اهداف:
چگونگي استفاده از قطب نما
چگونه جهات جغرافيايي را پيدا كنيم
لغات:
قطب نما
شرق
شمال
جنوب
غرب
مواد:
قطب نماها
كره جهاني با قابليت مسطح شدن
بر چسب
آهن ربا
مداد
صفحه
كار
موضوع:
ژئوفيزيك دانان ميگويند كه چرخش فلزات
مذاب
در هسته بيروني زمين عامل ايجاد ميدان مغناطيسي زمين است. امروزه،
شمال، قطب مثبت و جنوب قطب منفي اين ميدان است. و به اصطلاح شمال و
جنوب مغناطيسي ناميده شده اند. اين قطب ها با قطب هاي جغرافيايي كه
دو انتهاي محور چرخش زمين هستند، تفاوت دارند. قطب هاي مغناطيسي ثابت
نبوده و با گذشت زمان تغيير ميكنند. بهتر است بگوييم كه قطب شمال
مغناطيسي نزديك قطب شمال جغرافيايي است.
قطب نما،
وسيله اي است كه به ما كمك ميكند تا شمال و جنوب را تعيين كنيم. يك
آهن رباي كوچك به يك انتهاي سوزن متصل شده و انتهاي ديگر آن طوري
تنظيم شده
كه سوزن به راحتي بچرخد. آهن ربا سوزن را در راستاي ميدان مغناطيسي
زمين به
خط ميكند. يك انتهاي سوزن (كه اغلب به رنگ قرمز است) شمال را نشان
ميدهد. در
حاليكه انتهاي ديگر جنوب را نشان ميدهد. وقتي سوزن شمال را نشان
ميإهد قطب نما
را طوري بچرخانيد كه شمال روي، آن با جهتي كه عقربه نشان ميدهد منطبق
شود.
حالا شما ميتوانيد به راحتي جهت را بيابيد.
روش:
1 –
از دانش آموزان بپرسيد كه شمال در كدام سو است. اكثر آنها بالا را
نشان خواهند داد. مثل اينكه شمال در آسمان است. براي آنها توضيح دهيد
كه تعيين قطب شمال مشكل است، زيرا، شمال خودش يك ناحيه را مشخص
ميكند.
به هر دانش آموز و يا به هر گروه از آنها يك كره با قابليت مسطح شدن
بدهيد. و از آنها بخواهيد كه يك برچسب با علامت شمال
(N)
را در قطب شمال و يك برچسب با علامت جنوب
(S)
را در قطب جنوب بچسبانند.
دوباره از آنها بپرسيد كه اگر شمال به سمت بالا است حالا بايد براي
آنهامشخص شده باشد كه شمال و جنوب، جهت هاي روي سطح زمين هستند.
2 –
به هر دانش آموز و يا هر گروه يك قطب نما بدهيد و توضيح دهيد كه قطب
نما چگونه كار مي كند. نكات مهم درباره قطب نما را مرور كنيد. اجازه
دهيد كه آنها با آزمايش ياد بگيرند كه سوزن هميشه فقط يك طرف را نشان
مي دهد.
3 –
به هر دانش آموز و يا هر گروه يك آهن ربا بدهيد، و بخواهيد كه با قطب
نما و آهن ربا كار كنند. و به آنها بگوييد كه كدام سر آهن ربا شمال و
كدام سر آن جنوب است. نوك سوزن وقتي بالا ميآيد كه سر شمال آهن ربا
را به آن نزديك كنيم. اين عمل مثل پديده فيزيكي ميدان مغناطيسي زمين
است. در هر صورت ميدان مغناطيسي محل حاصل از يك آهن ربا قويتر از
ميدان مغناطيسي زمين است. به همين دليل است كه قطب نما تحت تأثير آن
قرار ميگيرد. درباره اين اتفاقات دركلاس بحث كنيد.
4 –
حالا كه دانش آموزان شمال و جنوب را پيدا كردهاند، به آنها بگوييد
كه شمال در فاصله نصف ميان شمال و جنوب و در سمت راست قطب نما است. و
غرب در فاصله نصف ميان شمال و جنوب و در سمت چپ آن قرار دارد. از
دانش آموزان بخواهيد كه قطب نما را در صفحه كاري در محلي كه براي آن
مشخص شده بگذارند. و آهن ربا را روي هر يك از خطوط طوريكه قطب
N
آن دورتر قرار گيرد بگذارند. و بپرسيد كه در هر كدام از موقعيت هاي
فوق چه اتفاقي ميافتد و علت آن چيست؟
5 –
از دانش آموزان بپرسيد كه خورشيد از كدام سمت شروع به بالا آمدن
ميكند (شرق) و به آنها بگوييد كه اگر آنها اين جهت را بيابند
ميتوانند شمال، غرب و جنوب را نيز از روي آن پيدا كنند. غرب درست در
نقطه مقابل شرق خواهد بود. شمال در سمت چپ خط شرق به غرب و جنوب در
سمت راست خط شرق به غرب خواهند بود. از دانش آموزان بپرسيد كه خورشيد
در كدام سمت غروب مي كند (غرب). در جهت حركت خورشيد در آسمان (شرق به
غرب) را به آنها بگوييد.
6 –
ممكن است كه بخواهيد به بيرون برويد و شمال و جنوب را پيدا كنيد از
دانش آموزان بپرسيد خورشيد از كجا طلوع ميكند؟ از سمت شرق و در كجا
غروب ميكند؟ در غرب. دانش آموزان مي توانند شمال و جنوب را با
داشتن دو مورد بالا پيدا كنند. بنابراين دانش آموزان ميتوانند بدون
استفاده از قطب نما، جهات اصلي را پيدا كنند.
توجه:مطمئن
شويد كه قطب نما و آهن رباها جدا از يكديگر نگهداشته شوند.در غيراين
صورت قطب نما دوباره مغناطيسه مي شود.يك قطب نما وقتي كه
دورازتأثيرالكتريسته
يا فلزات باشد، بهتر كار ميكند.
