حوضه دريای خزر    
   

رودخانه‌هاي اين حوضه كه مساحت آن به 173،300 كيلومتر مربع مي‌رسد به سوي درياي خزر جريان دارند. حوضة مزبور داراي شيب زياد بوده و بيشترين اختلاف ارتفاع حوضه‌هاي كشور را كه بالغ بر 5500 متر است، به خود اختصاص داده است. به همين مناسبت رودخانه‌هاي ارس، سفيدرود، هراز و اترك كه داراي حوضه‌هاي آبريز كوهستاني پهناوري هستند، از طول كم و شيب زياد برخوردار هستند و حوضة آبريز آنها غالباً از جنگل پوشيده است.

از آنجائي كه ريزشهاي جوي سالانة اين حوضه غالباً بصورت باران مي‌باشد، از اين رو آب شدن برفهاي زمستاني تأثير چنداني در تأمين آب روخانه‌هاي آن ندارد و پوشش گياهي متراكم كه در غالب اراضي اين حوضه به چشم مي‌خورد، موجب تعديل جريان آب آنها مي‌گردد. بطور كلي تغييرات روزانه آبدهي رودخانه‌هاي اين حوضه زياد است و توزيع فصلي آنها دستخوش تغييرات چنداني نيست.

رودخانه‌هاي ارس، سفيدرود، هراز و اترك از نظر وسعت حوضة آبريز و ويژگيهاي اقليمي و كليماتولوژي با ديگر رودخانه‌هاي حوضة درياي خزر متفاوت هستند و آب آنها عمدتاً از ذوب تدريجي برفهاي زمستاني تأمين مي‌گردد. افزون بر آن چشمه‌سارهاي فراواني كه از فرو رفتن ريزشهاي سالانه به ويژه در ارتفاعات پديد آمده‌اند، بر نظم آبدهي آنها كمك مي‌كند.

در حوضه‌هاي درياي خزر سيزده رودخانه با مساحت آبريز بيش از هزار كيلومتر مربع وجود دارد كه ارس و سفيدرود بزرگترين آنها محسوب مي‌گردند. رودخانه‌هاي اين حوضه از نظر رژيم آبدهي به سه گروه تقسيم مي‌گردند:

الف- رودخانه‌هايي كه داراي حوضة آبريز وسيع كوهستاني هستند و بيش از نيمي از ريزشهاي جوي آنها را برف تشكيل مي‌دهد. اين رودخانه‌ها در اثر ذوب برف در فصل بهار پر آب مي‌گردند و بر عكس آبدهي آنها در فصل تابستان به كمترين ميزان خود مي‌رسد. رودخانه‌هاي ارس، سفيدرود، هراز و اترك از اين گروه بشمار مي‌آيند.

ب- رودخانه‌هايي كه بخشي از حوضة آبريز آنها را نواحي كوهستاني مرتفع و بخشي ديگر را نواحي كم‌ارتفاع مشرف به درياي خزر تشكيل مي‌دهد. رژيم اين رودخانه‌ها تحت تأثير ريزش توأم برف نواحي كوهستاني و باران مناطق كم‌ارتفاع قرار دارد و در مقايسه با رودخانه‌هاي گروه الف، از توزيع فصلي يكنواخت‌تري برخوردارند. رودخانه‌هايي چون گرگان، تجن، تالار، پل‌رود و شفارود جزو اين گروه بشمار مي‌آيند.

ج -خانه‌هايي كه قسمت عمده حوضة آبريز آنها را مناطق جنگلي تشكيل مي‌دهد و عمدتاً از ريزش باران تغذيه مي‌گردند. اين رودخانه‌ها بيشتر سيلابي هستند و از جريان آب دائمي ناچيزي برخوردارند و آبدهي فصلي تقريباً متعادلي دارند. كليه رودخانه‌هاي كوچك اين حوضه، جزو اين دسته محسوب مي‌گردند.

   
Change Language | Contact us : Info@ngdir.ir | Home