ثبت شده توسط ریحانه شریفی | ثبت: 2020-09-14 12:58:39.0 | ویرایش: 2020-09-14 12:58:42.0 | دسته بندی: زمین شناسی

خلاصه گزارش نقشه 1:250000 زنجان

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور در راستای وظایف سازمانی، نقشه‏ های زمین‏ شناسی و گزارش‏های توصیفی مرتبط با نقشه ‏ها را در مقیاس 250 هزارم تهیه نموده است. گزارش حاضر، خلاصه ‏ای از گزارش نقشه زمين شناسي ورقه 1:250000 زنجان به منظور شناخت کلی از محدوده مطالعاتی می باشد.

 گزارش نقشه 1:250000 زنجان

     نقشه چهارگوش زنجان با مختصات طولهای جغرافیایی 48 درجه تا 49 درجه و 30 دقیقه شرقی و عرضهای 36 تا 37 درجه شمالی، از شمال به چهار گوش انزلی، از شرق به چهارگوش قزوین، از غرب به چهارگوش تکاب و از جنوب به چهار گوش کبودر آهنگ می رسد. این نقشه، جزئی از کوههای البرز غربی و شامل تعدادی از رشته های موازی و قسمت های پست مربوط به بخش شمال غربی ایران مرکزی می باشد.

از نقطه نظر ساختمانی، چهارگوش زنجان از چندین رشته کوه موازی با روند شمال غرب- جنوب شرق دارند و قسمت های پست واقع بین آنها، تشکیل شده است.

در شمال شرقی چهارگوش، کوههای طالش که ادامه کوههای البرز به سوی غرب است، دارای هسته پهناوری است از سنگهای پرکامبرین که به شدت تغییر شکل یافته و پوششی هم از دوران اول و دوم دارد که با نبودهائی همراه است. این مجموعه به سوی جنوب، روی لایه های دوران سوم رانده شده است. حوضچه منجیل (نئوژن) این کوهها را از کوههای طارم جدا می کند. کوههای طارم بطور کلی از سنگهای آتشفشانی و سنگهائی که بیشتر از نوع آتشفشانی هستند (ائوسن) و بطور غیر عادی دستخوش تغییر شکل تکتونیکی کمی قرار گرفته اند، تشکیل شده است.

فلات مرتفع زنجان- ابهر، طارم را از رشته کوههای طویل و باریک سلطانیه جدا می کند. رشته کوههای سلطانیه مدل پیچیده ای از قطعات متعدد حاصل از گسلش را نمودار می سازد و یک منطقه گسلی طولی و مهم را دنبال می کند که در آن سنگهائی تا سن پرکامبرین روی سازند دوران سوم رانده شده اند. در جنوب غربی منطقه، تپه های سعید آباد-کرسف که بوسیله قسمت پست کاوند_دوتپه از کوههای سلطانیه جدا می شوند. از سازندهای دوران سوم که بیشترین چین خوردگی ملایمی دارند ساخته شده و سنگهای کرتاسه که بشدت تغییر شکل یافته اند، در هسته چندین طاقدیس نمایانند.

در این محدوده، شدیدترین تغییرات تکتونیکی در پرکامبرین و در دوران سوم رخ داده و می توان چندین فاز چین خوردگی، تشکیل گسل، دگرگونی و فعالیت ماگمائی و تشکیل مواد معدنی که در ارتباط با آنها بوده تشخیص داد.

کهن ترین سازند آشکار در این ناحیه عبارتست از سنگهائی که کمی دگرگون شده اند. همچنین شیل های غیر دگرگونی و متعلق به سازندهای کهر و گرانیت دوران را می توان مشاهده کرد. در کل این سنگها یک مجموعه پی (Basement Complex) به سن پرکامبرین را می سازد. روی این مجموعه، در کوههای سلطانیه سنگهای ماسه ای، شیلی و دولومیتی بنام گروه اینفرا کامبرین قرار دارد. این گروه را از قدیم به جدید به ترتیب به سازندهای بایندر، سلطانیه، باروت و زاگون تقسیم کرده اند. سازند زاگون شامل شیل و ماسه سنگهای سرخ رنگ به سن کامبرین پیشین می باشد. سازند لالون هم به نوبه خود به سازند میلا به سن کامبرین میانی تا اردویسین که سرشار از فسیل است و بطور عمده از دولومیت، سنگ آهک و شیل تشکیل شده ختم می گردد.

در محدوده نقشه زنجان، سنگهای سیلورین و دونین زیرین شناخته نشده و سنگ آهکهای دونین بالائی و کربونیفر زیرین در چند منطقه در کوههای طالش رخنمون یافته اند.

ماسه سنگ ها و شیل های پرمین زیرین (سازند درود) و سنگ آهک روته، متعلق به اواخر پرمین، در ناحیه گسترش بیشتری دارند و با ناجوری ساده (Disconformity) و آشکاری روی واحدهای قدیمی تر قرار می گیرند.

سنگهای تریاس در این محدوده وجود ندارد که شاید به دلیل فرسایش شدید در زمان قبل از ژوراسیک باشد. ماسه سنگهای  حاوی فسیل گیاهی، شیل ها و کنگلومراهای متعلق به رسین- لیاس سازند شمشک که کمی هم ذغال دارند، روی یک سطح فرسایشی که سازندهای مختلف دوران اول و پرکامبرین را بریده قرار گرفته اند. همچنین سنگ آهک لار، متعلق به ژوراسیک میانی تا بالایی، بصورت جور (Conformably) روی سازند شمشک قرار دارد.

شیل ها و سنگ آهکهای کرتاسه، کهن ترین سنگهائی هستند که در بخش جنوب غربی محدوده رخنمون دارند. این سنگها در مناطقی کمی دگرگون شده اند. در شمال شرقی، ردیفی از مواد خالص کربناتی که در نقاطی بیش از 1000 متر ستبرا دارد جایگزین آنها می گردد.

 واحدهای سنگی ائوسن، بطور عمده متشکل از سنگهای آتشفشانی با ستبرای زیاد و نهشته های توفی می باشد. این سنگها در محل هایی با سنگهای کم ستبرای آهکی (سازند زیارت) و کنگلومرایی (سازند فجن) همراهند و مجموعه با ناجوری بارزی بر روی سازندهای مختلف قدیمی تر قرار می گیرند.

گرانیت ها و گرانودیوریت های اواخر ائوسن یا الیگوسن، چندین توده نفوذی وسیع در ائوسن و در سازندهای قدیمی تر بوجود آورده اند.

سازند قم (الیگوسن- میوسن زیرین) جوانترین نهشته دریایی ناحیه را تشکیل می دهد و منحصر به بخش جنوب غربی محدوده می باشد. بر روی سازند قم، سازند قرمز رنگ میوسن قرار دارد و لایه های نئوژن قرمز رنگ مشابهی فرورفتگی منجیل در شمال شرق را پر می کند.

جوان ترین نهشته ها که چین خوردگی هم ندارند عبارتند از لایه های قرمز پلیو- پلئیستوسن شامل کنگلومرا، نهشته های آب شیرین و تراسهای رودخانه ای، لس و پهنه های پر وسعت شن آبرفتی دوران چهارم.

زمین شناسی اقتصادی

محدوده نقشه چهارگوش زنجان شامل کانسارهای اقتصادی از سرب، روی، مس و سنگهای مختلف مورد نیاز صنایع است و پیگردی های مختصری نیز در مورد آهن، طلا، ذغال سنگ، کائولن، نمک و آلونیت نیز صورت گرفته است. امکان پیدایش نفت در ناحیه ضعیف است.

 

ضمائم پیوست
نویسنده
1سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور