English | فارسي
  ارتباط با همكاران | ارتباط با ما | درباره ايران | درباره ما[اطلاعات علوم زمين] [نقشه ها] [اطلاعات معادن] [فعاليت هاي ديگر]  
 
  اخبار | رويدادها | آلبوم تصاوير | برگرفتن | پيوندها | كودكان   جستجو    ناحيه    مقياس    موضوع   :دسترسي به اطلاعات با   صفحه نخست | تازه ها   
 
 
 
جيوه (Hg)
 بيولوژي و تأثيرات زيست محيطي
تأثيرات زيست محيطي
  صفحه 1
 
 
  با توجه به اين كه جيوه از معادن زيرزميني بدست مي آيد، يكي از مشكلات اين معادن سيستم تهويه مي باشد. پر عيار سازي جيوه از طريق تبخير جيوه از سنگ معدن و تقطير آن انجام مي شود.
حلاليت جيوه در خون، بيش از حلاليت در آب است و بنابراين ورود جيوه به بدن به آساني صورت مي گيرد.
ميكروارگانيسم ها در آب و خاك سبب تشكيل متيل جيوه مي شوند و اين تركيب، جذب بافت هاي ماهي ها مي شود. تركيبات جيوه در طبيعت و تحت تأثير نور آفتاب تجزيه مي شوند. خوردن ماهي آلوده، نوشيدن آب آلوده به جيوه و استنشاق گازهاي آلوده از راه هاي انتقال جيوه و مسموميت حاصل از آن در بدن انسان مي باشد.
جيوه در دو شكل گازي و مايع بسيار سمي است. جيوه يك فلز سنگين سمي است كه از طريق استشمام، بلعيدن، جذب و تماس پوستي و يا تماس چشمي به بدن وارد شده و باعث ايجاد آسيب هايي به مغز، كبد، سيستم تنفسي، پوست، چشم ها، سيستم عصبي مركزي كليه ها مي شود. بنابراين حالا دماسنج هايي كه تنها براي اندازه گيري دماهاي معمولي آب و هوا در نظرگرفته مي شوند و به جاي الكل رنگي استفاده مي شوند. نقطه جوش الكل بالاتر از هر دماي طبيعي است كه در زمين وجود دارد. بيشتر دماسنج هاي پزشكي به دليل دقت و صحت هنوز هم از جيوه استفاده مي كنند.
جيوه يك سم بسيار خطرناك زيست انباشتي است كه به آساني از طريق پوست، تنفس و بافت هاي ورم معده و روده gastrointestinal‌ مي باشند. هوا با بخار جيوه در دماي اتاق اشباع مي شود و علارغم نقطه جوش بالا (اين خطر در دماهاي بالاتر افزايش مي يابد)، باعث تجمع سم مي شود. جيوه بايد با دقت زيادي حمل گردد و بنابراين كانتينرهاي حمل جيوه نياز به پوشش محكمي براي جلوگيري از نشست و تجزيه جيوه دارند.

منابع آلودگي :
•جيوه بر اثر انحلال از كانسارها و آنومالي ها و باطله هاي معدني و كانه آرايي و فعاليت هاي آتش فشاني وارد خاك و آب مي شود.
•جيوه غيرآلي از كانسارها، فعاليت هاي معدن كاري، سوزاندن ذغال سنگ و پس ماند كارخانجات حاصل مي شود.
•كاربردهاي علمي، دارويي، پزشكي، كشاورزي و صنعتي جيوه باعث افزايش غلظت جيوه در آبهاي سطحي و زير زميني مي شود.
•عموماً ذرات معلق در گازهاي حاوي جيوه در دودكش هاي صنايع مربوط به فرآيندهاي ذوب وجود دارد.

بيماري هاي ناشي از قرار گيري در معرض جيوه :
•بيماريهاي عصبي
•جيوه به سيستم عصبي مركزي حمل مي كند و اثرات نامطلوبي را در دهان، لثه هاي و دندان ها بر جاي مي گذارد.
•Mercurial erethism
•بيماريهاي پوستي
•بيماريهاي كليوي
•بيماري Minamata شكلي از مسموميت جيوه

علائم ناشي از آلودگي به عنصر :
•لرز، تشنج، سردرد
•كاهش تحرك
•لكنت زبان
•ناشنوايي و نابينايي
•دركودكان باعث قرمزي پوست، خارش شديد، تورم، تپش قلب، عرق بيش از حد، بدخلقي، ضعف و خستگي مي شود.
•بروز مشكلات مغزي
•احساس طعم فلز در دهان
•تهوع و درد شكم
•ناراحتي كليوي

&#-3978;آزمايش خون و ادرار براي اندازه گيري جيوه دربدن استفاده مي شود.
به دليل تمايل جيوه به حضور در محيط به صورت بخار، اين عنصر به صورت گاز يا ذرات وارد اتمسفر مي شود. جيوه به شكل گاز يا ذرات وارد اتمسفر مي شود. جيوه به شكل گاز يا ذارت معلق از خروجي بعضي كارخانه ها بيرون مي آيد و پس از ورود به هوا در اثر بارش دوباره به زمين مراجعيت مي كند.
اثرات مسموميت زايي جيوه موجود در آب بر روي انسان، سال هاست كه مشخص شده است. برخي نشانه هاي مسموميت با جيوه عبارت اند از: لرزش شديد بدن و از بين رفتن حركات ارادي، سختي در تكلم، از بين رفتن قواي شنوايي و بينايي.
اكثر مراكز بهداشتي دنيا، حداكثر ميزان مجاز جيوه در آب را در حدود 5 ميكروگرم در ليتر در نظر گرفته اند. هر چند اين ميزان در حال حاضر به يك ميكروگرم در ليتر كاهش پيدا كرده است و آبزيان و ماهياني كه حاوي پنج صدم ميلي گرم در كيلوگرم جيوه هستند، براي استفاده انسان خطرناك محسوب مي شوند.
ويژگي مشترك جيوه و فلزات سنگين ديگر، آن است كه معمولاً در بدن موجودات زنده اي كه آنها را مي خورند انباشته مي شوند. بنابراين غلظت آنها به سمت انتهاي زنجيره غذايي افزايش مي يابد. غلظت فلزات سنگين در برخي جلبك هاي دريايي، صد برابر آن در داخل آبي است كه در آن زندگي مي كنند. ماهيان كوچك جلبك خوار، غلظت بالايي از فلزات سنگين دارند، غلظت فلزات مزبور در ماهيان بزرگ كه از ماهيان كوچك تغذيه مي كنند، بيشتر است و به همين ترتيب، در پستانداران يا پرندگان ماهي خوار، اين ميزان افزايش مي يابد.
در اكثر محيط هاي طبيعي، انباشتگي فلزات سنگين در جانداران چندان وخيم نيست، زيرا تمركز طبيعي اوليه اين فلزات در آب و خاك اندك است. مسائل فوق هنگامي توسعه مي يابند كه فعاليت هاي انساني، چرخه طبيعي يك محل را مختل مي سازد. استخراج و آمايش فلزات سنگين، ميزان هوازدگي و فرسايش فلزات سنگين و جابه جايي آنها را از سنگ ها به محيط زيست افزايش مي دهد، چنين صنايعي مقادير تمركز يافته فلزات سنگين را به محيط آبي وارد مي سازند.
آثار مسموميت توسط فلزات سنگين، به خوبي شناخته شده اند. در سال 1935، در ژاپن مقدار زيادي جيوه وارد محيط شد. ژاپني ها در رژيم غذايي متكي به ماهي هستند و ماهي ها جيوه موجود در آب را در بدن خود نگه مي دارند. اين ماهي ها در رأس زنجيره غذايي، داراي غلظت در حدود 50 پي پي ام جيوه شدند و تا سال 1960، تعداد 43 نفر جان خود را از دست دادند، در حالي كه 116 نفر تا آخر عمر به آثار سوء مسموميت حاصل از جيوه دچار بودند. از آن زمان مقامات رسمي ژاپن، مصرف گوشت ماهي را به دليل آن كه در بالاي زنجيره غذايي قرار دارد، ممنوع كردند، زيرا معلوم شده است كه مقدار جيوه موجود در بدن ماهي ها، از حد مجاز بالاتر است. جيوه بر روي سيستم عصبي مركزي و مغز اثر مي گذارد و موجب از دست رفتن بينايي، حس لامسه و شنوايي، عصبي شدن، رعشه و در نهايت مرگ مي شود. زماني كه آثار و نشانه هاي بيماري هاي حاصل از جيوه مشخص مي شود، ديگر جبران خسارات وارده غير ممكن است. آثار مسموميت جيوه در واقع مي تواند بسيار پيش تر از مسبب خود شناسائي شود. در زمان هاي قديم، از جيوه براي تهيه نمد استفاده مي شد. برخي صاحب نظران ابراز كرده اند كه كلاهدوزان آن زمان به دليل تماس مداوم با نمد دچار مسموميت مزمن جيوه مي شدند و مردم عوام اين بيماري را رعشه كلاهدوزان مي ناميدند.
جيوه به صورت يك ماده قارچ كش نيز به كار مي رود. در سال هاي 1971 تا 1972، قحطي شديد، كشاورزان عراقي را وادار كرد كه دانه هاي تيمار شده با جيوه را به جاي به مصرف رساندن براي گياهان، خود مصرف كنند. در حدود پانصد نفر در نتيجه اين امر جان سپردند و حدود هفتصد نفر نيز به آثار سوء آن مبتلا شدند.
همه اشكال جيوه به يك ميزان كشنده نيستند. در برخي مواد مركب و به مقادير معين جيوه كاربردهاي طبي مثبتي نيز دارد. مواد پركننده نقره اي كه مورد استفاده دندان پزشكان قرار مي گيرد، در واقع امتزاجي از جيوه و نقره است. جيوه اصولاً در حالت جيوه متيل مركب بسيار مسموم كننده است.
در برخي موارد كاربردي، مي توان جايگزين هايي براي فلزات مسموم كننده يافت.
براي مثال: جيوه ديگر در توليد نمد به كار نمي رود. با درك اثرات سمي فلزات سنگين، هنگام دفع و واگذاري آنها مراقبت بيشتري بايد صورت گيرد. نظارت پيوسته بركيفيت آب يا كنترل ميزان مواد شيميايي بالقوه خطرناك در بدن ماهي ها و جانداران ديگرمي تواند مراحل آلودگي را پيش از شيوع گسترده انها معلوم كند.
بعلت فشار بخار بالاي جيوه، اين فلز به نسبت سريع در اتمسفر پراکنده مي شود و با جابجايي و حرکت مناسب هوا، توسط گياهان و جانوران جذب مي شود. غلظت متوسط جيوه در پوسته زمين ppm 08/0 است ودر آب دريا ppm 5-10×3 مي باشد. بنابراين جيوه يکي از عناصر نسبتاً نادر زمين است. ميزان جيوه طبيعي اتمسفر 3 m /ng 06/0 -005/0 است و در گياهان g/Hg 03/0- 001/0 (معمولاً کمتر از g/Hg 05/0-001/0 مي باشد.
جيوه در خاک، گياهان و حيوانات
مقادير به نسبت بالايي از جيوه بعلت دادو ستد جيوه ميان آب و خاک و اتمسفر در گردش است. برخي از اين جيوه در حال مهاجرت در خاک به شکل ترکيبات هوموسي حفظ مي شود و در موارد خاصي نيز تمرکز و تغليظ مي شود. با اين حال، نه خاکي که حاوی جيوه براي ساليان متمادي بوده است و نه گياهاني که بر چنين خاکهايي رشد کرده اند، هيچ يک ميزان بالاي جيوه را نشان نداده اند.
همانگونه که آزمون گلخانه اي نشان داده است، جيوه تا اندازه اي در گياخاک يا هوموس باقي مي ماند و بخشي از آن از خاک تبخير مي شود.
مقادير بازماندي جيوه که وارد آب زير زميني مي شود، قابل چشم پوشي است. بر طبق بررسي هاي انجام شده در نروژ، ميزان جيوه خاک بين ppm 55/0-022/0 (با مقادير ميانگين 19/0) تغيير و هيچ تاثير قابل توجهي بخاطر فعاليت هاي انساني ندارد. ميزان جيوه خاک در نواحي کانه دار يا ژئوترمالي بيشتر است و مي توان تا حد چند ppm نيز افزايش يابد. بنابراين، جيوه اغلب بعنوان فلز ردياب در اکتشافات زمين شناسي مورد استفاده قرار مي گيرد. ميزان جيوه در خاک و گلسنگ نواحي معدني پيرامون موتنه آميا در ايتاليا مورد بررسي قرار گرفته است. ميزان جيوه خاک وگلسنگ با افزايش فاصله از معدن به شدت کاهش مي يابد. گازهاي ناشي از باطله هاي معدن و ماده معدني کار شده مهمترين منبع انتشاراين فلز به هواست.
جيوه در انواع قارچ ها و قارچ هاي خوراکي، بخش گوشتي قارچ ها ممکن است که داراي غلظت بالاي غير قابل منتظره اي از جيوه باشد. بعلت تمايل جيوه به شرکت در اجزاء گوگرد دار قارچ ها، اين بخش ها مي توانند جيوه را از خاک جذب و تغليظ کنند. قارچ هاي غني از جيوه را بدون در نظر گرفتن اينکه آياخاک از نظر زيستي آلوده است يا نه مي توان در هر جا يافت. در نتيجه آلودگي بيشتر، بويژه آلوده اتمسفري، ميزان جيوه قارچ ها به ميزان چشمگيري افزايش مي يابد.
ميزان جيوه در ماهي ها بسته به نوع زيستگاه آنها فرق مي کند. ميزان جذب جيوه در مناطق گرم استوايي از آبهاي سرد شمالي بيشتر است. ماهي هاي شکارچي (مانند اردک ماهي ها ) اگر ترجيحاً از ماهي هاي رسوب کاو تغذيه کنند، ميزان جيوه بدنشان بيش از حد معمولي است.
بحث و گفت وگو درباره ماهي هاي تن کنسرو شده در آمريکا به اين نتيجه رسيد که آماده سازي و تهيه تن ماهي در مؤسسه اسيتونين از سال 1880 تاکنون ميزان جيوه ماهي ها تغيير نکرده است. برپايه اين فرض که مقادير يافت شده در آماده سازي و تهيه ماهي هاي قديمي تر داراي ميزان کمتري باشند، بخشي از اين جيوه مي توانسته است در طي زمان تبخير شده باشد که نشان دهنده اين است که مقادير غلظت جيوه در ماهی های امروزي به اندازه مقادير غلظت جيوه ماهي هاي قديم بوده و تغليظ و تمرکزي در کار نبوده است. داده هاي مربوط به رودخانه دانوب در بالادست شهرهاي بزرگ و نواحي صنعتي، که غلظت جيوه در ماهي قزل آلا پيش از يک ميلي گرم در کيلوگرم است، نشان از عواملي غير از صنعتي شدن دارد. ميزان بالاي جيوه در کبد سيل ها در بخش شمالي ساحل شرقي آمريکاي شمالي (لابرادور) که نه شهر بزرگي در آن حوالي مي تواند يافت و نه ناحيه صنعتي اي، اين مقدار بالا را به آتشفشانهاي زير دريايي نسبت مي دهند.

جيوه در مواد غذايي
از دهه 1920 و 1930 بررسي هاي بسياري بر روي مواد غذايي انجام شده است درآلمان، دفتر مرکزي گردآوري و ارزيابي داده هاي مواد شيميايي زيست محيطي (ZEBS ) بر سبزيجات ميوه اي، ريشه اي، برگي و جوانه اي و بويژه وزارت بهداشت برلين بر روي سبزيجات کنسرو شده، ميوه و انواع تمشک ها به گردآوري داده هاي 1979،1975 و1982 انجاميده است. بر پايه اين داده ها اگر ميزان متوسط مصرف آبميوه و نوشيدني مانند شراب،آبجو و نيز شکلات در سال 1975 کمتر از 020/0 ميلي گرم در هفته به ازاي خوردني هاي تازه وارد بدن گردد، اين ميزان در 1979 به 052/0 ميلي گرم در هفته به ازاي خوردني هاي تازه رسيده است که مقدار ميانگيني براي کل نواحي آلمان است (حال آنکه سازمان بهداشت جهاني ميزان 6/1 مقدار فوق يا حدود 010/0 ميلي گرم بر کيلوگرم را براي جيوه توصيه مي کند).
آخرين بررسي هاي ZEBS به قرار زير است: آب آشاميدني (4/18%)، گندم (9/12%) در سالهاي 1982-1978، شير(2/10%)، آب معدني (ا/8%) مواد کنسرو شده (8/17%).
مقادير سال 1982 عمدتا" به قرار زيرند: ماهي(8%)،قهوه (2/7%) و سيب زميني(6%) که تاييد کننده داده هاي تجزيه و تحليل شده سال 1979 است.
بررسي ديگر که دقيق تر انجام شده است طيفي از خوراکی ها از جمله شير، شير خشک، پنير و تخم مرغ، انواع گوشت ها (و بررسي ميزان منيزيم و روي آن ها علاوه بر جيوه)،سوسيس، گوشت ماکيان و فرآورده هاي گوشتي، شير مادران، سرم خون و چربي و روغن گياهي بافت هاي چرب، برنج و سيب زميني را در بر مي گرفت.
انتشار جيوه
خالص سازي و تصفيه هوا
در بسياري از فرايند هاي اشتعال، جيوه به فاز گازي منتقل مي شود و بايد با فرآيند ديگري آن را از محيط گازي زدود. بيشترين مقادير جيوه ثانويه در ذوب کانه هاي سولفيدي يافت مي شود. جيوه که بصورت سولفيد جيوه وجود دارد، در طي حرارت و برشته شدن آزاد مي شود. در حال حاضر،دو روش براي تصفيه گازهاي زايد بيشتر بکار مي رود.
در روش نخست،گاز وارد اسيد سولفوريک (90%) در دماي °C 200 مي شود. سولفات جيوه (І) تشکيل شده در برج آبشويي نهشته مي شود. تصفيه بيشتر با سولفيد سديم انجام مي شود.
در روش دوم، گاز سرد شده و غباردار حرارت ديده را در مجاورت با محلول کلريد جيوه (ІІ) قرار مي دهند و جيوه بصورت کلريد جيوه (І) رسوب مي کند. جيوه را به کمک سولفيد سديم مي زدايند. بخشي از کلريد جيوه (ІІ) به همراه کلر گازي بدست آمده وسپس به فرايند باز مي گردانند. ميزان نهايي جيوه در گاز برابر 1/0- 05/0 ميلي گرم در متر مکعب خواهد رسيد.
در روش سوم، گاز داراي جيوه و دي اکسيد گوگرد توسط محلول يونهاي + Cu و+Hg به همراه اسيد سولفوريک L/g 300-200 و اسيدکلريدريک (L/g 5) تصفيه مقدماتي مي کنند. جيوه بصورت بخار، اکسيده شده، + Hg مي دهد و ميزان HgO در گاز خروجي برابر با 3 m/ mg 05/0-02/0 خواهد شد. ديگر منبع انتشارجيوه سوخت مواد زايد است. جيوه در طريق دماسنج هاي شکسته، لامپ هاي فلورسنت، سوئيچ ها و باتري هاي موجود در زباله هاي خانگي به محيط وارد مي شود. بررسي ها نشان داده است که جيوه در گازهاي خروجي از دودکش ها بصورت کلريد جيوه (ІІ) وجود دارد.
در کمتر از°C150 ،از سوختن اين گازها کلريد جيوه (ІІ) جذب شده و به کلريد جيوه(І) تبديل می شود. کربن فعال يا کربن فعالي که داراي ترکيبات يد است نيز بعنوان جاذب سطحي جيوه بکار رود. ميزان جيوه زباله هاي خانگي 5-3 گرم در تن است.
تصفيه آب
انحلال جيوه در آب به شدت به دما بستگي دارد. با کاهش دما اين حلاليت کاهش يافته و با افزودن نمک (براي نمونه کلريد سديم)مي توان اين انحلال را کمتر هم کرد.
انواع گوناگوني از تجهيزات و وسايل را مي توان در روش هاي تصفيه بکار برد تا بتوان جيوه آب را جدا کرد. نمونه هايي از آنها فيلترهاي کربن فعال شده، داد و ستدگرهاي يوني و سيستم هاي الکتروليزند. با افزودن واکنش هاي مناسب به محلول، مي توان جيوه را جدا کرد.
ميزان 30-10 ميلي گرم جيوه در ليتر در فاضلاب الکتروليزکي يا آلکالي را مي توان با کمک کربن فعال شده يا پودر گرافيت به L /mg 1/0 کاهش داد. کربن داراي اندازه اي برابر با JLm 100-5 است. در کل، تمام انواع کربن فعال شده را مي توان براي تصفيه کامل آبهاي جيوه دار بکار برد. کربن در آب پخش مي شود و سپس در اثر پالايش يا فيلتره کردن جدا مي شود.
در داد و ستدگرهاي يوني يک معيار براي انواع بازيافت شدني و انواع دور ريختني وجود دارد. در برخي مواد، مواد گوگرد دار، بعنوان مواد فعال بکار مي روند که جيوه را از محلول به شکل ترکيبات سولفيد جيوه خارج مي کنند.
الکتروليز لايه مايع مس روش ديگري براي جدايش جيوه است. کاتد پودر مس را به حالت معلق در سيال در حال حرکت نگه مي دارند و جيوه بصورت آمالگام نهشته مي شود. آمالگام مس را با تقطير خالص مي کنند و با افزودن مقادير اندکي روغن که در محلول آبگون پخش شده اند، جيوه را مي توان در فاز روغني متمرکز کرد. ميزان جيوه محلول هاي آبگون تصفيه شده در برخي مواد کمتر از L/ J.Lg 10 است. روغن را با سانتريفوژ جدا مي کنند و با استفاده از دستگاه هاي جدا کننده امولسيوني آب - روغن که مرسوم و متداول است، خالص سازي انجام مي شود. غلظت جيوه در مرحله اول بايد بين 5/0 تا 2 ميلي گرم در ليتر باشد. کلريد قلع (ІІ) حل شده در اسيد هيدروکلريک را براي تصفيه مقدماتي شستاب هاي جيوه يون دار از واحد هاي سوختن زباله و ديگر مواد مناسب مي دانند. عامل احيا کننده کلريدقلع (ІІ) در مقاديري پيش از ميزان استويکيومتري به شستاب اضافه مي شود. جيوه احيايي بهمراه شستاب به دستگاه تبخير هدايت شده و در دماهاي بالا با عبور از بخش گاززدايي، جدا مي شود. با سرد کردن جريان گاز تغليظ صورت مي گيرد. بنابراين ميزان جيوه به 5 تا کمتر از 1/0 ميلي گرم در ليتر کاهش مي يابد که بستگي به غلظت کلريد قلع (ІІ) دارد. براي تصفيه شستاب گاز خروجي نيروگاه هاي مرکب برق و حرارت Deguss يک دستگاه افزودني 15 -TMT را طراحي کرد که گاه در مقياس نعتي نيز مورد استفاده قرار مي گيرد. ماده فعال افزودني داراي تري مرکاپتو-S - تريازين به شکل نمک سديم است.
جيوه بصورت ترکيب C6N6S6Hg3 در مي آيد که تا دماي °C 210 پايدار است ودر آزمون ايلوشن (که براي تعيين اجزاي محلول يک ماده جامد بکار ميرود) تنها به ميزان ناچيزي قابل حل است. ميزان جيوه از حدود 4 به کمتر از 05/0 ميلي گرم در ليتر بالغ بر 25/0 مارک آلمان در يک تن ماده زايد است. جيوه را مي توان از محلول هيدروکسيد سديم تفليظ شده با استفاده از التراسوند به هنگام فيلتر کردن يا پالايش محلول زدود. ميزان جيوه تقريباً 20 ميلي گرم برکيلوگرم هيدروکسيد سديم آبگون به تقريباً 4/0 ميلي گرم بر تن پس از پالايش و فيلتراسيون کاهش مي يابد.
تصفيه کامل اسيدفسفريک خام را مي توان در 5/1-5/0PH= با استفاده از ترکيبات دي ارگانو دي تيو فسفروس در تماس با کربن فعال شده بعنوان جذب کننده سطحي انجام داد. غلظت نهايي جيوه در محلول به کمتر ازg /lg 021/ 0 خواهد رسيد. در حال حاضر، هيچ روشي استانداردي براي زدايش جيوه از اسيد سولفوريک وجود ندارد.
مسموم شدن با جيوه به ميزان تجمع وانباشت و ميزان پخش شدن آن بستگي دارد. هم ذرات غبار دانه داراي جيوه و هم بخار هاي جيوه در مقايسه با فلز مايع سميت بيشتري دارد. ترکيبات گوناگون جيوه سم هاي بسيار بالقوه اي هستند. ترکيباتي که جيوه دو ظرفيتي دارند، از ترکيبات يک ظرفيتي سمي ترند. سميت ترکيبات جيوه غير آلي با افزايش حلاليت، افزايش مي يابد. تازه در بيشتر موارد، نسبت به ترکيبات آلي جيوه کمتر سمي اند. سميت جيوه بر پايه عملکرد آن بعنوان سم عمومي سلولي و پروتوپلاسمي استوار است يعني تشکيل پيوند شيميايي با گروه هاي سولفوهيدريد پروتئين ها، غشا هاي آسيب ديده و کاهش ميزان RNA سلول. اين امر به از کار افتادن بسياري از سيستم هاي آنزيمي مي انجامد. کليه ها و سيستم هاي عصبي بسيار در برابر اين ترکيبات آسيب پذيرند. در ازمايشهاي انجام شده بر روي حيوانات، متيل جيوه و کلريد جيوه (ІІ) بسته به ميزان دز مصرف شده موجب کاهش اسپرم زايي مي شود. هنگامي که غلظت يون جيوه در خون به 2/0 ميلي گرم در 100 ميلي ليتر برسد، مسموميت حاد رخ مي دهد. استنشاق 5 ساعت در روز بخار جيوه با غلظت 1/0 ميلي گرم در متر مکعب به مسموميت شديد مزمن جيوه مي انجامد.
در غذاها، غلظت هاي متفاوتي از جيوه را داريم، براي نمونه در آمريکا ppm 5% و در آلملن ppm 1/0 آلودگي زيست محيطي جيوه به تاثيرات غلظت بحراني در حيوانات مي انجامد که جايگاه حساس تر يا بالا تري را در زنجيره غذايي دارند( ماهي هاي بزرگ و پرندگان دريايي ماهي خوار). در ماهي هاي خاصي غلظت ppm 10 جيوه و حتي بيشتر مشاهده شده است. ماهي ها و صدف ها ي زيست کننده در خليج مينا ماتاي ژاپن تا ppm6/9 جيوه داشته اند. تخم پرندگان وحشي در ساحل فنلاند تا 5/3 ميلي گرم در کيلوگرم جيوه داشته است. در پرندگان مرده گياهخوار دريايي تا mg 270 در کيلوگرم از بافت هاي آنها آغشتگي به جيوه داشته است.
چنين برآورد شده است که انسان 2/0 ميلي گرم در هفته جيوه مصرف مي کند. ورود جيوه به بدن از طريق غذا به تمرکز از 1/0 تا 3 ميلي گرم در کيلو گرم جيوه در کليه ها منجر مي شود که غلظت آن در شرايط مسموميت بين 10 تا 70 ميلي گرم بر کيلو گرم است.
مواد آمالگامي فراوانترين عامل مسموميت با قلع و جيوه است. اين فلز از طريق ميکروارگانيسم هاي دهاني به ترکيبات آلي تبديل مي شود. در طي جويدن آدامس تا 26 ميلي گرم بر ليتر جيوه و 3/0 ميلي گرم بر ليتر قلع مي تواند آزاد شود. پس از 15 دقيقه، ميزان جيوه در هواي سيستم تنفسي به 8 برابر افزايش مي يابد.
زهرآگيني جيوه فلزي و ترکيبات غير آلي جيوه
سميت جيوه و ترکيبات آن بطور عمده به انحلالشان بستگي دارد که بر جذب سطحي و توزيع آنها در ارگانيسم ها تاثير مي گذارد. بنابراين جيوه آسيب حاد به شش ها و آسيب مزمن به سيستم مرکزي عصبي مي شود. نمکهاي جيوه به غشاي مخاطي مسير رودي معدي آسيب مي رساند و وقتي که جذب مي شود نفروتوکسيک است.
جيوه فلزي
جيوه مايع زياد سمي نيست، در زمان هاي قديم بعنوان درمان انسداد روده بکار مي رفت. دماسنج هايي که در مقعد مي شکنند، اگر که ايجاد زخم کنند و جيوه در بافت رود و به آرامي جذب شود، مسموميت با جيوه را موجب مي شود. گرانولوم به هنگام تزريق زير پوستي جيوه در بافت هاي چرب ايجاد مي شود. اين حالت به هنگام شکستن دماسنج در دست يا خود کشي ها ديده شده است. وقتي يک تجمع جيوه به قطره هاي مينوسکول تبديل مي شود، که نمونه آن پس از بريدن ها و شکافتن هاي جراحي صورت ميگيرد، جذب نيز صورت مي گيرد. گهگاه جيوه مايع به درون رگ تزريق مي شود که اين عمل يا براي خود کشي صورت مي گيرد يا بطور اتفاقي در مطالعات سوند درون قلبي رخ مي دهد وقتي که خون را با استفاده از سرنگ پر از جيوه براي آناليز گاز خون بيرون مي کشند. انسداد و لخته شدن ناشي از جيوه حاصل مي شود و برخي بيماران نشانه هايي از مسموميت نشان دادند. در نتيجه اين گونه مسموميت ها، يکي از نه نفر افراد مسموم پس از 5 ماه فوت کرد. کوري ناشي از مسدود شدن سرخرگ اصلي نيز مشاهده شده است. درمان هاي ضد سيفليس با پماد هاي خاکستري رنگ جيوه موجب مسموميت هاي متعددي شد که در آنها شدت هاي متفاوتي بروز کرد. اين حالت ها ناشي از جذب پوستي يا استنشاق جيوه بود که بر روي پوست بخار شده بود. مسموميت تنفسي حاد بسيار خطرناک است. در چهار مورد، پس از چندساعت مواجهه با غلظت بخار جيوه 3-1 ميلي گرم در متر مکعب، التهاب بافت ريوي حاد مشاهده شد. مسموميت تنفسي مزمن را مي توان با غلظت بخار جيوه اي حدود m3 / mg 1- 1/0 انتظار داشت. در غلظت کمتر از 1/0 ميلي گرم بر متر مکعب جيوه، حتي احتمال مسموميت متوسط نيز نمي رود. در افراد حساس، افزايش نشانه هاي ذهني و فردي ( ميکرومرکورياليسم ) در غلظت 1/0 – 02/0 ميلي گرم بر متر مکعب مشاهده شد.
نمک هاي جيوه
نمک هاي جيوه دو ظرفيتي از يک ظرفيتي ها سمي ترند و اين بدون در نظر گرفتن نحوه ورود به بدن است.در آزمايشات انجام شده بر روي حيوانات، پس از تزريق درون رگي، LD50 براي نمک هاي دو ظرفيتي به حدود 5 ميلي گرم مي رسد. در نتيجه جذب ضعيف و اندک، حتي اگر از طريق دهان وارد بدن شوند، سميت آنها کمتر است و ميزان LD50 براي اين حالت چيزي حدود 100 ميلي گرم جيوه در کيلوگرم است. نمک هايي که شديد تجزيه مي شوند، معمولا" از نمکهايي که کمتر تفکيک مي شوند، خطر ناکتر و سوزاننده ترند. استثناي اين يونها سيانيد مي توانند مسموميت را تشديد کنند.
مسموميت حاد در انسان
کلريد جيوه (ІІ) (داراي بخار با قابليت خورندگي )، يکي از قويترين سم هاي با قابليت خورندگي است، دز هاي دهاني يا خوراکي 5/0 تا 1 گرم ( در موارد متعدد حتي 2/0 گرم) در افراد بالغ کشنده اعلام شده است، هر چند برخي افراد حتي پس از خوردن 5 گرم جيوه جان سالم بدر برده اند. مصرف 5/1 گرم اکسي سيانيد جيوه کشنده است. دز کشنده براي افراد بالغ معمولا" 2 تا 3 گرم است و براي کودکان 4/0 گرم. با اينحال، در زمان هاي قديم تجويز درماني دز هاي 1/0 گرم کلريد جيوه (І) بويژه وقتي که اثرات ملين ديده نمي شد، به مرگ بيمار مي انجاميد. مسموميت مزمن بانمکهاي جيوه معمول نيست، در مسموميت هاي صنعتي، مواجهه با بخار جيوه معمولا" کم و بيش رخ مي دهد. نمکهاي جيوه به عنوان محرک مستقيم پوست عمل مي کنند. گذشته از اين، مواد انفجاري جيوه علي الخصوص، بسيار حساس شده اند.
مسموميت ترکيبات آلي جيوه
بيشتر ترکيبات الي جيوه محلول در چربي اند. برخي از انها براحتي تبخير مي شوند و همچنين در فاز گازي عمل مي کنند. ترکيبات آلي جيوه مي توانند موجب مسموميت و التهاب پوست شوند و در نتيجه انحلال چربي آنها مي توانند به شدت به سيستم عصبي مرکزي آسيب برسانند. واکنش هاي حساسيت مفرط علاوه براسيب رسيدن به کليه ها از آثار مربوط به انهاست.
ترکيبات فنيل مرکوري و آلکوکسي آلکيل مرکوري در ارگانيسم ها متابوليسم مي شوند تا ترکيبات غير آلي جيوه بدست آيد و مانند نمک هاي جيوه عمل مي کنند. تر کيبات پايدار آلکيل مرکوري براي سيستم عصبي و جنين سمي است.
ترکيبات آلکيل مرکوري
مطالعات مسموميت هاي متعدد بر روي حيوانات گزارش شده است. ميزان LD50 در موش هاي صحرايي و خانگي در مورد بيشتر ترکيبات متيل- واتيل مرکوري 30-10 ميلي گرم جيوه در کيلوگرم است. اين مسئله براي تزريق درون رگي و ورود به دهان از طريق خوراکي صادق است. در انسان،تقريبا" تمام مسموميت هاي آلکيل جيوه با غذاي آلوده ايجاد شده است و تقريباً تمام آنها با مسموميت مزمن همراه بوده اند، دز خورده شده مشخص نبوده است و مقادير برآورد شده جاي سوال دارند. مسموميت عمومي در عراق بعلت پختن نان تافتون با آردي که از دانه هاي داراي حدود 15 ميلي گرم در يک کيلو گرم داراي نمک آلکيل مرکوري (عمدتا" متيل مرکوري) بود، ايجاد شد.
وزن نان ها 220 گرم و داراي 31% آب بود. چنين برآورد کرده اند که افراد بالغ مسموم شده 6 تا 8 نان در روز خورده اند. نخستين قربانيان شش تا هشت هفته پس از توزيع گندم جان باختند. بيماري مينا ماتا در ماهيگيران و اعضاي خانواده ايشان که هر روز يا چندين بار در هفته ماهي مي خوردند و در هر وعده 500-250 گرم ماهي مصرف مي کردند، شايع شد. ميزان متوسط متيل مرکوري ماهي هاي خورده شده معلوم نيست (برآورد مي شود که 20- 5 ميلي گرم ماهي بوده است.). بنابراين مصرف روزانه 4-5/1 ميلي گرم جيوه در نتيجه خوردن ماهي انجام شده است. بيماران درخون خود، غلظت جيوه اي بين 2000-200 ميلي گرم در ليتر و 500-50 ميلي گرم بر کيلوگرم در موهاي خود داشتند. مغز افراد جانباخته بيش از 5 ميلي گرم در کيلوگرم جيوه داشت. نشانه هاي ملايم با غلظت 100 ميلي گرم جيوه در ليتر خون و 30 ميلي گرم جيوه در کيلو گرم مو ديده مي شود. مصرف روزانه 5 ميلي گرم جيوه در هر کيلو گرم (از وزن بدن) به شکل تر کيبات متيل مرکوري کمترين دز سمي به شمار مي آيد.جيوه موتاسيون زا(=جهش زا)، ناقص الخلقه ساز و سمي براي جنين است بويژه اگر بصورت ترکيبات آلکيل مرکوري باشد. جنين نسبت به زن حامله سه تا چهار بار نسبت به متيل مرکوري حساس تر است. صدمات مغزي مادرزادي در 5 تا 6 درصدکودکان خليج مينا ماتا مشاهده شد، حال آنکه ميزان مورد انتظار 1/0 تا 6/0 درصد بود. مادراني که جزو افراد شديدا" قرار گرفته در معرض متيل مرکوري بودند، هيچ نشانه آشکاري از مسموميت بروز ندادند.
ترکيبات آريل مرکوري
در آزمايش هاي انجام شده بر روي حيوانات، ترکيبات آريل مرکوري در صورت تزريق به بدن به همان اندازه آلکيل مرکوري سمي هستند،ولي اگر از راه دهان به بدن وارد شوند از ميزان سميت کمتري برخوردارند. در نتيجه ناپايداري، اين ترکيبات همچون ترکيبي از جيوه با پيوند آلي و بخار جيوه عمل مي کنند. در افراد بالغ،خوردن 100 ميلي گرم جيوه به شکل فنيل مرکوري نيترات به درد شکمي و اسهال ملايم منجر شد، با اينحال،120 ميلي گرم نيز بدون هيچ نشانه اي تحمل پذير بود. حتي پس از خوردن 25/1 گرم جيوه، مقادير شيمي کلينکي و نتايج بافت برداري از کليه طبيعي بود. مقادير بيش از 6/0 گرم در ليتر بطور موضعي سوزاننده و خطرناکند.
ضد جيوه و داراي خنثي کننده.
جيوه و سلنيوم ضد هم هستند. در محدوده خاصي، سلنيم مي تواند مسموميت غير آلي و متيل مرکوري را کاهش دهد. در آزمايش هاي انجام شده بر روي حيوانات، سلنيم بطور عمده ظهور يا بروز نشانه هاي مسموميت را به تعويق مي اندازد، اما کشندگي آن را تنها به ميزان کمي کاهش مي دهد. اينکه آيا ميزان بالاي سلنيم مي تواند در برابر مسموميت متيل مرکوري مارا محافظت کند، هنوز جاي سوال دارد. ماهي هايي که دچار بيماري مينا ماتا شده بودند، علاوه بر تعداد زياد جيوه، داراي مقدار بالايي از سلينم بودند.
سلامت کاري و شغلي
مقدار MAK براي جيوه فلزي در آلمان در حال حاضر 1/0 ميلي گرم در متر مکعب ( ppm 01/0 ) است،براي بخار جيوه اين مقدار 05/0 ميلي گرم بر مبر مکعب است. ميزان TWA جيوه 05/0 ميلي گرم بر مبر مکعب است. با اين حال، غلظت فشار بخار ممکن مي تواند از لحاظ تئوري از اين مقدار بيشتر هم بشود، آستانه براي جيوه حدود 13 ميلي گرم بر متر مکعب است. قوانين وضع شده براي بهداشت و ايمني صنعتي در هنگام کار با جيوه و ترکيبات آن به قانون هر کشور بستگي دارد. اقدامات پذيرفته شده در کشور هاي بشدت صنعتي مانند در زير توصيف شده است.
اقدامات ايمني خاص براي کار با مواد جيوه دار در TRGA (قوانين فني براي مواد خطرناک) آمده است. سولفيد جيوه(ΙΙ)، ترکيبات غير آلي با کمتر از 1/0 درصد جيوه يا ترکيبات آلي با کمتر از 05/0 در صد جيوه جزو آنهانيست. روش هاي کار و مراحل آن بايد اساسا" بگونه اي طراحي شوند که کارکنان در معرض بخار، دم يا غبار جيوه قرار نگيرند. يک سري قوانين براي کار با جيوه منتشر شده است که اقدامات ايمني فردي و صنعتي که بايد پذيرفت را توضيح مي دهد.اطلاعات توضيحي و دستورات براي کار ايمني بهداشت در فهرست جامع سموم آمده است.افرادي که با جيوه کار مي کنند، بايد مرتب معاينه شوند. بهمراه جيوه فلزي،ترکيبات غير آلي جيوه و ترکيبات آلي غير آلکيلي جيوه، مقادير جيوه در اوره نبايد از L /Ilg 150 بيشتر شود. ميزان آن در خون بايد از L /Ilg 35کمتر باشد. در مورد ترکيبات آلي آلکيل مرکوري، حد اين ميزان در خون L/ Ilg 75 است.
 
 
نشريه ها كتابخانه
فرهنگ واژه ها مقاله ها
 
 
 
 
پرسش و پاسخ اعضاء
پيشنهاد شغل آموزش
 
 
 
 
• اطلس زمين شناسي راه ها 
• بانك اطلاعات آزمايشگاه ها 
• بانك اطلاعات جغرافيا 
• بانك اطلاعات زمين شناسي پزشكي 
• بانك اطلاعات زمين لغزش 
• بانك اطلاعات ژئوشيمي 
• بانك اطلاعات ژئوفيزيك هوايي 
• بانك اطلاعات سنجش از دور 
• بانك اطلاعات طلا 
• بانك اطلاعات فرآوري موادمعدني 
• بانك اطلاعات كاني‌ها 
• بانك اطلاعات مس 
• بانك اطلاعات معادن متروكه 
• بانك اطلاعات مواد معدني ايران 
• بانك اطلاعات نانو بيو زمين 
• بانك اطلاعات نفت و گاز 
• بانک اطلاعات زمين شناسی دريايی 
• بانک اطلاعات زمينلرزه 
• بانک اطلاعات ژئوتکنيک 
• بانک اطلاعات ژئوفيزيک زميني 
• بانک اطلاعات فهرستگان 
• بانک اطلاعات محدوده اکتشافي 
• بانک اطلاعات محيط زيست معادن 
• بانک اطلاعات معادن ايران 
• بانک اطلاعات واحدهاي صنعتي 
 
 
 
نام عبور: 
رمز عبور: 
درخواست عضويت ]
 
[صفحه اصلي]
[ضميمه ها]
[جستجو]
 
 
   فعاليت هاي ديگر:• برنامه هاي کنوني و آينده • پايگاه علوم زمين تاجيکستان • پايگاه علوم زمين ونزوئلا 
• پایگاه اطلاعات علوم زمین اکو • پایگاه اطلاعات گروه D8 • پایگاه داده های علوم زمین آلبا • سازمان زمین شناسی 
• سند راهبرد توسعه صنعتي كشور • سياست‌هاي كلي نظام در بخش معدن • قانون برنامه چهارم توسعه  • قوانين سرمايه گذاري خارجي 
• گردهمايي 26 علوم زمين • گزارش هاي استاني 30 استان کشور    
 
 
نقشه ها:• نقشه زمين لرزه هاي ايران • نقشه پراكندگي كارخانه هاي فرآوري ايران 
• نقشه پراكندگي كانسار هاي ايران • نقشه پراكندگي انديس هاي ايران • نقشه پراكندگي معادن ايران 
• نقشه زمين شناسي دريايي • نقشه ميادين نفت و گاز ايران • نقشه پراكندگي آزمايشگاه هاي علوم زمين 
• نقشه كوه آبنگاري ايران • نقشه پراکندگي واحدهاي صنعتي  • نقشه ژئوتكنيك ايران 
• نقشه زمين لغزشهاي ايران • نقشه هاي استان ها • نقشه زمين شناسي ايران 
• نقشه خطواره هاي مغناطيسي ايران    
 
بهترين حالت نمايش:768*1024
پايگاه ملي داده هاي علوم زمين كشور
آدرس اينترنتي پايگاه:www.ngdir.ir
آدرس پست الكترونيكي:Info@ngdir.ir
 
      
      :جستجو با  
Designed by Payvand Software Group  رازداري | حق طبع و نشر | سلب مسئوليت