|
آركائوپتريكس
آناتومي:
آركائوپتريكس(به معناي پرنده بالدار قديمي) نوعي پرنده ماقبل
تاريخ است كه150 ميليون سال قبل، در طي دوره ژوراسيك، كه بسياري از
دايناسورها مي زيستند، زندگي مي كرد. آركائوپتريكس، يكي از قديميترين
پرندگان شناخته شده است.
به نظر مي رسد كه بخشي از آركائوپتريكس پرنده و بخشي
ديگردايناسور باشد. برخلاف پرندگان پيشرفته امروزي، آركائوپتريكس داراي
دندان بود و بر روي هر بال سه چنگال داشت و داراي استخوان جناغي مسطح،
دنده هاي شكمي(گاستراليا) و دمي بلند و استخواني بود. مثل پرندگان مدرن
امروزي، داراي پر، بدني سبك وزن با استخوانهاي توخالي، استخوان جناغ و
انگشتان اصلاح شده بود. به علاوه اين جانوركه به اندازه يك كلاغ بود،
مي توانست در مسافتهاي كوتاه پرواز كندوخيلي خوب هم پرواز نمي كرد. اگر
چه اين پرنده داراي پر بود و مي توانست پرواز كند، اما شباهتهايي هم به
دايناسورها داشت كه شامل دندانها،جمجمه، نبود منقار سفت و ساختار
استخواني بدنش مي باشد. طول بالهاي آركائوپتريكس حدود5/1 فوت(5/0 متر)
و طول بدنش از منقار تا نوك، حدود 1 فوت(30 سانتيمتر) بود. وزن آن
احتمالا حدود 11 تا 18 اونس(300 تا 500 گرم) بوده است.
ديرينه شناسان تصور مي كنندكه آركائوپتريكس، در طي تكامل
نابود شد و تروپودهاي كوئلوروساريان(گروهي از دايناسورها كه شامل
درومائوزاروس، دينونيكوس، اوتاراپتور و ولوسيراپتور مي باشند) منجر به
پيدايش پرندگان شده اند.
فسيلها:
فسيلهاي جزيي شگفت آوري از آركائوپتريكس ها در آهكهاي ريزدانه
ژوراسيك، در جنوب آلمان كشف شده اند. اين آهكهاي ريزدانه در فرآيندهاي
ليتوگرافيك به كار مي روند از اين رو به نمونه هاي اوليه آركائوپتريكس،
نام ليتوگرافيكا داده شد. نخستين فسيل آركائوپتريكس(يك پر) در سال
1860، در نزديكي سولن هوفن آلمان كشف شد و در سال 1861، توسط ديرينه
شناس آلماني، هرمن وان ميرنامگذاري شد. در همان سال، وي نخستين نمونه
آركائوپتريكس را كشف كرد. علاوه براين پر، 8 نمونه فسيل آركائوپتريكس
هم كشف شده است.
منطقه سولن هوفن در طي دوره ژوراسيك، لاگوني راكد بوده
است(اروپا در اين زمان، به صورت يك سري جزيره بوده است). آب لاگون در
نزديكي كف آن، اكسيژن كمي داشته و يا فاقد اكسيژن بوده است و اين شرايط
به حفظ بسياري از جانوران مرده كمك كرده و شانس تشكيل فسيل را افزايش
مي دهد زيرا بعد از مرگ، تجزيه و فساد در آبهاي فاقد اكسيژن بسيار
آهسته صورت مي گيرد.
فسيلهاي پرندگان ، كمياب هستند زيرا استخوانهاي پرندگان توخالي
و تردهستند و معمولا به جاي فسيل شدن، نابود شده و خراب مي شوند. هرچند
تعداد كمي فسيل از پرندگان ژوراسيك، كرتاسه مياني، ائوسن و ميوسن-
پليوسن كشف شده است.
منشا پرندگان:
در سال 1868، توماس هنري هوكسلي، عنوان كرد كه آركائوپتريكس،
پرنده اي انتقالي بوده كه بسياري از ويژگيها و عوارض خزندگان را دارا
مي باشد. با بررسي فسيلهاي آركائوپتريكس و كامپسوگناتوس، دايناسوري در
اندازه پرندگان و پرنده مانند، هوكسلي مطرح كرد كه پرندگان و خزندگان
اجداد مشتركي به وجود آمده اند. در دهه بعد، نظريه هوكسلي، اهميت خود
را از دست داد و تنها يك قرن بعد، در دهه 1970 مورد توجه مجدد قرار
گرفت(بعد از تحقيقات بيشتر).
در سال 1986، گوتير، بيش از صد ويژگي پرندگان و دايناسورها را
مورد بررسي كرد و نشان داد كه پرندگان متعلق به گروهي از دايناسورهاي
كوئلوروزاريان هستند(گوتير، 1986، مونوفيلي ساريچيان و منشا پرندگان
در: منشاپرندگان و تكامل پرواز، تاريخچه علوم آكادمي كاليفرنيا، شماره
8).
طبقه بندي:
·
قلمرو(جانوران)
·
شاخه
مهره داران(داراي طناب عصبي پشتي هستند كه در مغز خاتمه مي يابد)
·
رده
آركوزاريا(دياپسيدها با دندانهاي سرپيچي و غيره)
·
راسته
ساريچيا- دايناسورهاي جهنده(يا راسته آركائوپتريگيفرم).
·
زيرراسته تروپودا- گوشتخواران دو پا.
·
تتانورا- تروپودهاي تكامل يافته سه انگشتي.
·
روراسته كوئلوروزاريا- درندگان سبك وزن و تندرو با استخوانهاي توخالي و
مغز بزرگ.
·
خانواده آركائوپتريدا
·
جنس
آركائوپتريكس.
گونه ها- آركائوپتريكس ليتوگرافيكا(گونه نوعي كه در سال 1861،
توسط هرمن وان ميرنامگذاري شد)، آركائوپتريكس باواريكا(ولن هوفر،1993).
فعاليتهاي آركائوپتريكس:
آركائوپتريكس(آركائوپتريكس تلفظ مي شود)، قديميترين پرنده
شناخته شده است. اين پرنده،در طي دوره ژوراسيك، حدود150 ميليون سال
قبل،كه بسياري از دايناسورها مي زيستند، زندگي مي كرد. ديرينه شناسان
تصور مي كنندكه آركائوپتريكس، در طي تكامل نابود شد و تروپودهاي
كوئلوروساريان(گروهي از دايناسورها كه شامل درومائوزاروس، دينونيكوس،
اوتاراپتور و ولوسيراپتور مي باشند) منجر به پيدايش پرندگان شده اند.
تغذيه: آركائوپتريكس، گوشتخوار بود وحشرات و جانوران كوچك ديگر را مي
خورد.
فسيلها: هفت اثر فسيلي جزيي از اين پرنده ابتدايي در آلمان يافت شده
است. آركائوپتريكس، در سال 1861، توسط ديرينه شناس آلماني هرمن وان مير
نامگذاري شد.
طبقه بندي: خانواده جانوران، شاخه مهره داران، رده اوس، جنس
آركائوپتريكس، گونه ليتوگرافيكا(وان مير،1861)، باواريا(ولن هوفر،
1993). |
