ثبت شده توسط ریحانه شریفی | ثبت: 2020-09-14 12:39:29.0 | ویرایش: 2020-09-14 12:39:40.0 | دسته بندی: زمین شناسی

خلاصه گزارش نقشه 1:250000 زابل 1

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور در راستای وظایف سازمانی، نقشه ‏های زمین ‏شناسی و گزارش‏های توصیفی مرتبط با نقشه‏ ها را در مقیاس 250 هزارم تهیه نموده است. گزارش حاضر، خلاصه ‏ای از گزارش نقشه زمين شناسي ورقه 1:250000زابل1 به منظور شناخت کلی از محدوده مطالعاتی می باشد.

 گزارش نقشه 1:250000 زابل1

این چهارگوش در پهنه ساختاری شرق ایران قرار گرفته است و دارای مختصات جغرافیایی طولهای 60 درجه تا 61 درجه و 30 دقیقه شرقی و عرضهای 31 تا 32 درجه شمالی می باشد.

چینه شناسی

در ناحیه زابل کمپلکس آمیزه افیولیتی شناخته شده است. این کمپلکس حاوی رسوباتی نظیر سرپانتینیت، پریدوتیت، پریدوتیت سرپانتینی شده، گابرو، تونالیت، دیاباز، بازالت، رسوبات پلاژیک، سیلت سنگ چرتی و رادیولاریت می باشد. این واحد که در مناطقی مانند خاور استین، اطراف خونیک و کوه مکی رخنمون دارد، دارای سن کرتاسه بالائی است.

رسوبات کرتاسه بالائی معادل با سازند سفیدابه است که از رسوبات ولکانیکی و آذر آواری به رنگ سبز تیره تشکیل شده است. نهشته هایی نظیر کنگلومرا، بازالت و سنگ آهک به رنگ سبز روشن در این سازند مشاهده می شوند که در جنوب علی آباد رخنمون وسیعی دارند.

به دنبال این رسوبات به طور همساز سازند پلنگ جای می گیرد که نخستین واحد آن به سن پالئوسن است. در محدوده مورد بررسی، سازند پلنگ شامل رسوبات سنگ آهکی و سنگ آهک آواری است. این سازند دارای یک بخش زیرین است که بوسیله آب نهشته های آذر آواری و آواری-آتشفشانی و شیل آهکی از بخش بالایی جدا شده است. به سوی باختر شیل ها ستبرتر شده و لایه های ماسه ای بیشمار فزاینده ای را در بر می گیرد. سازند پلنگ را بطور همساز سازند دوکوهانه می پوشاند. از نگاه سنگ شناسی، سازند دوکوهانه همانند واحد کرتاسه است، با این تفاوت که دارای نسبت مساوی از مــارن و توربیدیت های نیمه گری واکی بوده و ستبرای آن کمتر از 500 متر است. رفته رفته در فاصله کوتاهی، واحدهای ماسه ای سازند دوکوهانه به حدود 500 متر مارن با کمی واحدهای ماسه ای تبدیل می شوند. 

برونزد گسترده تر و کامل ترین ردیف پالئوسن از آن سازند چاه چوچو است که با همسازی، مارنها را می پوشاند. این واحد شامل آواری های دریایی کم ژرفائی است که به سوی بالا، درشت دانه تر شده و بطور نمونه وار بوسیله سنگهای آهکی زیست آواری دارای روزن داران پوشیده می شود. بر اساس میکروفسیل های یافت شده سن آنها پالئوسن می باشد. بطور بومی، لایه های مهمی از سنگ آهک در پایه سازند وجود دارد. واحد دیگری از سنگ آهکی دارای روزن داران به ستبرای 30 تا 50 متر در 500 متری مرز بالایی سازند قرار دارد. ستبرای مجموع سازند چاه چوچو نسبتا ثابت بوده و در بخش مرکزی محدوده، به بیش از 2000 متر می رسد.

سازندی که همساز بر روی سازند چاه چوچو جای دارد سازند زیبرو نامیده شده است. سازند زیبرو شامل لایه هائی از گچ، مارن قرمز و سبز و سنگ آهک های نازک فرامینیفر دار است. در شمال آبادی زیبرو واقع در کناره شمالی نقشه ستبرای سازند بیش از 600 متر است. به سمت جنوب خاور ستبرای لایه های آهکی افزایش و در برابر آن شمار و ستبرای مارن و گچ کاهش می یابد. در خاور چاه بوک بر روی سازند چاه چوچو، بطور ناگهانی سازند دبیل شامل بیومیکرایت و بیواسپارایت با لایه های ستبر قرار دارد. وجود چند پیشرفتگی از سازند زیبرو سبب گردیده که سازند دبیل به سه بخش همانند زیرین، میانی و بالایی تقسیم گردد. در قسمت شمالی محدوده تنها بخش بالایی وجود دارد. بیواسپارایت های سازنــد دبیل بیشتر دارای چینه بندی نامــوازی بــوده و اغلب دولومیتی شده هستند. لایه های آهکی دو سازند دبیل و زیبرو دارای ریز فسیل های گوناگونی از ائوسن پیشین هستند.

سازند دبیل بطور همساز ولی معمولا با یک همبری تند به وسیله سازند باران پوشیده شده است. سازند باران همانند سازند زیبرو است با این تفاوت که دارای آواری های فراوان و اندکی گچ است. بهترین برونزد سازند باران در ناودیس از هم گسیخته ای واقع در کنار شمالی نهبندان است. در اینجا سازند یاد شده شامل 600 متر مارن و ماسه سنگ است و همچنین دو افق سنگ آهک محتوی روزنه داران می باشد. ریز فسیل های این سنگ آهکها نشان دهنده سن ائوسن پیشین هستند. کمی به سمت جنوب باختری نهبندان بخش های زیرین سازند باران دارای رخساره مارنی سبز و ماسه سنگ بوده و در راستای نزدیک به سه کیلومتر به سختی نمایان است. 

واحد سنگی الیگومیوسن شامل الیوین، بازالت، کنگلومرا، داسیت، کمی بازالت و سنگ آهک حاوی نومولیت است. این واحد با همبری ناهمساز بر روی واحد های قدیمی تر قرار می گیرد. برونزد این رسوبات را می توان در شمال خاوری حسین آباد، حوالی ده گرم و زاهو و دوکوهانه مشاهده نمود.

 بر روی واحدهای به سختی چین خورده و گسسته، کنگلومرای چند آمیز با سخت شدگی و جورشدگی ضعیف میوسن با همبری ناهمساز قرار دارد. این کنگلومرا کمی دگر شکلی یافته اما گاهی شیب آن زیاد است. میان لایه های موجود در این کنگلومرا شامل جریان های کمیاب بازالتی میوسن است که ممکن است با کلاهک های بازالت اولیوین دار نزدیک آبادی تمامده در پیوند باشد. رخنمون رسوبات میوسن در شمال و جنوب زاهو و خاور نهبندان قابل مشاهده می باشد.

در رابطه با رسوبات عهد حاضر بیشتر دره های محدوده دارای پوشش پهناوری از بادزنهای آبرفتی با شیب ملایم کواترنر هستند. در برخی مناطق فرسایش پادگانه های نسبتا بلندی را ایجاد نموده است. آبرفت های کهن تر و جوان تر گاهی در هم می آمیزند. همچنین واریزه ها، نهشته های نمکی و گلی داغ، میدان های ماسه ای گسترده و آبراهه های فصلی باز شناخته شده است. 

از سنگهای دگرگونه می توان به فیلیت و شیستهای ژوراسیک در منطقه اشاره کرد. سنگهای نفوذی همچون آندزیت و ریولیت داسیت به سن الیگومیوسن در سطح منطقه اشاره نمود.

زمین شناسی اقتصادی

در نواحی افضل آباد، کوه دبیل، لاه کوه گرمه و خونیک در داخل تنه های پریدوتیتی موجود در درون و یا کنار زونهای گسله (خاوری) کانسارهای مهمی از منیزیت وجود دارد. در ناحیه افضل آباد، رگه های باریک و ناپیوسته ای به درازای 2600 متر از منیزیت دانه ریز با عیار نسبتاً خوب نمایان است. در کوه دبیل کانسار منیزیتی با اندازه 50 *500 متر و به قطر 1 تا 30 متر بطور ناهمساز نهشته های آورری پالئوسن کنار گسله را می پوشاند. مینزیت خالص است اما بطور بومی، آلودگی بوسیله سنگهای فراگیر در آن صورت گرفته است. 

در لاه کوه گرمه نیز منیزیت بصورت کلاهک هموار جای گرفته است. نشانه های منیزیتی خونیک بصورت تکه هائی از رگه های ناپیوسته به درازای 11 کیلومتر در پریدوتیت سرپانتینی واقع در درازای منطقه گسله قابل ردیابی هستند. کانی سازی از درجه خلوص نسبتا بالایی برخوردار است، اما در همه جا آلودگی های سطحی زیادی از آهن و سیلیس وجود دارد. منیزیت های رگه ای کم اهمیت تری در دو کیلومتری گسله کوه سفید موجود است. 

در آمیزه های سرپانتینی، هونتیت گسترش زیاد دارد. هونتیت بصورت گرهک هایی به اندازه انگشت دست و یا رگه های سانتیمتری، تا ژرفای 2 متر وجود دارد. بیشتر نواحی کانه دار بصورت گودال های رو باز کنده شده اند که نشانگر کار صنعتی گذشته است. هونتیت بوسیله اهالی بومی برای سفید کاری مصرف می شود. 

در پاره ای از پهنه های آمیزه اولترامافیکی نشانه هایی از پنبه نسوز وجود دارد. مهمترین این نشانه ها پنبه چاه رستم است. در این ناحیه الیاف کریزوتیل در پهنه چند صد متر مربعی گسترش یافته است. میانگین ستبرای رگه ها 3 تا 5 میلیمتر است، اما این پهنا ممکن است به 10 میلیمتر نیز برسد. این ناحیه در 8 کیلومتری شمال باختری معدن نسوز حاجات در محدوده شمال بندان است، به این ترتیب در صورتی که معدن حاجات دارای ارزش اقتصادی باشد، این نشانه ها نیز با ارزش خواهند بود. 

چندین نشانه مس بصورت لکه های مالاکیتی در دیاباز و گابرو وجود دارد. این نشانه ها دارای ارزش اقتصادی نیستند. 

 

 

 

ضمائم پیوست
نویسنده
1سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور