داتوزاروس (DATOUSAURUS)

( به صورت دا – تو – زار – وس تلفظ مي شود) داتوزاروس دايناسوري گياهخوار و چهارپا با دمي بلند و گردني طويل بود كه در ژوراسيك مياني، حدود 170 ميليون سال پيش زندگي مي كرد. اين ساروپود بدني مستحكم با طولي بيش از 50 فوت (15 متر) داشت. دندانهاي اين دايناسور قاشقي شكل بود و برخلاف بسياري از ساروپودها جمجمه بسيار مقاوم داشت. اين جانور در هر پايش 5 انگشت داشت. فسيلهاي داتوزاروس در چين كشف شده اند. گونه خاص اين جنس داتوزاروس باشانتسيس نام دارد. داتوزاروس در سال 1984 توسط دونگ وتانگ نام گذاري شد.

داچونگوازاروس ( DACHONGOSAURUS)

(به صورت دا – چونگ – وا – زار – وس تلفظ مي شود) داچونگوازاروس يك دايناسور ساروپودومورف ابتدايي و بزرگ بود. اين دايناسور سري كوچك، بدني حجيم و دمي دراز داشت. اين جانور بر روي دو و شايد هم چهارپا راه مي رفت. فسيلهاي غير كامل (فقط مهره هاي پشتي، دستها و دنده ها) اين دايناسور در چين كشف شده است. داچونگوازاروس به وسيله ديرينه شناسي چيني به نام چاو در سال 1985 نام گذاري شد. گونه خاص اين جنس داچونگوازاروس يونانتسيس نام دارد. داچونگوازاروس جنسي است كه به خوبي توصيف شده است.

چارلز داروين  DARWIN CHARLES))

چارلز رابت داروين (12 فوريه 1809 – 19 آوريل 1882) طبيعي دان انگليسي بود كه دانشمندي انقلابي بود كه با نظريه تكامل و قانون انتخاب طبيعي انقلابي در علوم طبيعي ايجاد كرد. وي بعد از تحصيل در دانشگاه كمبريج به عنوان يك طبيعي دان در كشتي HMS بيگل (كه كاپيتان آن رابرت فيتزروي بود) كار كرد. اين سفر دريايي در سراسر جهان به مدت 5 سال به طول انجاميد. (از 27 دسامبر 1831 تا 2 اكتبر 1386). در اين مسافرت داروين تغييرات عظيمي را در زندگي گياهان و جانوران مطالعه كرد. كتاب داروين كه تداوم گونه ها با انتخاب طبيعي يا بقاي گونه هاي مطلوب در تنازع براي حيات ناميده شد در 24 نوامبر 1859 چاپ شد (و ظرف يك روز به فروش رسيد). اين كتاب جهاني، تغييرات تدريجي گونه ها از زمان پيدايش تا پيدايش بر مبناي انتخاب طبيعي مطرح شده بود. آلفرد لرد والاس، در همان زمان داروين به طور مستقل نظريه تكامل را مطرح كرد. در سال1871، داروين كتاب پيدايش بشر را چاپ كرد كه به پيدايش انسان مي پرداخت. فرضيه تكامل از زماني كه مطرح شد مورد ترديد بود اما اكثر دانشمندان نظريه تكامل و انتخاب طبيعي را به عنوان شيوه تشكيل گونه ها و به عنوان اساس زيست شناسي قبول كردند.   Charles Darwin British Naturalist 1809 -1882

داسپلتوزاروس (DASPLETOSAURUS)

( به صورت داس – پلت – و – زار – وس تلفظ مي شود) داسپلتوزاروس (به معني سوسمار وحشتناك) يك دايناسور تروپود تيرانوزاريد است كه حدود 26 تا 33 فوت (10 – 8 متر) طول و 2 تا 5/3 تن (2300 كيلوگرم) وزن داشت. اين دايناسور شاخهاي كوچكي پشت چشمانش داشت و بازوهايش كمي بزرگتر از بازوهاي T  ركس بود و به احتمال زياد اين دايناسور اجداد Tركس بوده است. اين جانور دوپا و گوشتخوار در مردابهايي كه در منطقه آلبرتا – كانادا وجود داشت و در زمان كرتاسه پاياني حدود 72 – 76 ميليون سال پيش زندگي مي كرد. اين دايناسور احتمالاً تريسراتوپس ها را شكار كرده است. داسپلتوزاروس در سال 1970 به وسيله د. ا. راسل نام گذاري شد. گونه خاص اين جنس داسپلتوزاروس تروسوس نام دارد.

داسنتروس ( DACENTRUS)

(به صورت دا – سن – ترو – وس تلفظ مي شود) داسنتروس (به معني دم بسيار نوك تيز) يك دايناسور استگوزاريد اوليه بود، كه در واقع يك دايناسور گياهخوار بود كه حدود 15 فوت (4/4 متر) طول داشت. اين دايناسور دو رديف صفحات ناتقارن بر روي پشتش و دو رديف ميخهاي طويل (با لبه هاي تيز) در انتهاي پشت و بر روي دمش داشت. بزرگترين زايده هاي ميخ مانند اين دايناسور 5/1 فوت (45 سانتي متر) طول داشت. اين اورنيتيچين چهارپا در اروپاي امروزي زندگي مي كرد. فسيلهاي غير كامل اين جانور در انگلستان، پرتقال و فرانسه يافت شده است. علاوه بر اين يك تخم كه احتمالاً به داسنتروس تعلق داشت نيز در آلفيزار در پرتغال كشف شده است. داسنتروس در زمان ژوراسيك پاياني حدود 150 – 163 ميليون سال پيش زندگي مي كرد. داسنتروس به وسيله لوكاس در سال 1902 نام گذاري شد. گونه خاص اين جنس داسنتروس آرماتوس نام دارد. برخي از گونه هاي داسنتروس در ابتدا به عنوان اموزاروس شناخته مي شدند.

ارل داگلاس (DOUGLASS, EARL)

ارل داگلاس (1931- 1862)، ‌يك شكارچي فسيل بود كه در سال 1909، كارنيج كواري (كه امروزه به نام مجسمه ملي دايناسور ناميده مي شود) در اوتاي ايالات متحده را كشف كرد. داگلاس نمونه هاي بسياري را يافت (350 تن فسيل) كه شامل آلوزاروس، ‌آپاتوزاروس، ‌كامارازاروس،‌ كامپتوزاروس،‌ ديپلودوكوس،‌ هوپلوسوكوس، اتنيليا و استگوزاروس مي باشد. وي اين فسيلها را براي موزه كارنيج در پيتسبورگ پنسيلوانياي ايالات متحده جمع آوري كرد.

دال راسل (Russell, Dale)

دکتر دال آلن راسل، نویسنده و دیرینه شناس مهره داران است. وی استاد محقق در دانشگاه ایالتی کارولینا و مسئول دیرینه شناسی موزه تاریخ طبیعی کارولینای شمالی نیز می باشد. راسل دایناسورهای زیر را نامگذاری کرد: آلکسازاروس (راسل و دونگ 1994)، آرکائورنیتومیموس (1972)، آتلازاروس (مونبارون، راسل و تاکوئت 1999)، کریستاتوزاروس (تاکوئت و راسل 1998)، داسپلتوزاروس (1970)، درومیکئومیموس (1972)، دیسلوکوزاروس (مک اینوش، کومبس و راسل 1999)، سیگیلماسازاروس (راسل1996) و سینورنیتوئیدس (راسل و دونگ 1994). راسل، مقالات و کتابهای بسیاری نوشته که شامل" ادیسه در زمان: دایناسورهای آمریکای شمالی" (1998) و " سیستماتیک و مورفولوژی موزازارهای آمریکایی" (1967) می باشد. در سال 1971، راسل و فیزیکدانی به نام والاس تاکر، مقاله ای را (در مجله طبیعت) چاپ کردند که عنوان آن "سوپرنوا و انقراض دایناسورها" بود و این فرضیه را مطرح می کرد که یک سوپرنوا، سبب انقراض کرتاسه- ترشیاری شده است. این نخستین فرضیه ای بود که مبنای انقراض را پدیده ای فرازمینی می دانست.

دامالازاروس (DAMALASAURUS)

( به صورت دام – آ – لا – زار – وس تلفظ مي شود)  دامالازاروس يك دايناسور ساروپود اوليه بزرگ بود. اين دايناسور سري كوچك، بدني حجيم، و دمي بلند و چهار پاي كوتاه داشت. فسيلهاي اين جانور در چين يافت شده است.  دامالازاروس در ژوراسيك مياني حدود 169 – 188 ميليون سال پيش زندگي مي كرد. دامالازاروس به وسيله ديرينه شناسي چيني به نام ژانوزيچين در سال 1983 نامگذاري شد. گونه خاص اين جنس دامالازاروس ماگنوس نام دارد. دامالازاروس جنسي است كه هنوز به طور رسمي توصيف نشده است.

دانداكوزاروس (DANDAKOSAURUS)

(به صورت دان – داك – و – زار – وس تلفظ مي شود) دانداكوزاروس يك دايناسور تروپود بزرگ بود. اين دايناسور گوشتخوار و دوپا حدود 10 فوت (3 متر) طول داشت. فسيلهاي اين دايناسور در آندراك پرادش – هندوستان كشف شد. دانداكوزاروس در زمان ژوراسيك آغازين، حدود 188 – 213 ميليون سال پيش زندگي مي كرد. دانداكوزاروس به وسيله ديرينه شناسي به نام ياداگيري در سال 1982 نام گذاري شد. دانداكوزاروس نيز جنسي است كه هنوز به طور رسمي توصيف نشده است.

دايراكودون (DIRACODON)

(به صورت داي- راك- و- دون تلفظ مي شود) دايراكودون (به معناي دندان گردني) نوعي دايناسور گياهخوار اورنيتوپود و زره دار بود كه در دوره ژوراسيك پسين در آمريكاي شمالي مي زيست. دايراكودون در سال 1880 توسط مارش نامگذاري شد. اين اورتيتيسكين،‌احتمالاً يك استگوزار بوده است.

دايناسور(DINOSAUR)

دايناسورها،‌خزندگاني خشكي زي بودند كه در دوران مزوزوييك می زيستند و به صورت مستقيم و ايستاده راه مي رفتند. ساختار منحصر به فرد لگن آنها ياعث مي شد كه پاهاي آنها از زير بدنشان خارج شود و مانند ديگر خزندگان در طرفين قرار نگيرد. دايناسورها منقرض شده اند اما تكامل يافته و پرندگان را به وجود آوردند. واژه دايناسور (به معناي سوسمار بزرگ و ترسناك) توسط ريچارد اوون در سال 1841 رايج شد.

دايناسورهاي داراي ران  (Lizard-hipped  dinosaurs)

دايناسورهاي داراي ران (ساريچين ها) ساختار راني مشابه سوسمارها داشتند. اين دايناسورها اجداد پرندگان بودند. اين دايناسورها به تروپودها (گوشتخواران دو پا مانند آلوزاروس) و ساروپودومورف ها (گياهخواران بزرگ و چهار پا مانند آپاتوزاروس) تقسيم مي شدند. تروپود (آلوزاروس) ساروپودومورف (آپاتوزاروس)

دايناسورهاي كله استخواني (BONE-HEADED DINOSAURS)

دايناسورهاي كله استخواني پاكي سفالوزارها (به معني سوسمارهاي كله كلفت) هستند. آنها دايناسورهاي اورنيتيسكين دوپا، بازو كوتاه، گياهخوار با سرستبري بودند كه در انتهاي دوره كرتاسه مي زيستند. پاكي سفالوزاروس استگوسراس پاكي سفالوزار بودند.

دايناسورهاي منقار اردكي (DUCK-BILLED DINOSAURS)

هادروزارها يا دايناسورهاي منقار اردكي، اورنيتيسكين هايي از دوره كرتاسه پسين بودند. مايازارا، پارازارولوفوس و هادروزاروس،‌ هادروزار بودند.

دراكوپلتا (DRACOPELTA)

(به صورت دراك- و- پل- تا تلفظ مي شود) دراكوپلتا (به معناي زره دار) دايناسوري گياهخوار، زره دار و كوتاه بود كه در دوره ژوراسيك پسين،‌حدود 150- 156 ميليون سال قبل مي زيست. دراكوپلتا، ‌نوعي آنكيلوزار نودوزاريد بود كه بخشي از قفسه سينه و زره آن در پرتغال كشف شده است.  در اکوپلتا، در سال 1980، توسط دیرینه شناسی به نام گالتون نامگذاری شد.

دراكونيكس (DRACONYX)

(به صورت دراك- ون- يكس تلفظ مي شود) دراكونيكس (به معناي پنجه اژدها) نوعي دايناسور گياهخوار بود كه در دوره ژوراسيك پسين،‌ حدود 155 ميليون سال قبل مي زيست. دراكونيكس، ‌نوعي دايناسور ايگوانودونتيد (اورنيتوپود با پنجه هاي خاردار) بود كه بخشهايي از فسيلهاي آن در پرتغال كشف شده است. دراكونيكس در سال 2001 توسط ديرينه شناساني به نامهاي ماتئوس و آنتونس نامگذاري شد. گونه خاص آن دراكونيكس لوريرويي است.

دراويدوزاروس (DRAVIDOSAURUS)

(به صورت درا- ويد- و- زار- وس تلفظ مي شود) دراويدوزاروس (به معناي سوسمار دراويدو {نام بخش جنوبي هند}) نوعي خزنده از دوره كرتاسه پسين بود. طول آن 10 فوت (3متر) بود و سري كوچك و باريك، پوزه اي نوك تيز و تعدادي زره داشت. در ابتدا تصور مي شد كه دراويدوزاروس، نوعي دايناسور استگوزاريد است اما امروزه تصور بر اين است كه نوعي پلسيوزار (خزنده اي شناگر) باشد. فسيلهاي آن در هند جنوبي يافت شده اند. اين جانور در سال 1979، توسط ياداجيري و آياسامي نامگذاري شد. گونه خاص آن دراويدوزاروس بلاندفوردي است.

درموداكتيلوس (DERMODACTYLUS)

(به صورت در- مو- داك- تيل- وس تلفظ مي شود) درموداكتيلوس (به معناي انگشت پوستي) يك پتروزار تروداكتيلوييد و به عبارت ديگر يك خزنده پرنده بود كه در انتهاي دوره ژوراسيك، حدود 144- 153 ميليون سال قبل مي زيست. درموداكتيلوس حدود 3 فوت (1 متر) طول داشت. اين جانور در سال 1881، توسط اتنيل مارش نامگذاري شد. گونه خاص اين جنس درموداكتيلوس مونتانوس است. درموداكتيلوس يك جنس مشكوك است. تكه فسيلهايي از اين جانور از جمله تكه هاي انگشتان بال آن در وايومينگ ايالات متحده كشف شده است.

دروميسيوميموس (DROMICEIOMIMUS)

(به صورت درو- مي- سي- و- مي- موس تلفظ مي شود) دروميسيوميموس (به معناي شترمرغ مقلد) نوعي دايناسور دوپا از دوره كرتاسه پسين، حدود 70- 75 ميليون سال قبل و بسيار تندرو بود (احتمالاً سرعت آن بيش از 40 مايل در ساعت= 64 كيلومتر در ساعت بوده است). طول دروميسيوميموس حدود 12 فوت (6/3 متر) و وزن آن حدود 220 تا 330 پوند (150- 100 كيلوگرم) بود. طول استخوان ران اين جانور، 8/46 سانتيمتر بود. اين اورنيتوميميد (تروپود پرنده مانند)، بالهايي بسيار بلند و چشماني بزرگ داشت. دروميسيوميموس، ‌دهاني بي دندان و پوزه اي شكل و آرواره هايي ضعيف داشت. احتمالاً اين جانور، ‌حشرات، تخم و گوشت مي خورده است. دروميسيوميموس،‌ در سال 1972،‌ توسط راسل نامگذاري شد. گونه خاص آن دروميسيوميموس برويترتيوس است. فسيلهاي بالغ و نابالغ آن در آلبرتاي كانادا كشف شده اند.

دروميوزاروس (DROMAEOSAURUS)

(به صورت درو- مي- و- زار- وس تلفظ مي شود) دروميوزاروس (به معناي سوسمار تندرو)، نوعي دايناسور تروپود، ‌كوچك،‌ تندرو و گوشتخوار بود كه حدود 6 فوت (8/1 متر) طول و 15 كيلوگرم وزن داشت. دروميوزاروس، پنجه هايي داسي شكل، دندانهايي تيز و چشماني بزرگ داشت و در دوره كرتاسه پسين، حدود 72- 76 ميليون سال قبل مي زيست. فسيلهاي آن در آلبرتاي كانادا و مونتاناي ايالات متحده يافت شده اند. اين جانوران، دايناسورهايي باهوش و بسيار كشنده بودند و احتمالاً به صورت گله اي شكار مي كرده اند. دروميوزاروس، در سال 1922 توسط ماتيو و براون نامگذاري شد. گونه خاص ان دروميوزاروس آلبرتنسيس است.

دروميوزاريد (DROMAEOSAURID)

(به صورت درو- مي- و- زار- يد تلفظ مي شود) دروميوزاريدها،‌ به گروهي از دايناسورهاي تروپود، كوچك،‌ گوشتخوار و تندرو (خانواده دروميوزاريدا) تعلق داشتند كه پنجه هايي بزرگ، جمع شدني و داسي شكل و چشماني بزرگ داشتند. آنها از باهوشترين و كشنده ترين دايناسورها بودند. ولوسيراپتور، دينونيكوس و دروميوزاروس، دروميوزاريد بودند.

دريپتوزاروس (DRYPTOSAURUS)

(به صورت دريپ- تو- زار- وس تلفظ مي شود) دريپتوزاروس (به معناي سوسمار جراحت آور) نوعي دايناسور گوشتخوار،‌ تندرو و دوپا (از آخرين كوئلوزارها) بود كه دندانهايي مضرسي داشت و روي انگشت نخست هر دست، داراي پنجه هايي بزرگ (به طول 8 اينچ= 21 سانتيمتر) بود. طول اين جانور حدود 20 فوت (6متر) بود. ديرينه شناسي به نام كوپه،‌ در اواخر عمرش،‌ مطرح كرد كه دريپتوزاروس، دايناسوري جهنده است و به چارلز نايت مأموريت داد كه مدلي از دريپتوزاروس را بسازد كه روي دايناسوري ديگر در حال جهيدن است. احتمالاً دريپتوزاروس،‌ دايناسورهاي منقار اردكي و ديگر دايناسورها را مي خورده است. دريپتوزاروس در دوره كرتاسه پسين،حدود 65- 70 ميليون سال قبل مي زيست. دريپتوزاروس، نخستين تروپودي بود كه در آمريكاي شمالي (در نيوجرسي) كشف شد و در سال 1877 توسط ديرينه شناسي به نام اتنيل مارش نامگذاري شد. گونه خاص آن دريپتوزاروس آكويلانگوييس است. دريپتوزاروس، جايگزين ليلاپس كوپه شد.

دريپتوزارويدس (DRYPTOSAUROIDES)

(به صورت دريپ- تو- زار- وي- دس تلفظ مي شود) دريپتوزارويدس (به معناي شبيه دريپتوزاروس) نوعي دايناسور تروپود بزرگ بود كه تنها از روي چند مهره كه در هند كشف شده،‌ شناسايي شده است. اين گوشتخوار دوپا، در دوره كرتاسه پسين، حدود 65- 5/97 ميليون سال قبل مي زيست. گونه خاص آن دريپتوزارويدس گرانديس است. دريپتوزارويدس،‌ در سال 1932 توسط ديرينه شناسي به نام وان هوئن نامگذاري شد. دريپتوزارويدس، به خاطر پراكندگي فسيلها،‌ جنسي مشكوك است.

درينكر (DRINKER)

(به صورت درينك- ر تلفظ مي شود) درينكر،‌ دايناسوري كوچك و گياهخوار از دوره ژوراسيك پسين،‌حدود 145- 156 ميليون سال قبل بود.  درينكر،‌ اورنيتوپودي به طول 5/6 فوت (2متر) بود كه دمي انعطاف پذير داشت. هم نمونه هاي بالغ و هم نمونه هاي نابالغ آن در وايومينگ ايالات متحده كشف شده اند. درينكر، ‌در سال 1990،‌توسط ديرينه شناساني به نامهاي بيكر، ‌گالتون، سيگوارت، فيلا و به افتخار ديرينه شناس اواخر قرن نوزدهم، ادوارد درينكر كوپه، ‌نامگذاري شد.

دريوزاروس (DRYOSAURUS)

(به صورت دري- و- زار- وس تلفظ مي شود) دريوزاروس (به معناي سوسمار درختي)، ‌نوعي دايناسور تندرو،‌ برگخوار و دوپا (نوعي هيپسيلوفودونتيد) بود. دريوزاروس در دورخ ژوراسيك پسين، حدود 145- 156 ميليون سال قبل،‌ در جنگلها مي زيست. طول دريوزاروس حدود 12- 10 فوت (5/3- 3 متر) بود. گونه خاص آن دريوزاروس آلتوس است. فسيلهاي آن در كلرادو، وايومينگ و اوتا در ايالات متحده و شرق آفريقا كشف شده اند. دريوزاروس در سال 1894،‌ توسط مارش نامگذاري شد. گونه خاص آن دريوزاروس آلتوس است.

دسته (CLADE)

گروهي از جانوران هستند كه داراي اجداد مشتركي مي باشند (و بنابراين ويژگيهاي مشتركي دارند). اعضاي يك دسته با هم ارتباط بسيار نزديكي دارند. اين دسته ها،‌ مونوفيلتيك است.

دسماتوساكوس (DESMATOSUCHUS)

(به صورت دس- مات- و- سا- كوس تلفظ مي شود) دسماتوساكوس (به معناي كروكوديل زنجيري) نوعي ايتوزار زره دار ماقبل تاريخ بود (دايناسور نبود)، اين جانور دور تا دور بدنش زوايد ميخ مانندي داشت. طول اين ميخها بيش از 18 اينچ (45 سانتيمتر) بود (بلندترين زوايد بر روي شانه ها قرار داشتند). ظاهر اين جانور شبيه كروكوديلهاي امروزي بود ولي داراي پوزه اي منقار مانند و كوتاهتر بود. طول اين خزنده حدود 16 فوت (5 متر) بود. اين جانور آرماديلو شكل، بدني حجيم، دمي بلند، چهار پاي كوتاه و زرهي استخواني بر روي پشت، دم و شكمش داشت. دسماتوساكوس گياهخوار بود و دندانهاي ميخ مانند كوچكي داشت. اين جانور در ترياس پاياني (حدود 230 ميليون سال قبل) مي زيست. فسيلهاي اين خزنده در تگزاس ايالات متحده يافت شده اند. دسماتوساكوس در سال 1920 توسط كاس نامگذاري شد. طبقه بندي: رده خزندگان، زير رده دوم: آركوزارومورفا، خانواده استاگنولپيديده، جنس دسماتوساكوس، گونه دسماتوساكوس هاپلوسروز.

دلتاتريديوم (DELTATHERIDIUM)

(به صورت دل- تا- تر- يد- ي- يوم تلفظ مي شود) دلتاتريديوم، پستاندار اوليه اي بود كه در انتهاي دوره كرتاسه، حدود 80 ميليون سال قبل مي زيست. اين جانور چهارپا، حدود 6 اينچ (15 سانتيمتر) طول داشت و داراي دمي طويل بود. اين جانور دندانهاي سگ مانند و تيز و تعداد زيادي دندان گونه اي سه گوش داشت. دلتاتريديوم حشره خوار بود و احتمالاً از خزندگان كوچك نيز تغذيه مي كرده و مرده خوار هم بوده است. دلتاتريديوم، نوعي پستاندار كيسه دار اوليه بود و احتمالاً از اجداد كانگوروهاي امروزي بوده است. فسيلهاي اين جانور در مغولستان يافت شده است.

دلتادرومیوس  (DELTADROMEUS)

(بصورت دل- تا- دروم- ی- یوس تلفظ می شود) دلتادرومیوس (به معنی دونده دلتا) دایناسور گوشتخوار، دو پا و تند رو بود (یک کوئلوروزار ابتدایی بود). این تروپود حدود 26 فوت (8متر) طول داشت و در زمان کرتاسه پایانی می زیست. یک اسکلت ناقص از این جانور در ناحیه کم کم در مراکش توسط گابریل لیون به سال 1995 یافت شده است. این دایناسور در سال 1996 توسط دیرینه شناسانی به نام دوتیل، یاروکن، لارسن، لیون، ماگیون، سیدرو، وارکیو و ویلسون نام گذاری شد. گونه خاص این جنس دلتا درومیوس آگیلیس نام دارد.

دلتازاروس (DELTASAURUS)

(به صورت دلتازاروس تلفظ مي شود) دلتازاروس (به معناي سوسمار رودخانه دلتا) يك دوزيست ابتدايي بود (دايناسور نبود). اين چهارپاي گوشتخوار منقرض شده اي بود كه داراي قدرت شنوايي بالايي بود. دلتازاروس در سال 1965 توسط كاسگريف نامگذاري شد. فسيلهاي اين جانور در استراليا كشف شده است. طبقه بندي: راسته تمنوسپونديلي، روخانواده ريتيدوستئوييده، خانواده ريتيدوستيده.

دم (CAUDAL)

کائودال، به معنای نزدیک دم یا از دم است.

دم اسبيان  (HORSETAIL)

دم اسبيان گياهان هاگ دار اوليه (اسفنوپسيد sphenopsid) بودند كه داراي ريزوم بودند و در دوران فروزوئيك به فراواني مي زيستند. شاخه هاي جانبي آنها بصورت دايره اي شكل حول يك ساقه توخالي قرار داشتند. دم اسبيان از دوره دوونين حدود 360 – 408 ميليون سال پيش سن دارند اما امروزه به عنوان علف هرزه شناخته مي شوند . طبقه بندي: پتريدوفيت، اسفنوپسيد.

دنتاري (DENTARY)

دنتاري استخوان اصلي آرواره پاييني است كه دندانهاي پاييني را نگه مي دارد.

دنتيكلس (DENTICLES)

دنتيكلس، برآمدگي نوك تيز كوچكي است كه بر روي دندانهاي برخي دايناسورها وجود داشت.

دندان گونه ای (CHEEK TEETH)

دندانه گونه ای، دندانی است که در ناحیه گونه (لپ) دهان قرار دارد. نظیر دندانهای آسیای بزرگ و آسیای کوچک در پستانداران. دایناسورهای منقار اردکی دندان گونه ای داشتند.

دندانهاي خميده (Recurved Teeth)

دندانهاي خميده، دندانهايي هستند كه به سمت پشت جانور خميده شده اند. اين نوع دندانها، فرار طعمه را بسيار مشكل مي سازد.

دنده هاي خاجی يا مهره های خاجی ((Sacral vertebrae or sacral ribs

مهره هاي خاجی (كه دنده هاي خاجی هم ناميده مي شوند) بخشي از ستون فقرات هستند كه در دايناسورها به لگن خاصره متصل مي شود.

دنورزاروس (DENVERSAURUS)

(به صورت دن- ور- زار- وس تلفظ مي شود) دنورزاروس (به معناي سوسمار دنور) جنسي مشكوك است. اين دايناسور زره دار، چهارپا و گياهخوار (يك آنكيلوزار)، احتمالاً همان ادمونتونياست. واژه دنور، به موزه تاريخ طبيعي دنور مربوط مي شود كه گونه هاي فسيلي اش قبل از شناسايي در آنجا جمع آوري شده بودند. اين جنس در سال 1988 توسط رابرت بيكر نامگذاري شد.

دوپا (BIPED)

جانوران دوپا بر روي دوپاي خود راه مي روند. بسياري از دايناسور از جمله T ركس دوپا بودند.

دوتئروزاروپودوپوس (DEUTEROSAUROPODOPUS)

(به صورت دوت- ئر- و- زار- و- پود- و-پوس تلفظ مي شود) دوتئروزاروپودوپوس (به معناي پاي دومين ساروپود) يك دايناسور ساروپود بود كه در زمان ژوراسيك پيشين مي زيست. اين دايناسور تنها از روي ردپاهاي فسيل شده اش شناسايي شده است. اين جانور روي پاهايش پنجه هاي ناخن داري داشت و بر روي هر انگشت شست، يك پنجه بزرگ داشت. ردپاهاي فسيلي اين جنس در نزديكي لسوتوي آفريقاي جنوبي يافت شد و احتمالاً به ساروپود ولكانودون تعلق دارد.

دودو (DODO)

دودو،‌ پرنده اي منقرض شده و فاقد قدرت پرواز است كه در جزيره اي در اقيانوس هند و در نزديكي آفريقا مي زيست.

دور (EPOCH)

يك دور يكي از قسمتهاي يك دوره زمين شناسي است. اين تقسيم بندي مشتمل بر چند ميليون سال است و يكي از تقسيمات كوچك زمان زمين شناسي است.

دوران (ERA)

چند دوره زمين شناسي با هم يك دوران زمين شناسي را بوجود مي آورند. كه مشتمل بر صدها ميليون سال مي شود.

دوران پالئوزوييك (Paleozoic era )

دوران پالئوزوئيك (248-540 ميليون سال قبل) با انفجار اشكال جديد حيات همراه بود. پالئوزوئيك (به معناي ديرينه زيستي) با انقراض بزرگي در تاريخ زمين شناسي خاتمه يافت و به دنبال آن دوران مزوزوئيك آمد. پالئوزوئيك به دوره هاي كامبرين، اردويسين، سيلورين، دونين، كربونيفروپرمين تقسيم مي شود. به دنبال پالئوزوئيك، دوران مزوزوئيك، عصر دايناسورها آغاز شد.

دوران مزوزوييك (MESOZOIC ERA)

دوران مزوزوييك (عصر خزندگان) از 65- 248 ميليون سال قبل طول كشيد. اين دوران به دوره هاي ترياس، ژوراسيك و كرتاسه تقسيم مي شود. دايناسورها، پستانداران و گياهان گلدار در مزوزوييك تكامل يافتند و پانگه آ شكسته شد. اين دوران با انقراض جمعي كرتاسه- ترشياري خاتمه يافت. اصطلاح مزوزوييك (به معناي ميان زيستي) در سال 1840 توسط جان فيليپ مصطلح شد.

دور گاليك (GALLIC EPOCH)

دور گاليك بخشي مياني دوره كرتاسه است كه حدود 127 تا 89 ميليون سال پيش بود.

دوره (PERIOD)

دوره، يكي از واحدهاي اصلي زمان زمين شناسي است كه طي آن نوعي مشخص از سنگها، طي ميليونها سال تشكيل مي شوند.

دوره اوردويسين  (Ordovician  Period)

دوره اوردويسين از 505 تا 438 ميليون سال پيش طول كشيد. گياهان اوليه، مرجانهاي اوليه، ماهيهاي اوليه، علفهاي دريايي و قارچهاي روي خشكي پديدار شدند. گراپتوليت ها، بريوزوان ها، گاستروپودها، دوكفه اي ها و اكينوييدها در اين دوره ظاهر شدند. در ابتداي آن سطح آب دريا بالا بود سپس سرد شدن و يخبندان جهاني و ولكانيم گسترده اي رخ داد. در آمريكاي شمالي درياها كم عمق بودند. به علت یخبندان، اوردویسین با انقراض بزرگی خاتمه یافت. اوردویسین، از روی قبیله ای قدیمی (اردویسز) نامگذاری شده که در ولز شمالی زندگی می کردند.

دوره پنسيلوانين (PENNSYLVANIAN PERIOD)

دوره پنسيلوانين از 280- 325 ميليون سال قبل طول كشيد. در اين زمان نخستين خزندگان (مانند هيلونوموس) ظاهر شدند و در زيستگاههاي گرم و مردابها سرخسها فراوان شدند.

دوره دونين (DEVONIAN PERIOD)

گاهي دوره دونين را عصر ماهيان نيز مي نامند، زيرا ماهيان در 360- 408 ميليون سال قبل در اين دوره به وجود آمدند. گياهان خشكي نيز در اين دوره فراوان بودند. اولين دوزيستان طي اين دوره شكل گرفتند. تتراپودها هم در اين دوره به وجود آمدند. علاوه بر اين كوسه ماهيها، ماهيهاي استخواني و آمونيدها نيز در اين زمان شكل گرفتند و ريفهاي مرجاني، براكيوپودها و كرينوئيدها به وفور وجود داشتند. حشرات جديد نظير اسپرينگ تيلها نيز ظاهر شدند. همزمان با پايان اين دوره، يك انقراض عمومي رخ داد كه طي آن 30 درصد گونه هاي جانوري از بين رفتند كه علت آن يخچال زايي و يا برخورد يك شهابسنگ با زمين بوده است.

دوره ژوراسيك ( Jurassic Period)

پرندگان و گياهان گلدار و بسياري از دايناسورهاي در دوره ژوراسيك، 146 – 208 ميليون سال قبل فراوان بودند.

دوره كامبرين  (CAMBRIAN  PERIOD)

دوره كامبرين كه عصر تريلوبيت ها نيز ناميده مي شود. دوره ای از زمان زمین شناسی است که حدود 540 تا 500 میلیون سال پیش بوده است. دوره كامبرين ميليونها سال جلوتر از دايناسورها بود. در اين زمان كليه شاخه هاي موجودات تكامل يافتند (كه اصطلاحاً به آن انفجار جمعيت كامبرين گفته مي شود). كامبرين با يك انقراض عمومي خاتمه يافت كه طي آن 50 درصد تمام خانواده هاي جانوري از بين رفتند.

دوره کرتاسه (CRETACEOUS PERIOD)

در این دوره گیاهان گل دار و دایناسور ها به اوج خود رسیدند، این دوره از 146 تا 65 میلیون سال قبل به طول انجامید. در انتهای دوره کرتاسه انقراض عمومی کرتاسه- ترشیاری روی داد که باعث نابودی دایناسورها و بسیاری از گونه های گیاهی و جانوری دیگر در این زمان شد. کرتا در زبان لاتین به معنی گچ (گل سفید) است. دوره کرتاسه نیز به سبب سنگهای گچی (گل سفید) که در جنوب شرق انگلستان قرار دارند و اولین رسوبات دوره کرتاسه هستند که مطالعه شدند، نام گذاری شد.

دوره كواترنري (quaternary period)

دوره كواترنري يا عصر بشر (از 8/1 ميليون سال پيش تاكنون) آخرين دوره از زمان زمين شناسي است.

دوره وندين (Vendian Period)

دوره وندين يا ادياكارن، دوره اي از زمان زمين شناسي است كه از 650 تا 544 ميليون سال قبل طول كشيد. وندين، زماني است كه قديميترين جانوران تكامل يافتند. بيوتا (فوناي اديكاريا) شامل جانوران نرم تن و چند سلولي مانند اسفنجها و كرمها مي باشد. در وندين، قاره ها به صورت ابرقاره منفردي بودند كه رودينيا ناميده مي شود. وندين با انقراضي گروهي خاتمه يافت.

دوره هاي انتوژني (ONTOGENY BULBS)

انتوژني، دوره توسعه و تكامل جاندار است.

دوره هاي زمين شناسي ( GEOLOGICAL  TIME  PERIODS)

زمان زمين شناسي به بخشهايي تقسيم مي شود كه خصوصيات مشخصي دارند (نظير عصر يخبندان) اين تقسيمات عبارتند: از ائون – دوران – دوره، دور، عصر.

دوريختي (DIMORPHISM)

دوريختي به معناي دو شكل داشتن است. اين واژه معمولاً به اين معناست كه يك موجود زنده دو گونه متفاوت داشته باشد. براي مثال وجود جنس نر و ماده در برخي از گونه ها كه به آن دوريختي جنسي گفته مي شود.

دوزيست  (AMPHIBIAN)

دوزيستان (به معني زندگي دوگانه) جانوران مهره داري هستند كه در ابتداي حياتشان در محيط آبي زندگي مي كنند (و از طريق آبشش تنفس مي كنند) سه گروه (راسته) از دوزيستان زنده وجود دارد سوسمارهاي آبي و سمندرها، قورباغه ها و وزغ ها، كيسيلانها (ژيمنوفيونهاي كرم مانند).

عصر دوگر (DOGGER EPOCH)

عصر دوگر، بخش مياني دوره ژوراسيك، حدود 159- 180 ميليون سال قبل است.

دوليچورهينكوپس (DOLICHORHYNCHOPS)

دوليچورهينكوپس،‌ نوعي پلسيوزار و يك خزنده آبزي بود. اين جانور دايناسور نبود. دوليچورهينكوپس، ‌چهار اندام پارو مانند، ‌پوزه اي بلند،‌ باريك و نوك تيز داشت كه پر از دندان بود و گردني كوتاه داشت. اين جانور در سال 1903، توسط ويليستون نامگذاري شد. فسيلهاي آن در كانزاس و وايومينگ ايالات متحده كشف شده اند.

دونكلئوستئوس (DUNKLEOSTEUS)

دونكلئوستئوس، بزرگترين عضو خانواده دينيكتييايدا (ماهيان ترسناك)،  نوعي ماهي اوليه زره دار و سنگين بود كه در دوره دونين پسين، حدود 400 ميليون سال قبل مي زيست. طول اين شكارچي بيش از 5/11 فوت (5/3 متر) بود و آرواره هايي بزرگ، قيچي مانند و برنده و استخوانهايي مضرسي و تيغ مانند داشت اما فاقد دندان بود. طول جمجمه دونكلئوستئوس، بيش از 2 فوت (65 سانتيمتر) بود. دونكلئوستئوس، گردني مفصل دار،‌ دمي مارماهي مانند، بدني بي پولك و سپرهايي متصل به بدن داشت. دونكلئوستئوس، كوسه نبود اما نوعي پلاكودرم با دم كوسه مانند بود. احتمالاً دونكلئوستئوس،‌ كوسه ها را مي خورده است. فسيلهاي اين جانور در مراكش، آفريقا،، لهستان، ‌بلژيك و ايالات متحده كشف شده اند.

دونگاريپتروس (DSUNGARIPTERUS)

دونگاريپتروس، ‌نوعي تروزار بود كه بالهاي چرمي عريضي به طول 10 فوت (3 متر) داشت. دونگاريپتروس، تاج استخواني عجيبي داشت كه در امتداد پوزه اش قرار مي گرفت و داراي آرواره هايي بلند، باريك، منحني شكل و نوك تيز داشت. در پشت آرواره هاي اين جانور دندانهاي مسطحي وجود داشت كه احتمالاً براي خرد كردن پوسته طعمه بوده است. دونگاريپتروس، در دوره كرتاسه پيشين در چين امروزي مي زيست. دونگاريپتروس دايناسور نبود بلكه نوعي خزنده پرنده و منقرض شده است. دونگاريپتروس، در سال 1964 توسط يانگ نامگذاري شد.

دونگ زيمينگ (DONG ZHIMING)

دونگ زيمينگ، ديرينه شناسي چيني بود كه دايناسورهاي چيني زير را نامگذاري كرد: ‌آركائوسراتوپس (همراه با آزوما، 1998) آلاكسازاروس (همراه با راسل،‌ 1993) چانگكينگوزاروس (1983) بلوزاروس (1987) گاسوزاروس (1985) داتوزاروس (1984) خانواده هومالوسفيدا (1978) گونگبوزاروس (1983) هوديزاروس (1998) هوايانگوزاروس (1982) ميكروهادروزاروس (1979) كليمايزاروس (1973) شانشانوزاروس (1977) ميكروپاكي سفالوزاروس (1978) سيلوزاروس (1998) شانوزاروس (1983) توگولوساروس (1973) سينورنيتويدس (همراه با راسل،‌ 1994) وئرهوزاروس (1973) توجيانگوزاروس (1977) ژوانهانوزاروس (1984) ژيائوزاروس (1983) زيخونگوزاروس (1983) يانگچوانوزاروس (1978) وي كارهاي گسترده اي را با لي، تانگ زيلو، ‌ژانگ و زوشيوو انجام داد و بسياري از دايناسورهاي فوق را هم با آنها نامگذاري كرد.

دوئديكوروس (DOEDICURUS)

دوئديكوروس (خانواده گليپتودونتيدا)، ‌نوعي آرماديلو بود كه در پليستوسن مي زيست. اين پستاندار منقرض شده و زره دار،‌ چهار پاي كوتاه و آرواره هايي قدرتمند داشت كه در جلوي آن دنداني وجود نداشت و دندانهاي آسياب در بخش عقبي آرواره قرار داشتند. اين گليپتودونت، دمي بلند داشت كه در انتهاي آن گرزي قرار مي گرفت. طول دوئديكوروس، ‌13 فوت (4متر) و ارتفاع آن 5 فوت (5/1 متر) بود. فسيلهاي آن در پاتاگونياي آمريكاي جنوبي كشف شده اند. احتمالاً گربه هاي دندان شمشيري و بورهيائنيدها، ‌اين جانور را شكار مي كرده اند.

دياپسيد (DIAPSID)

دياپسيدها شامل تمام خزندگان (به استثناي لاك پشتها) و پرندگان مي باشند. آنها به واسطه دو سوراخ كه در قسمت پشتي جمجمه شان و دو سوراخ كه پشت چشمانشان قرار دارد شناخته مي شوند.

دياتريما (DIATRYMA)

دياتريما پرندگان منقرض شده اي بودند كه فاقد قدرت پرواز بوده و به اندازه يك انسان بودند و در دوره ترشياري و در زمان ائوسن آغازين (38 تا 2ميليون سال پيش) مي زيستند. آنها حدود 7 فوت (1/2متر) ارتفاع داشتند. اين جانوران پاهايي ستبر و محكم، انگشتاني پنجه دار، بالهايي كوچك، شاخهايي بزرگ، نيرومند و توخالي بر روي سري بزرگ داشتند. آنها احتمالاً گوشتخوار بودند (هرچند كه بر سر اين موضوع هنوز اختلاف نظر وجود دارد) و شايد هم شكارچي غالب در سرزمينهاي آمريكاي شمالي و غرب اروپاي امروزي بوده اند. آنها بر روي زمين آشيانه مي ساختند و احتمالاً پستانداران  گوشتخوار كوچك و تندرو با خوردن تخم اين جانوران باعث انقراض آنها شده اند. دياتريما گيگانتي توسط ديرينه شناسي به نام كپ در سال 1876با استفاده از فسيلي كه در نيومكزيكو كشف شد نام گذاري شد (زير رده نئورنيتس راسته گرويفورمها).

ديادكتز (DIADECTES)

ديادكتز جانوري خشكي زي، چهارپا و گياهخوار بود كه در دوره پرمين، حدود250-280ميليون سال پيش مي زيست. اين استگوسفالين بدني نظير خزندگان داشت، در حاليكه جمجمه اش شبيه دوزيستان بود.

ديانچانگوزاروس (DIANCHUNGOSAURUS)

(به صورت دي- ان- چانگ- و- زار- وس تلفظ مي شود) ديانچانگوزاروس (به معني سوسمار چيني ديانچانگ) يك دايناسور اورنيتيسكين ابتدايي بود. اين جانور گياهخوار بود و در جلوي دهانش دندان نداشت بلكه در طرفين آن دندانهايي با فواصل زياد همراه با سه دندان نيش بزرگ داشت. اين گياهخوار سبك داراي سوراخ هاي بيني بزرگي بود. اين جانور در ابتداي دوره ژوراسيك 188-  208 ميليون سال پيش مي زيست. فسيلهاي بسيار ناقصي از اين دايناسور در چين يافت شده است. گونه خاص اين جنس ديانچانگوزاروس الگانس نام دارد. ديانچانگوزاروس در سال 1982 توسط يانگ نامگذاري شد. اين دايناسور جنسي مشكوك به شمار مي رود.

ديپروتودونتيدا (DIPROTODONTIDAE)

ديپروتودونتيدها (در سال 1872 توسط جيل نامگذاري شد كه به معناي دو دندان ابتدايي است)، ‌خانواده اي از پستانداران كيسه دار استراليايي هستند كه سه يا دو دندان بالايي برنده داشتند. ديپروتودونتيدها در دوره ميوسن مياني تكامل يافتند. ديپروتودون،‌نوعي ديپروتودونت 10 فوتي (3متري) از پليستوسن (2 ميليون سال قبل تا 10000 سال قبل) بود. وزن اين گياهخوار بزرگ حدود 2000 كيلوگرم بود.

ديپلوتومودون (DIPLOTOMODON)

ديپلوتومودون (به معناي دندان دو گانه) نوعي دايناسور گوشتخوار بود كه در دوره كرتاسه پسين مي زيست. اين كوئلوزار (نوعي دايناسور تروپود پيشرفته) تنها از روي يك دندان فسيل شده شناسايي شده كه در سال 1865،‌ در گلوچستر كانتي در نيوجرسي ايالات متحده كشف شد. اين دندان گم شده است. گونه خاص آن ديپلوتومودون هوريفيكوس است (در سال 1865 توسط ليدي نامگذاري شد). اين جنس،‌جنسي مشكوك است (زيرا اطلاعات بسيار اندكي درباره آن به دست آمده است). در ابتدا تومودون ناميده مي شد (كه به معناي دندان دوتايي است).

ديپلودوسيدها (DIPLODOCIDS)

ديپلودوسيدها (يا ديپلودوسيدا) گروهي (خانواده اي) از دايناسورهاي بزرگ، چهارپا، ‌گردن دراز و دم گرزي (ساروپودها) بودند. ديپلودوسيدها، ‌سري كوچك و دندانهايي ميخي شكل داشتند و داراي پوزه اي مربعي و دو سوراخ بيني در بالاي سر بودند. بعضي از ديپلودوسيدها عبارتند از آپاتوزاروس،‌ ديپلودوكوس، سيزموزاروس،‌ سوپرزاروس،‌ باروزاروس و غيره.

ديپلودوكوس (DIPLODOCUS)

ديپلودوكوس (به صورت دي- پلود- و- كوس تلفظ مي شود و به معناي دو ميله اي است)، نوعي دايناسور بزرگ،‌ گردن دراز،‌ دم گرزي،‌ گياهخوار و يك ساروپود از دوره ژوراسيك پسين،‌ حدود 145- 155 ميليون سال قبل بود. گونه خاص آن ديپلودوكوس لانگوس است.

ديپلوكالوس (DIPLOCAULUS)

(به صورت ديپ- لو- كال- وس تلفظ مي شود) ديپلوكالوس،‌ دايناسور نيست بلكه نوعي دوزيست اوليه و منقرض شده است. اين جانور سري بومرنگ شكل داشت (كه از دو استخوان بلند در پشت سر تشكيل شده بود) و داراي چهار پا و دمي كوتاه بود. طول اين جانور 3 فوت (1 متر) بود و از دوره كربونيفر پسين تا دوره پرمين پسين (حدود 270 ميليون سال قبل) مي زيست. فسيلهاي آن در تگزاس ايالات متحده در آمريكاي شمالي يافت شده اند.

ديدن (Vide )

وايد، كلمه لاتين ديدن است.

ديرينه اقليم شناسي (paleoclimatology)

ديرينه اقليم شناسي (به معناي مطالعه آب و هواي گذشته)، مطالعه آب و هوا در زمانهاي گذشته است.

ديرينه انسان شناسي (paleoanthropology )

پالئونتروپولوژي (به معناي مطالعه انسانهاي قديمي)، مطالعه منشأ و اجداد انسان است كه با بررسي بقاياي فسيلي (و ديگر شواهد باستاني) آغاز شد. يك ديرينه انسان شناس، پالئونتروپولوژي را مطالعه مي كند.

ديرينه جانور شناسي (paleozoology)

ديرينه جانور شناسي (به معناي مطالعه حيات قديمي) شاخه اي از ديرينه شناسي است كه فسيلهاي جانوري را مطالعه مي كند.

ديرينه زمين شناسي (paleogeology)

ديرينه زمين شناسي، مطالعه شرايط زمين شناسي زمين در زمانهاي گذشته است.

ديرينه شناس (paleontologist )

ديرينه شناس، دانشمندي است كه ديرينه شناسي را مطالعه مي كند و با مطالعه فسيلها، اشكال حياتي را كه در دوره هاي اوليه زمين شناسي وجود داشته اند را بررسي مي كند. انتولوژي مطالعه حيات است (انتو به معني حيات و لوژي به معناي مطالعه چيزي است). ايست، در انتهاي لغت به معناي شخصي است كه در آن زمينه درگير است.

ديرينه شناسي (paleontology )

ديرينه شناسي، شاخه اي از زيست شناسي است كه اشكال حياتي را كه در دوره هاي اوليه زمين شناسي وجود داشته را با مطالعه فسيلها، بررسي مي كند. پالئو به معناي قديمي يا ديرينه است. انتولوژي مطالعه حيات است (انتو به معناي حيات و لوژي به معناي مطالعه چيزي است).

ديرينه عصب شناسي (paleoneurology )

ديرينه عصب شناسي، مطالعه مغزهاي فسيل شده است (از روي قالبهاي مغزي كه قالب دروني يا اندوكاست ناميده مي شوند).

ديرينه گرده شناسي (palynology)

ديرينه گرده شناسي، مطالعه گرده ها و هاگهاي گياهان و پروتيست هاي زنده و فسيل شده مي باشد.

ديرينه گياه شناسي (paleobotany )

ديرينه گياه شناسي، شاخه اي از گياه شناسي است و عمدتاً با مطالعه فسيلها، گياهاني را مطالعه مي كند كه در دوره هاي ابتدايي زمين شناسي وجود داشته اند.

ديستيلوزاروس (DYSTYLOSAURUS)

(به صورت دي- ستي- لو- زار- وس تلفظ مي شود) ديستيلوزاروس (به معناي سوسمار دو ميله) نوعي دايناسور ساروپود بزرگ از دوره ژوراسيك پسين، حدود 145- 156 ميليون سال قبل بود. اين گياهخوار گردن دراز، روي چهار پاي قطور راه مي رفت و سري كوچك و دندانهايي كند داشت. به علاوه نوعي برانشيوزاريد (با حالت ايستايي زرافه مانند) يا يك ديپلودوسيد (با دم گرز مانند) هم بود. فسيلهاي ان در كلرادوي ايالات متحده كشف شده اند. ديستيلوزاروس،‌ در سال  1985 توسط ديرينه شناسي به نام جيم جنسن نامگذاري شد. گونه خاص آن ديستيلوزاروس ادويني است.

ديسراتوپس (DICERATOPS)

(به صورت دي- سر- آ- توپس تلفظ مي شود) ديسراتوپس (به معني صورت دوشاخي) يك دايناسور سراتوپسين بزرگ بود كه در زمان كرتاسه پاياني حدود 65- 68 ميليون سال پيش مي زيست. اين گياهخوار (نوعي اورنيتيسكين) منقاري فاقد دندان داشت و در انتهاي دهانش، داراي دندانهاي گونه اي بود. سپر سر اين جانور استخواني و دالبر دالبر بود و بر روي چشمانش دو شاخ رو به جلو داشت. اين دايناسور حدود 30فوت (9متر) طول داشت. تنها يك جمجمه (همراه با آرواره پاييني) از اين دايناسور در ايالت وايومينگ ايالت متحده كشف شده است. ديسراتوپس در سال 1950توسط ديرينه شناسي به نام لول نامگذاري شد. گونه خاص اين جنس ديسراتوپس هاچري نام دارد. در گذشته گمان مي رفت كه ديسراتوپس گونه اي از تريسراتوپس است اما امروزه مشخص شده است كه جنسي جداگانه است. (براساس تلاشهاي فورستر).

ديسرائوزاروس ((DICRAEOSAURUS

(به صورت دي- سر- ئو- زار- وس تلفظ مي شود) ديسرائوزاروس (به معني سوسمار دو شاخه)دايناسور گياهخوار و چهارپا بود كه در انتهاي دوره ژوراسيك حدود 156تا 150 ميليون سال پيش مي زيست. اين دايناسور حدود 45 فوت (13متر) طول داشت. اين ساروپود ديپلودوسيد گردني دراز و دمي شلاق مانند داشت. اين دايناسور مهره دار ميخهايي طويل داشت كه بادبان كوتاهي  را روي پشتش ايجاد مي كرد. علاوه بر اينها اين دايناسور سري كوتاه، دراز و كوچك داشت و سوراخهاي بيني اش بر روي چشمانش بود و دندانهايي مداد مانند داشت. پاهاي عقبي اين جانور بزرگتر از پاهاي جلويي اش بود. فسيل هاي ناقصي از اين جانور در شرق آفريقا كشف شده است. اين دايناسور در سال 1914توسط ديرينه شناسي به نام جاننش نامگذاري شد. گونه خاص اين جنس ديسرائوزاروس هانسماني نام دارد.

ديسكوزاريسكوس (DISCOSAURISCUS)

ديسكوزاريسكوس، ‌نوعي دوزيست ماقبل تاريخ است (يك سيموريامورف و نه دايناسور). اين خشكي زي منقرض شده، دندانهايي تيز و آرواره هايي پهن داشت و روي چهار پاي كوتاه راه مي رفت و دمي بلند داشت. اين جانور در دوره پرمين پيشين (300 ميليون سال قبل) مي زيست. ديسكوزاريسكوس،‌ در سال 1876،‌توسط ماكووسكي نامگذاري شد. صدها فسيل از اين تتراپود، در اروپاي مركزي و غربي يافت شده است. طبقه بندي: رده دوزيستان، راسته سيموريامورفا،‌خانواده سيموريدا،‌جنس ديسكوزاريسكوس.

ديسگانوس (DYSGANUS)

(به صورت ديس- گان- وس تلفظ مي شود) ديسگانوس (به معناي كدر {به خاطر ميناي دندانش}) نوعي دايناسور سراتوپسين از دوره كرتاسه پسين بود. اين گياهخوار شاخدار (سراتوپسيد) روي چهار پاي ستبر راه مي رفت. ديسگانوس در سال 1876 توسط ديرينه شناسي به نام كوپه نامگذاري شد. ديسگانوس،‌ تنها از روي دندان فسيل شده اي كه در مونتاناي ايالات متحده كشف شده شناسايي شده است و جنسي مشكوك بوده و داراي چهار گونه مشكوك مي باشد. گونه خاص ان ديسگانوس انكاستوس است.

ديسلوكوزاروس (DYSLOCOSAURUS)

(به صورت ديس- لو- كو- زار- وس تلفظ مي شود) ديسلوكوزاروس،‌ نوعي دايناسور گياهخوار از دوره ژوراسيك پسين بود. ديسلوكوزاروس،‌ به معناي سوسمار سخت است. زيرا در آن سازند سنگي وايومينگ كه فسيلها در آن كشف شدند،‌ سازند صفر يا سازند لانس، شناسايي نشد. اين ساروپود ديپلودوسيد، ‌گردني دراز، دمي بلند و گرز مانند و بدني حجيم داشت. ديسلوكوزاروس،‌ روي چهار پاي ستوني راه مي رفت. طول آن 60- 55 فوت (18- 17 متر) بود. ديسلوكوزاروس در سال 1992 توسط ديرينه شناساني به نامهاي مكينتوش،‌ كومبز و راسل نامگذاري شد. ديسلوكوزاروس تنها از روي چند استخوان پا شناسايي شده كه در وايومينگ ايالات متحده كشف شده اند. گونه خاص ان ديسلوكوزاروس پليونيكيوس است. پليونيكيوس، به معناي چندين پنجه است.

ديسينودونت (DICYNODONT)

ديسينودونت ها (به معني دندان دو سگي)، تراپسيدهاي گياهخوار خوك مانندي بودند كه در آرواره پاييني جمجمه اي بزرگ داشتند. ديسينودونت ها در انتهاي دوره پرمين و دوره ترياس زندگي مي كردند. ديسينودونت ها عبارتند از ائوسفالودون، ليستروزاروس،‌ كانميريا، پلاسرياس، دينودونتوزاروس،‌ ايسچيگوالاستيا، روبرتيا و غيره. طبقه بندي: راسته تراپسيدها، زير راسته ديسينودونتها.

ديلوفوزاروس (DILOPHOSAURUS)

(به صورت دي- لوف- و- زار- وس تلفظ مي شود) ديلوفوزاروس، دايناسور گوشتخواري بود كه در ابتداي دوره ژوراسيك، حدود 194- 208 ميليون سال قبل مي زيست. اين تروپود، دو تاج بر روي سرش داشت. طول اين جانور حدود 20 فوت (6 متر) و وزن آن حدود 1000- 650 پوند (450- 300 كيلوگرم) بود. استخوان ران اين دايناسور، 7/55 سانتيمتر طول داشت. فسيلهاي اين دايناسور دوپا در آريزوناي ايالات متحده يافت شده اند. گونه خاص اين جنس ديلوفوزاروس وتريلي نام دارد.

ديمترودون (DIMETRODON)

(به صورت دي- مت- رو- دون تلفظ مي شود) ديمترودون، يكي از جانوران ماقبل تاريخ است كه بر روي پشتش بادبان بزرگي داشت. اين جانور دايناسور نبود بلكه يك پليكوزار (نوعي سيناپسيد اوليه) بود.

ديمورفودون (DIMORPHODON)

(به صورت دي- مورف- و- دون تلفظ مي شود) ديمورفودون (به معناي دندان دو شكلي) پتروزاري به طول 4 فوت (2/1 متر) بود. اين جانور داراي آرواره هاي پهني بود كه به صورت يك منقار درآمده بودند (شبيه ماكاروهاي امروزي). علاوه بر اين گردني كوتاه و دمي دراز با ذنباله الماس مانند داشت. اين خزنده پرنده در زمان ژوراسيك پيشين و در انگلستان امروزي مي زيست. اين خزنده دايناسور نيست اما نوعي خزنده پرنده منقرض شده است. ديمورفودون در سال 1859 توسط اوون نامگذاري شد.

دينو(DINO)

دينو (برگرفته از واژه يوناني دينو) به معناي بسيار ترسناك يا بسيار مخوف است.

دينوتيرانوس (DINOTYRANNUS)

(به صورت دين- و- تي- ران- وس تلفظ مي شود) دينوتيرانوس (به معناي حاكم ترسناك) نوعي دايناسور تيرانوزاريد بزرگ و گوشتخوار (از بستگان تي ركس) بود. اين تروپود كوئلوزاريد،‌ در دوره كرتاسه پسين در آمريكاي شمالي مي زيست. دينوتيرانوس در سال 1995 توسط الشوسكي، فورد و ياماموتو نامگذاري شد.

دینودون (DEINODON)

(بصورت دین- و- دون تلفظ می شود) دینودون (به معنی دندان ترسناک) دایناسور گوشتخواری بود که در انتهای دوره کربونیفر می زیست. این تروپود کوئلوروزارید تنها از روی یک جفت دندان فسیلی شده بزرگ که توسط دکتر هایدن در رودخانه جودیت در مونتانا ایالات متحده کشف شد، شناسایی شده است. دینودون توسط دیرینه شناسی به نام لیدی در سال 1856 نام گذاری شد. دینودون یک جنس مشکوک است. این دایناسور احتمالاً همان گورگوزاروس یا آلبرتوزاروس است.

دینوز (DEINOS)

دینوز واژه ای یونانی به معنی بسیار وحشتناک و یا ترسناک است.

دينودونتوزاروس (DINODONTOSAURUS)

دينودونتوزاروس (به معناي سوسمار داراي دندان ترسناك) يك ديسينودونت بزرگ بود كه در دوره ترياس مي زيست. اين گياهخوار خوك مانند، دو عاج بزرگ بر روي آرواره بالايي اش داشت. پاهاي جلويي اين جانور، خميده بود اما پاهاي عقبي اش ستوني بود. فسيلهاي اين جانور در سانگادنيكونار برزيل يافت شده است. دينودونتوزاروس دايناسور نبود. اين جانور در سال 1959 توسط كالبرت نامگذاري شد. طبقه بندي: راسته تراپسيدا، زير راسته ديسينودونتيا، ‌خانواده كانميريده،‌ جنس دينودونتوزاروس.

دينورنيس (DINORNIS)

دينورنيس ماكسيموس (به معناي پرنده بزرگ و وحشتناك) بلندترين پرنده اي است كه تاكنون زيسته است. اين پرنده 5/11 فوتي (5/3 متري) در نيوزلند مي زيست. دينورنيس، فاقد قدرت پرواز بود و پاهايي بلند و سنگين، گردني دراز و بدني سنگين داشت.  اين پرنده كندرو، از دانه ها و ميوه ها تغذيه مي كرد. دينورنيس،‌ در پليستوسن ظاهر شد و در سال 1800 به علت افزايش انسانها از بين رفت. دينورنيس، در سال 1843 توسط ريچارد اوون نامگذاري شد. از طرف هياتي در نيوزلند، جعبه اي از استخوانهاي اين پرنده براي اوون فرستاده شد (راسته دينورنيتيفرم).

دينوزاروس (DINOSAURUS)

(به صورت دين- و- زار- وس تلفظ مي شود) دينوزاروس (به معناي سوسمار ترسناك) نوعي دايناسور بزرگ و گياهخوار (نوعي پلتئوزاريد) بود كه در دوره ترياس پسين در اروپاي فعلي مي زيست. دينوزاروس در سال 1856، توسط روئتيمير نامگذاري شد. احتمالاً دينوزاروس (كه بعداً گرزيلوزاروس ناميده شد) همان جنس پلتئوزاروس مي باشد.

دینوساکوس (DEINOSUCHUS)

(بصورت دی- نو- سا- کوس تلفظ می شود) دینوساکوس (به معنی کروکودیل ترسناک) بزرگترین کروکودیل شناخته شده است. (این خزنده دایناسور نبود). این جانور تا حدود 30 فوت (9 متر) طول و000/11- 500/5 پوند (5000-2500 کیلوگرم) وزن داشت. این جانور در زمان کرتاسه پایانی (حدود 85 تا 66 میلیون سال پیش می زیست). این جانور گوشتخوار در ساحل دریاهای کم عمق (دریای تتیس) می زیست و  اغلب در اریکای شمالی وجود داشت. این خزنده از ماهیان و دایناسورهای دیگر تغذیه می کرد. فسیلهای بسیار کمی از دینوساکوس یافت شده است.

دينوسفاليان (DINOCEPHALIAN)

دينوسفاليان ها (به معناي داراي سر وحشتناك) تراپسيدهايي بودند كه در زمان پرمين پسين مي زيستند. برخي از آنها گوشتخوار، برخي گياهخوار و برخي همه چيز خوار بودند. تيتانوساكوس، يك دينوسفالين گوشتخوار بود. طبقه بندي: زير رده سيناپسيدا، راسته تراپسيدا، زير راسته دينوسفاليا.   گیاهخوار گوشتخوار

دینوکروس (DEINOCHEIRUS)

(بصورت دین- و- ک- روس تلفظ می شود) دینوکروس (به معنی دست ترسناک) دایناسور پرنده مانند بزرگ، گوشتخوار و دوپا با پاهایی بلند و چشمانی درشت بود. که در انتهای دوره کرتاسه، حدود 70 میلیون سال پیش می زیست. این اورنیتو میموزار کوئلوروزارید (مقلد شتر مرغ) تروپودی نسبتاً تندرو بود. دینوکروس حدود 28- 23 فوت (12- 7متر) طول و9000 کیلوگرم وزن داشت. این جانور دهانی منقار مانند و بدون دندان داشت. یک فسیل ناقص از این جانور در مغولستان یافت شده است. تنها دو استخوان بازو از این جانور یافت شده است. این بازوها 8 فوت (5/2 سانتی متر) طول دارند و دارای آرواره ای به طول 10 اینچ (5/25 سانتی متر) بود. گونه خاص این جنس دینوکروس میرینیکوس نام دارد. دینوکروی توسط اوسمولسکا و رونیکز در سال 1970 نام گذاری شد.

دینوگالریکس (DEINOGALERIX)

دینوگالریکس (به معنی خارپشت ترسناک) یک خارپشت ماقبل تاریخ بود که در زمان میوسن میانی (15 میلیون سال پیش) می زیست. این جانور حشره خوار برخلاف خارپشت های امروزی بر روی بدنش مو داشت. این موها به نحوی بودند که حالتی نظیر میخ ایجاد می کردند. دینوگالریکس بزرگترین خارپشت شناخته شده است. این جانور حدود 2 فوت (60 سانتی متر) طول داشت و دارای آرواره هایی به طول 8 اینچ (20 سانتی متر) بود. این پستاندار منقرض شده دارای دندانهایی تیز، پوزه ای کشیده، پاهایی کوتاه و دمی کوتاه بود. فسیلهایی از این جانور در غارهای ایتالیا یافت شده است.

دینونیکوزاروس (DEINONYCHOSAURS)

دینونیکوزاروس (که غارتگران نیز نامیده می شوند) دایناسورهای تروپود پیشرفته بودند. این شکارچی پنجه ای بلند، تیز و داسی شکل بر روی هر پایش (بر روی انگشت دوم) داشت. برخی از دینونیکوزارها عبارتند از: دینونیکوس، یوتاراپتور، ولوسیراپتور، پیروراپتور، سارورنیتولستس و غیره.

دینونیکوس (DEINONYCHUS)

(بصورت دی- نون- نی- کوس تلفظ می شود) دینونیکوس یک دایناسور قاتل (یک درومائوزارید) بود که در دوره کرتاسه، حدود 93- 119 میلیون سال پیش می زیست. این دایناسور دوپا، گوشتخوار و تیزهوش حدود 10 فوت (3متر) طول و 175 پوند (80 کیلوگرم ) وزن داشت. این جانور دارای یک پنجه 5 اینچی (13 سانتی متر ) داسی شکل جمع شونده بر روی هر انگشت وسطش بود. استخوان ران این جانور حدود 31 سانتی متر بود. این دایناسور به احتمال زیاد 165- 110 پوند (75- 50 کیلوگرم) وزن داشت. فسیلهای این جانور (8اسکلت) در مونتانا، یوتا و وایومینگ در ایالات متحده کشف شده است. این دایناسور در سال 1969 توسط اوستروم نامگذاری شد. گونه خاص این دینونیکوس آنتیروپوس نام دارد.

دينوئيوس (DINOHYUS)

دينوئيوس (به معناي خوك وحشتناك (terrible pig)) پستانداري بزرگ و سم دار بود كه در ميوسن پيشين، حدود 24 ميليون سال قبل مي زيست. اين گياهخوار، جمجمه اي بزرگ (به طول بيش از 1 متر= 3فوت) و مغزي كوچك داشت و بر روي آرواره پاييني (در منطقه گونه)، يك جفت برآمدگي گره مانند قرار داشت. اين جانور داراي دندانهاي پيش كند و دندانهايي قوي و پهن بود. احتمالاً پاهاي بلند اين جانور،‌ از وي دونده اي سريع مي ساخته است. گردن دينوئيوس كوتاه بود و روي شانه هايش يك برآمدگي وجود داشت كه به واسطه خارهاي قرار گرفته در امتداد ستون فقرات ايجاد مي شد. ارتفاع آن تا شانه هايش حدود 6 فوت (2متر) بود و جزء‌ بزرگترين و آخرين انتلودونت ها بود. فسيلهاي آن در غرب آمريكاي شمالي (شامل باتل كريك و جنوب داكوتا در ايالات متحده) كشف شده اند. طبقه بندي: رده پستانداران، راسته آرتيوداكتيلا (سم داران زوج انگشت)، خانواده انتلودونتيدا (پستانداران بزرگ و خوكي شكلي كه از اليگوسن تا ميوسن پيشين مي زيستند و شامل آركائوتريم، مگاكوئروس، دينوئيوس، ‌انتلودون و ائوانتلودون بودند)، ‌جنس دينوئيوس.

دينيچتيس (DINICHTHYS)

دينيچتيس (به معناي ماهي وحشتناك) خانواده اي از ماهيان گوشتخوار ماقبل تاريخ بود. دانكلئوسيتوس، بزرگترين عضو اين خانواده بود. اين ماهي اوليه و زره دار سنگين،‌ در انتهاي دوره دونين، حدود 400 ميليون سال قبل مي زيست. اين جانور، برترين شكارچي زمان خود بود و حدود 5/11 فوت (5/3 متر) طول داشت. دينيچتيس، آرواره هاي برنده قيچي مانند و استخوانهاي تيغي شكل اره مانندي داشت (اين استخوانها دندان نبودند). طول جمجمه اين جانور حدود 2 فوت (65 سانتيمتر) بود. اين جانوران دمي شبيه مارماهي، گردني مفصلي و بدني بدون پولك داشتند. اين حيوانات كوسه نبودند اما پلاكودرمهايي با دم كوسه مانند بودند و احتمالاً از كوسه ها تغذيه مي كردند. فسيلهاي اين جانوران در مراكش، مجارستان، بلژيك و ايالات متحده كشف شده اند.

دينيكتيس (DINICTIS)

دينيكتيس، يك گربه سان كوچك و ابتدايي بود كه در زمان اليگوسن (حدود 40 ميليون سال قبل) مي زيست. اين گربه سان منقرض شده دندان شمشيري، بدني زيبا، پاهايي كوتاه، ‌آرواره هايي عضلاني و نيرومند، مغزي كوچك (در جمجمه اي به طول 7 اينچ)، دندانهاي نيش بزرگ و دمي دراز داشت. دينيكتيس، بر خلاف ساير گربه سانان امروزي كه بر روي انگشتانشان حركت مي كنند و تندرو هستند،‌ بر روي كف پاهايش حركت مي كرد (پا مسطح بود). اين جانور همانند گربه سانان امروزي داراي سه پلك بود كه پلك سوم به صورت يك غشا‌ء بود. دينيكتيس،‌ به سيودايلوروس تكامل يافت (كه از اجداد اسميلودون و بسيار شبيه گربه سانان امروزي بود). اين جانور احتمالاً ايندريكوتريوم ها را شكار مي كرده است. طبقه بندي:‌ خانواده فليده، ‌زيرخانواده ماكايرودونيتنا، ‌جنس دينيكتيس.

ديوپلوزاروس (DYOPLOSAURUS)

(به صورت دي- و- پلو- زار- وس تلفظ مي شود) ديوپلوزاروس (به معناي سوسمار داراي دو زره) دايناسوري گياهخوار، سنگين وزن و زره دار از دوره كرتاسه پسين،‌ حدود 70- 76 ميليون سال قبل بود. احتمالاً ديوپلوزاروس، نام نادرست اوپلوسفالوس است. طول اين جانور حدود 23- 20 فوت (7- 6 متر) و پهناي آن حدود 8/5 فوت (7/1 متر)‌ بود.اين جانور زره دار، يك ‌گرز دمي استخواني داشت و داراي زره هايي بود كه اكثر قسمتهاي بدنش را مي پوشاند. فسيلهاي ديوپلوزاروس، در آلبرتاي كانادا كشف شده اند. ديوپلوزاروس، در سال 1924 توسط ديرينه شناسي به نام پاركز نامگذاري شد (اوپلوسفالوس، در سال 1910 توسط لامبه نامگذاری شد).

ديويد نورمن (Norman ,David)

ديويد نورمن، ديرينه شناسي انگليسي بود كه به صورت گسترده رده ارنيتيكين و به ويژه جنس ايگوانودون را مطالعه كرد. وي متوجه شد كه ساختار پوزه ايگوانودون، امكان خوردن بسياري از گياهان را فراهم مي آورد. و اين دايناسور تنها گياهان نرمي را كه قبلاً  تصور مي شد نمي خورد. وي همچنين متوجه شد كه ايگوانودون، دمش را به صورت افقي نگه مي داشته است كه نشان مي دهد ايگوانودون روي چهار پا راه مي رفته است. به علاوه وي درباره دايناسورها كتابهاي متعددي نوشت كه شامل دايرة المعارف مصور دايناسورها (1985) مي باشد.