ثبت شده توسط ریحانه شریفی | ثبت: 2020-09-12 13:56:24.0 | ویرایش: 2020-09-12 13:56:29.0 | دسته بندی: زمین شناسی

خلاصه گزارش نقشه 1:250000 خوی

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور در راستای وظایف سازمانی، نقشه‏ های زمین‏ شناسی و گزارش‏های توصیفی مرتبط با نقشه‏ ها را در مقیاس 250 هزارم تهیه نموده است. گزارش حاضر، خلاصه‏ ای از گزارش نقشه زمين شناسي ورقه 1:250000 خوی به منظور شناخت کلی از محدوده مطالعاتی می باشد.

گزارش زمین شناسینقشه 1:250000 خوی

   نقشه زمین شناسی خوی با مختصات جغرافیایی طولهای 43 درجه و 30 دقیقه تا 45 درجه شرقی و عرضهای 38 تا 39 درجه شمالی در بخش شمال باختری ایران قرار دارد. 

و با توجه به تقسیمات واحدهای ساختمانی-رسوبی ایران (اشتوکلین (1968) و نبوی (1335))،  قسمتهای شمال خاوری آن بخشی از پهنه آمیزه رنگین و البرز – آذربایجان محسوب می شود و سایر رخنمون های این ناحیه در بخشی از پهنه رسوبی ساختاری سنندج-سیرجان قرار دارد. ارتفاعات این منطقه از سنگهای آهکی و آتشفشانی تشکیل شده است. در کل رخنمون های این منطقه را سنگهای گوناگون با ترکیب سنگ شناسی و تنوع زمانی گوناگون تشکیل داده است که به طور عمده در برگیرنده سنگهای دگرگونی، آذرین، رسوبی از زمان پرکامبرین تا عهد حاضر است. بخش عمده برونزدهای منطقه را ملانژهای مختلفی از سنگهای دیاباز، اولترابازیک، رادیولاریت، شیل فیلیش گونه، سنگ آهک های پلاژیک و مواد آذرآواری پدید می آورد.

چينه شناسي 

كهن ترين سنگ هاي رخنمون يافته در منطقه شامل مجموعه اي از سنگ هاي دگرگونه است كه درجه دگرگوني آنها در حد رخسارة شيست سبز تا آمفيبوليت است ولي سن  آنها به درستي شناخته شده نيست. سنگ هاي كم دگرگونه سازند كهر با همبري گسله بر روي مجموعة ياد شده جاي گرفته است. 

نهشته هاي متعلق به كامبرين دربرگيرندة سازندهاي باروت، زاگون، لالون و ميلا است كه در شمال روستای دیزه، شمال روستای سیو دره، جنوب کوه آنجلیک، قسمتهای جنوب غربی و جنوب خاوری سلماس گسترش دارند. 

سنگ هاي زمان پرمين نيز در منطقه وسعت و ضخامت قابل توجهي دارند و در مناطق شمال دیزه، شرق روستای سیو تیلو، نزدیک مرز ترکیه، شمال روستای رضی، شمال سلماس، جنوب روستای یوربان، جنوب غربی نزدیک مرز ترکیه روستای شیوه و جنوب کوزه رش، جنوب خاوری سلماس، روستای علی آباد بخش خاوری و جنوب خاوری قابل رؤیت است كه بطور دگرشيب بر روي سازند ميلا و يا توسط گسل هاي تراستي بر روي سنگ هاي گوناگون جاي گرفته اند. 

واحدهاي متعلق به كرتاسه دربرگيرندة شيل و ماسه سنگ و سنگ آهك است كه درجة دگرگوني ضعيفي را متحمل شده‌اند و درمناطق شمال روستای تات کندی در جنوب ماکو، جنوب غربی نزدیک مرز ترکیه در جنوب روستای آقا رزه، جنوب روستای ارکوین در جنوب ماکو قابل رؤیت است. بخشي گسترده ای از ملانژ افيوليتي نیز رخنمون دارد كه شامل مجموعه اي از سنگ هاي آذرين و رسوبي دگرگون شده در حد رخسارة شيست سبز است. 

واحدهاي ائوسن در منطقه بطور پيشرونده و با دگرشيبي زاويه دار روي واحدهاي قديمي را مي پوشانند كه دربرگيرندة کنگلومرا، مارن، شیل وماسه سنگ است و در منطقه غرب خوی شمال روستای هندوان و جنوب روستای ال ملی، در جنوب نزدیک مرز ترکیه، کوه گار، در بخش غربی نزدیک مرز ترکیه، شمال روستای کتب بلا قابل رؤیت است.

واحدهاي الیگوميوسن در منطقه بطور پيشرونده و با دگرشيبي زاويه دار روي واحدهاي قديمي تر را مي پوشانند كه دربرگيرندة ماسه سنگ، كنگلومرا، شيل و مارن با عدسي هايي از سنگ آهك و گچ است که در مناطق شمال و شمال غربی دیزج روستای 

آق چای و مالک کندی قابل رؤیت است. 

كنگلومراي پليوسن نيز بطور دگرشيب روي مجموعه هاي ياد شده را پوشانده است که در مناطق شمال دیزج جنوب روستای کواره کهریز، جنوب خوی شمال روستای مافی کندی قابل رؤیت است.

سرانجام همه واحدهاي ياد شده توسط گدازه ها و سنگ هاي آذرآواري حاصل از فعاليت آتشفشاني كواترنر و آبرفت هاي متعلق به اين دوره بطور افقي پوشيده مي شوند كه  در اطراف دشت خوی، سلماس و اطراف رودخانه ها قابل رؤیت است.

مجموعة دگرگونه با سن ناشناخته 

مجموعه اي از سنگ هاي آتشفشاني ـ رسوبي و توده هاي نفوذي با تركيب گرانيت و ديوريت، دگرگونه در حد رخساره شيست سبز تا آمفيبوليت و با سن ناشناخته در نيمه جنوبي ورقه در مسير جاده سلماس ـ اروميه و جاده سرو گسترش دارد که 

نهشته هاي كربناته پرمين با همبري گسله تراستي در بخش بالايي آنها را پوشانده است. با توجه به موقعيت اين دگرگونه ها در شمال غرب كشور كه همواره در زير واحد كربناته پرمين جاي دارند (غالباً همبري گسله) و با مقايسه با واحدهاي مشابه در كشور همجوار تركيه شايد بتوان سن پركامبرين ـ پالئوزوئيك (قبل از پرمين) را براي آن پيشنهاد كرد.

زمین شناسی ساختمانی

ناحیه مورد بررسی در شمال باختری ایران قرار دارد و با توجه به تقسیمات واحدهای ساختمانی–رسوبی ایران (اشتوکلین (1968) و نبوی (1335))،  قسمتهای شمال خاوری آن بخشی از پهنه آمیزه رنگین و البرز –آذربایجان محسوب می شود که خود شامل دو زیر ناحیه ساختمانی بنام زورآباد (از زون آمیزه رنگین) و ایشگه سو (از زون البرز – آذربایجان) است. سایر رخنمونها بخشی از پهنه رسوبی ساختاری سنندج-سیرجان است که ارتفاعات آن از سنگهای آهکی و آتشفشانی تشکیل شده است. در این محدوده سنگهای رسوبی، دگرگونی، آتش فشانی و نفوذی از پرکامبرین پسین تا عهد حاضر با روند شمال باختری – جنوب خاوری رخنمون دارند. پی سنگ کامبرین پسین – پالئوزوئیک در بخش خاوری برگه خوی و در زیر ناحیه ساختمانی ایشگه سو رخنمون یافته که در قاعده حاوی سنگهای دگرگونی در حد گنایس است. در مزوزوئیک و بویژه کرتاسه بالا محدوده مورد بررسی در زیر پوششی از آبهای اقیانوسی نئوتتیس بوده است.

بعد از کرتاسه و احتمالا در فاصله زمانی بین کرتاسه بالا و پالئوسن، عملکرد نیروهای همگرا (فازهای تکتونیکی معادل لارامین) و نزدیک شدن بلوک ایران به عربستان و عملکرد گسل های راندگی بالا آمده، مجموعه های افیولیتی را در سطح زمین ظاهر نموده است.

گسلهای راندگی بعد از کرتاسه بالا شروع به فعالیت نموده و مواد حاصل از فرسایش مناطق بالا آمده از آب حوضه های رسوبی پالئوسن – ائوسن به صورت فلیشی انباشته گشته است. 

زمین شناسی اقتصادی

در محدوده مورد بررسی کانی سازی فلزی و غیر فلزی بشرح زیر قابل مشاهده است:

کانی سازی فلزی 

کرومیت

 کرومیت به رنگ تیره با جلای فلزی، حاوی بلورهای نیمه درشت کرومیت و رگچه های باریک سرپانتین ریز دانه می باشد. سنگ میزبان از نوع دونیت سرپانتینیزه است. 

کانی سازی غیر فلزی 

تالک و آزبست 

در محل برخورد سنگهای فوق بازیک با آمفیبولیتها و یا در شیستهای سبز رنگ کرتاسه بالا رگه و رگچه های تالک و یا آزبست تشکیل یافته است.

گرافیت

در بخش زیرین شیست های کهر در حوالی روستای قزلجه گرافیت شیست وجود دارد که بعنوان اندیس گرافیت معرفی شده است.

فلدسپات

رگه ها و دایک های کوارتز فلدسپاتی به رنگ صورتی روشن اغلب سنگهای دگرگونی آمفیبولیتی (واحد  am) را قطع کرده اند. در برخی موارد اندازه بلورها درشت و درحد پگماتیت است.

منیزیت

منیزیت سفید رنگ در برخی موارد با رخساره گل کلمی در سرپانتینیت ها و با سنگهای فوق بازیک مشاهده می شود.  

 

ضمائم پیوست
نویسنده
1سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور