ساخت ورقه اي تشكيل مي‌شود.
	كوهي با مدل هاي يخچالي:  اين دره ها اساسا توسط حفر يخچالي دره ها ايجاد شده‌اند
كوه هاي بالا آمده: گسل ها باعث حركت يك سمت به طرف بالا ميشوند اما دره هاي بريده شده توسط فرسايش آلي كوه ها بعد از زمين ساخت ورقه اي ايجاد مي شوند.
	كوه هاي چين خورده: زمين ساخت ورقه اي (ورقه اي همگرا) باعث چين خوردگي مي‌شود اما باد و آب مي‌توانند كوه ها و دره ها را به طور يكنواخت و صافي فرسوده كنند.

4– در تمرين3 دانش آموزان اطلاعات را از كره مي‌گيرند و به كاربرگ منتقل مي‌كنند از آنها بخواهيد قاره ها را به درستي رنگ كنند. در تفاسيرشان در مورد جواب سوالات به آنها اجازه عمل بدهيد.