ثبت شده توسط ریحانه شریفی | ثبت: 2020-09-14 13:07:12.0 | ویرایش: 2020-09-14 13:07:18.0 | دسته بندی: زمین شناسی

خلاصه گزارش نقشه 1:250000 ساری

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور در راستای وظایف سازمانی، نقشه‏ های زمین‏ شناسی و گزارش‏های توصیفی مرتبط با نقشه ‏ها را در مقیاس 250 هزارم تهیه نموده است. گزارش حاضر، خلاصه‏ای از گزارش نقشه زمين شناسي ورقه 1:250000 ساری به منظور شناخت کلی از محدوده مطالعاتی می باشد.

گزارش نقشه1250000 ساری

ناحیه مورد مطالعه دارای مختصات جغرافیایی طولهای 52 درجه و 30 دقیقه تا 54 درجه شرقی و عرضهای 36 تا 37 درجه شمالی می باشد و در پهنه رسوبی- ساختاری البرز  شمالی جای دارد.

چینه شناسی

كهن ترين واحدهاي سنگي  منطقه به سن پرکامبرین بالایی مي باشد.  واحد هاي پرکامبرین در  شمال کوه چهارنو  بـرونزد دارند و شامـل شیل، اسلیت، دیاباز و کمی دولومیت است که معرف سازند کهر می باشد.

بر روی نهشته های سازند کهر، سازند دولومیتی سلطانیه و سازند لالون و زاگون به صورت ناپیوسته قرار می گیرند. سازند باروت در جنوب کوه مهتاب برونزد دارند و شامل تناوبی از شیل، ماسه سنگ و دولومیت است و به صورت همساز بر روی دولومیت های سلطانیه قرار می گیرد.

توالی از شیل و ماسه سنگ قرمز که معرف سازند زاگون در منطقه است با همبری همساز بر روی نهشته های سازند باروت قرار می گیرد. سازند لالون که متشکل از ماسه سنگ قرمز و کوارتزیت سفید در بالا است با همبری همساز با سازند زاگون در جنوب کوه کافرسر و گسل میلا قابل مشاهده است.

رسوبات کامبرین- اردویسین که با سازند میلا معرفی می شوند شامل دولومیت، ماسه سنگ، کوارتزیت، سنگ آهک، شیل و سیلت سنگ آهکی می باشد که در حوالی گسل میلا در جنوب خاوری ورقه برونزد دارد.

نهشته های دونین با سازند جیرود و خوش ییلاق معرفی می شود. در سازند جیرود سنگ آهک وجود دارد و در بخش های بالایی تناوبی از شیل و سنگ آهک مشاهده می شود. همبری سازند جیرود با سازند خوش ییلاق ناهمساز می باشد. سازند خوش ییلاق از شیل، ماسه سنگ، سنگ آهک و دولومیت تشکیل شده است که در شمال گسل بادله برونزد دارد.

کوارتزیت دونین – کربونیفر که از سنگ آهک و شیل تشکیل شده در جنوب گرماب رود رخنمون دارد.

سازند آهکی مبارک با همبری گاهی پیوسته و گاهی ناپیوسته بر روی نهشته های دونین قرار می گیرد و شامل تناوبی از سنگ آهک و شیل است که رو به بالا به شیل تیره تبدیل می شود. سنگ آهک مبارک در غرب کوه سرخ رخنمون دارد.

توالی رسوبات پرمین که معرف سازند درود و سازند روته است در جنوب کیاسر قابل مشاهده می باشد. سازند درود از ماسه سنگ، شیل، سنگ آهک و کوارتزیت تشکیل شده و رسوبات سازند روته مانند سنگ آهک فوزولین دار و سنگ آهک دولومیتی به صورت همساز و پیوسته بر روی آن قرار می گیرد.

رسوبات تریاس پایینی- میانی از سنگ آهک نازک لایه با آثار کرم، شیل آهکی، سنگ آهک دولومیتی که ضخیم لایه تا توده ای است تشکیل شده و معرف سازند الیکا در واحد سنگی تریاس است. این سازند به صورت ناپیوسته بر روی نهشته های روته قرار گرفته است. مرز بین این واحدها با سازند شتری ناهمساز بوده است. بر روی رسوبات این سازند، نهشته های شیل، ماسه سنگ و درون لایه های آهکی سازند پالند به صورت همساز قرار گرفته که متعلق به تریاس بالایی می باشد.

نهشته هایی که در واحد سنگی تریاس بالایی هستند شامل بازالت اسپیلیتی، دیاباز، سنگ های آذرآواری، سنگ گچ، مارن، سنگ های دولومیتی و افق های لاتریتی می باشند، که مرز زیرین آنها با واحد های تریاس پایینی- میانی هم پیوسته و هم ناپیوسته است.

سازند شمشک با سن ژوراسیک شامل شیل، ماسه سنگ، سیلت سنگ، رس سنگ، مارن، کنگلومرای کوارتزیتی و لایه های حاوی ذغال است.

بر روی سازند شمشک، سازند دلیچای با ترکیبی از مارن، سنگ آهک آمونیت دار، ماسه سنگ آهکی، شیل و مارن ماسه ای وجود دارد که همبری آن با واحد های قدیمی تر همساز و گاها ناهمساز می باشد. همبری فوقانی سازند دلیچای با رسوبات سازند لار همساز می باشد.

 واحد ژوراسیک بالایی در برگيرنده تناوبـي از سنگ آهک آمونیت دار و سنگ  آهـك دولـوميتي به رنگ خاكسـتري روشـن تا سفيد  ضخيم لايه مي باشد كـه اكثـرا در محدوده جنوب کوه تخت امیر مشـاهده مي شوند. ميـكروفسيل هـاي مطالعه شده در اين واحد ســن ژوراسـيك پسين  را نـشان مـي دهد كه با توجـه به تـركيب سنــگ شـناسـي و  جـايـگـاه  سـنـگ شــناسـي  واحـد مذكـورمـعادل با سـازند لار می باشد.

واحد کرتاسه پایینی شــامـل تــناوبـي از ســـنگ آهــك دولومیتی، گچ، شیل آهکی، دولومیت، سنگ آهک و در قسمت های بالاتر دولومیت می باشد. بـا تـــوجه به پوشـش گيـاهي مـنطقه ضـخامت واحد نامشخص اسـت. هـمـبـري ايـن واحـد با سـنگ آهك هاي لار در زير هم شيـب اما ناگـهاني اســت و مـرز بالايي آن در اكـثر مـنـاطـق تـوســط رسـوبـات پالئوســن و كنـگلومراي میوسـن پـوشـيــده شده است و فـقـط در برخی مـناطق تـوســـط رســوبــات پالـــئوسن بـه صورت نـاپـيوسـتگي هــم شـيب پـوشــيده شــده اســت.

واحد سنگ آهک اربیتولین دار کرتاسه که معادل با سازند تیزکوه می باشد در حوالی قبله کوه و کوه گلگلی برونزد دارد.

واحد سنگی کرتاسه بالا شامل تناوبی از سنگ آهک ضخیم لایه تا توده ای، سنگ آهک رودیست دار، سنگ آهک مارنی، مارن، مارن سیلتی، بازالت، دیاباز و سنگ های آذر آواری می باشد که در شمال گسل بزرگ البرز، حوالی لوجنده، مسکویا، داراب کوه و جنوب کوه مهتاب رخنمون دارند.

واحد سنگی پالئوسن به صورت یک باند نازک لایه و شامل تناوبی از مارن و مارن های سیلتی با میان لایه هایی از سنگ آهک ماسه ای و ماسه سنگ آهکی است که ستبرای آن حدود 50 متر است. رخنمون این واحد در حوالی قائم شهر دیده می شود. ارتباط این واحد با  مارن های کرتاسه بالایی در زیر ناپیوسته و هم شیب و با نهشته های نئوژن در بالا ناپیوسته است.

واحد ائوسن از رسوباتی مانند مارن، سنگ آهک، شیل آهکی، توف، ماسه سنگ، شیل توفی، سنگ آهک مارنی، سنگ آهک نومولیتی و آلوئولینا دار تشکیل شده است که سنگ آهک نومولیتی و شیل توفی و ماسه سنگ آن معادل با سازند کرج و سنگ آهک آلوئولینادار و سنگ آهک مارنی آن معدل با سازند زیارت می باشد.

نهشته های پالئوژن- نئوژن شامل سنگ گچ، ماسه سنگ، مارن و مقدار کمی سنگ آهک است که رخنمون آن در اطراف رودخانه کرسنگ دیده می شود.

نهشته های متعلق به واحد سنگی میوسن از کنگلومرا، ماسه سنگ قرمز، سنگ آهک مارنی، گچ، مارن، ماسه سنگ آهکی و سنگ آهک ماسه ای تشکیل شده است. این واحد در قسمت باختری مرسم و شمال ناودیس سورک رخنمون دارد. مرز پایینی و بالایی این واحد با توجه به پوشیدگی متراکم منطقه نامشخص است.

بعد از رسوبگذاری واحدهای میوسن بالایی به علت بروز جنبش های جدید کوهزایی آلپی مجددا دریا از حوضه شمالی عقب نشینی می کند و منطقه از آب خارج می شود و رسوبگذاری مجددا از پلیوسن پسین آغاز می گردد.

این واحد سنگی، شامل تناوبی از لایه های ضخیم کنگلومرایی زرد متمایل به قهوه ای، مارن، مارن سیلتی و سنگ آهک مارنی تشکیل شده است. در حد فاصل این واحد کنگلومرایی همراه با لایه هایی از مارن های سیلتی قرمز متمایل به قهوه ای، ماسه سنگ و سیلتستون همراه با لایه بندی نیز دیده می شوند. این نهشته ها در جنوب کوه گلگلی و اطراف قائم شهر رخنمون دارند.

واحد پلیوسن-کواترنر شامل رسوبات کنگلومرا و همچنین رسوبات انباشته شده در دره ها شامل مارن، ماسه های سست و کنگلومرای گچ دار است. این واحد از نظر لیتولوژی شباهت زیادی به رسوبات آغچه گیل داشته و به صورت باندی خاوری – باختری به صورت تدریجی بر روی واحد آغچه گیل قرار دارد. در جنوب کوه سنگ لت و شیرین رود رخنمون خوبی از این واحد برونزد دارد. سن این سازند پلیوسن فوقانی است و ممکن است بخش فوقانی آن به کواترنری تعلق داشته باشد.

در ورقه ساری نهشته های جوان با سن کواترنر پسین را بیشتر می توان در پهنه های پست و هموار حاشیه دریا و یا دامنه های مشرف به آنها ردیابی نمود. نهشته های کواترنری شامل پهنه های سیلت و رس، آبرفت های قدیمی و جوان، مخروط افکنه های قدیمی و جوان، آبرفت های سست و سنگ ریزه می باشد و رخنمون آنها در شمال ساری، حوالی بهشهر و بابل قابل مشاهده است.

 

زمین شناسی اقتصادی

ورقه ساری از دیدگاه انباشته های معدنی و مواد اقتصادی فقیر است و تنها می توان به مواد معدنی غیرفلزی اشاره نمود. در امتداد گسل خزر حد فاصل بهشهر تا نکا واحد ژوراسیک سنگ آهک مارنی با ویژگی خاصی که دارد (لایه لایه و سست) هم به صورت مواد اولیه جهت کارخانه سیمان نکا و هم به عنوان مخلوط جهت زیرسازی جاده ها استفاده می گردد. قطعاتی درحد شن و ماسه جهت آسفالت و سنگ لاشه مورد استفاده قرار می گیرد. واحدهای کواترنری (بویژه در رودخانه تجن) برای تأمین منابع قرضه از قبیل شن و ماسه می تواند مورد بهره برداری قرار گیرد. لس های کواترنر نیز جهت آجرسازی خصوصا در اطراف نکا مورد استفاده قرار می گیرند.

        

 

 

 

 

ضمائم پیوست
نویسنده
1سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور