ثبت شده توسط ریحانه شریفی | ثبت: 2020-09-16 10:29:07.0 | ویرایش: 2020-09-16 10:29:11.0 | دسته بندی: زمین شناسی

خلاصه گزارش نقشه 1:250000 سراوان 1

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور در راستای وظایف سازمانی، نقشه‏ های زمین‏ شناسی و گزارش‏های توصیفی مرتبط با نقشه‏ ها را در مقیاس 250 هزارم تهیه نموده است. گزارش حاضر، خلاصه ‏ای از گزارش نقشه زمين شناسي ورقه 1:250000سراوان1 به منظور شناخت کلی از محدوده مطالعاتی می باشد.

گزارش نقشه1:250000 سراوان 1

چهار گوش این نقشه در پهنه ساختاری شرق ایران قرار گرفته است.

چینه شناسی

قدیمی ترین رسوبات متعلق به واحد سنگی پرمین است که متشکل از شیل آهکی و سنگ آهک است و به نام واحد مرغک معروف است. رسوبات کرتاسه بالایی به صورت ناهمساز بر روی واحدهای قدیمی تر قرار می گیرند. این نهشته ها شامل ماسه سنگ، شیل، سنگ آهک و کوارتز می باشد که برونزد آنها را در شمال زابل می توان مشاهده کرد. این نهشته ها دارای گلوبوترونکانا و سنگ آهک توده ای هستند.

در گستره سراوان سنگ های رسوبی ائوسن – الیگوسن به همراه مقدار کمی گدازه های آتشفشانی برونزد شایان توجهی دارند. این سنگ ها به طور عمده از ردیف رسوبات فیلیشی دریای ژرف تشکیل گردیده اند. افزون بر آن حوضه کم ژرفا و آواری و رخساره آهکی در پایانه شمال خاوری، کناره جنوبی و همچنین رخساره کرانه ای ائوسن آغازی نیز در رشته کوه های مرکزی مشاهده می شود.

در این رشته سنگ آهک های کرتاسه در کوه بیرگ و سنگ آهک های پرمین، رسوبات آواری و ولکانیکی واحد مرغک ظاهر شده اند. گسترش سنگ آهک های پلاژیک دریای ژرف در ردیف رسوبات فیلیشی چندان زیاد نیست و تنها این سنگ آهک ها را می توان در ردیف سنگ آهک های کرانه ای پوشش دهنده رشته مرکزی مشاهده نمود، به طوری که دو حوضه کرتاسه سیستان در شمال را از حوضه اصلی اقیانوس هند واقع در جنوب آن از هم جدا می سازد.

حوضه اقیانوسی هند با برونزدهایی از یک آمیخته افیولیتی کرتاسه - پالئوسن مشخص می گردد که در محدوده نقشه سراوان و نقشه جنوبی پیشین برونزدی نداشته و به وسیله رسوبات سنوزوئیک پوشیده شده است. واحد چیره را فلیش های سنوزوئیک تشکیل می دهد که بصورت مجموعه های انباشتی ستبر بوسیله گسله های وارون از هم متمایز گشته اند. شیب این گسله ها در بخش جنوبی، به طرف شمال بوده ولی در بخش شمالی شیب آنها به شمال خاوری چرخش می نماید.

از جمله واحدهای پیش از سنوزوئیک واحد بیرگ می باشد که ارتفاعات مشخصی را در گوشه جنوب غرب محدوده نقشه تشکیل داده است. همچنین واحد مرغک در شمال خاوری و مجموعه در هم تلخاب در گوشه شمال خاوری نقشه برونزد دارند (این مجموعه در هم افیولیتی آثاری از افیولیت های اقیانوس کرتاسه سیستان تصور می گردد).

تنها واحد رسوبی جوان تر از رخساره چیره واحد فلیشی ائوسن–الیگوسن، برونزد کوچکی از کنگلومرای کوهپایه ای است که در راستای گسله سراوان، در شمال خاوری ورقه قرار دارد. این کنگلومرای کوهپایه هم ارز واحد پلیوسن – پلیستوسن نهنگ در بخش جنوبی می باشد.

نهشته های سطحی پلیوسن پایانی-کواترنر شامل مخروط افکنه کوهپایه ای و تراس دره ای با سن های متفاوت، نهشته های رسی و همچنین شن های روان در شمال خاور محدوده نقشه در منطقه کنار و گودال مشگل می باشد (گودال مشگل یک حوضه کویری بزرگ در پاکستان بوده و قابل مقایسه با گودال جازموریان در غرب آن است).

چین خوردگی در فلیش هایی که به طور عمده به واحدهای ائوسن- الیگوسن تعلق دارند شدید است و بررسی ها در بخش جنوبی نقشه نشان می دهد که از نظر ساختاری همراه با جابجا شدن و گسلش وارون می باشند.

به طور کلی در ساخت و بافت سنگ ها متأثر از رخدادهای نئوژن، آثار پدیده های پالئوژن آغازی مشاهده نمی شود، ولی در تشکیل کنگلومرای الیگوسن – میوسن شواهد نشان دهنده مراحل نخستین گسلش در طول گسله سراوان وجود دارد. جایگزینی توده های گرانودیوریت در پایانه شمالی محدوده نقشه در واحدهای بادامو، سیاهان و تلخاب متعلق به ائوسن زیرین – میانی به احتمال با این نخستین جنبش ها همراه بوده است. در ردیف رسوبی عمده فیلیشی مقدار کمی ولکانیک دیده می شود و واحدهای کرتاسه بیرگ و پرمین مرغک نیز دارای ولکانیک های بیشتر بازالتی و آندزیتی می باشند (دو واحد یاد شده شامل سرپانتین و یک دایک می باشد).

انحراف روند کلی امتداد رسوبات ائوسن – الیگوسن از ویژگی های آشکار در این چهارگوش است. این روند با رسوب های سنوزوئیک مکران جنوبی و گسترش آن به سمت پاکستان هم آهنگ نمی باشد.

چنین به نظر می رسد که سیمای نخستین محیط رسوبی، کنترل کننده این خمیدگی است و پدیده های ژئوتکتونیکی بعدی در آن کارساز نبوده است و می توان چنین استدلال نمود که بخش بزرگتری از ردیف رسوبی در محدوده این نقشه حاصل انباشتگی رسوبات در حوضه اقیانوسی سیستان می باشد.

از عمق این حوضه در بخش جنوبی، مجاور ارتفاعات مرکزی کاسته می شود. این ارتفاعات باریکه شرقی کوچک قاره "سنندج – سیرجان – باجگان – دورکان" را تشکیل می دهد. اقیانوس سیستان با یک زمینه اره منبت کاری شکلی متشکل از قاره ها و اقیانوس ها نسبت به سایر بخشهای اقیانوس کرتاسه، مدت زمان طولانی تری (تا اواخر پالئوسن) بازمانده و سرانجام بسته شده و قاره یک پارچه پایداری شامل جنوب ایران، افغانستان و پاکستان را به وجود آورده است.

شواهد نشان دهنده پدیده فرورانش و یا رورانش در این اقیانوس درونی وجود دارد و گرانودیوریت شاهکوه نیز نشانگر آخرین فعالیت ماگمائی کالک آلکالن در پیوند با مراحل بسته شدن اقیانوس درونی می باشد.

قاعده رسوبات عهد حاضر در منطقه سراوان از کنگلومرا و ماسه توده ای تشکیل شده است. رسوبات کوهپایه ای و تراس ها بر روی آنها قرار می گیرند و در نهایت آبرفت ها و کانال های رودخانه ای دیده می شوند. این نهشته ها در اطراف کوهان، زابل، دهک و سراوان رخنمون گسترده ای دارند. 

زمین شناسی اقتصادی

آثار کانی سازی مس در توده های نفوذی از نظر اقتصادی دارای اهمیت ویژه ای است و ممکن است موقعیتی مناسب برای کانی سازی مس پورفیری باشد.    

 

ضمائم پیوست
نویسنده
1سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور