ثبت شده توسط ریحانه شریفی | ثبت: 2020-09-12 10:39:24.0 | ویرایش: 2020-09-12 10:39:33.0 | دسته بندی: زمین شناسی

خلاصه گزارش نقشه 1:250000 خور

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور در راستای وظایف سازمانی، نقشه‏ های زمین‏ شناسی و گزارش‏های توصیفی مرتبط با نقشه‏ ها را در مقیاس 250 هزارم تهیه نموده است. گزارش حاضر، خلاصه ‏ای از گزارش نقشه زمين شناسي ورقه 1:250000 خور به منظور شناخت کلی از محدوده مطالعاتی می باشد.

گزارش نقشه 1250000 خور

         منطقه مورد مطالعه در پهنه ساختاری ایران مرکزی قرار گرفته است و دارای مختصات جغرافیایی طولهای 54 درجه تا 55 درجه و 30 دقیقه شرقی و عرضهای 33 تا 34 درجه شمالی می باشد.

چینه شناسی

 کهن ترین سنگ های این منطقه مربوط به پروتروزوئیک بالایی است که در شمال چاه ملک برونزد دارند. کمپلکس جندق شامل شیست سبز، فیلیت، ماسه سنگ، کوارتزیت، مرمر، گنیس و آمفیبولیت می باشد و همچنین کمپلکس چاپدونی که از گنیس، شیست، مرمر و آمفیبولیت تشکیل شده است، متعلق به این واحد سنگی است. گذر این واحد سنگی به کامبرین تدریجی می باشد. این واحد سنگی از دولومیت، سنگ آهک مرمری، ماسه سنگ و فیلیت تشکیل شده است. واحد سنگی کامبرین-اردویسین شامل ماسه سنگ، دولومیت، فیلیت، شیست، سنگ آهک مرمری و سنگ های آتشفشانی در قسمت های بالایی است که ممکن است با سازند زایگون و باروت و ماسه سنگ لالون و گروه میلا هم ارز باشد.

 کمپلکس های مشاهده شده در این واحد سنگی عبارتند از:

- کمپلکس کبودان: این واحد دارای نهشته هایی نظیر کوارتزیت سیاه، مرمر، شیست، فیلیت و دولومیت است که رخنمون آن در جنوب غربی ورقه مورد مطالعه و جنوب چوپانان قابل مشاهده است.

- کمپلکس بیازه: نهشته های این واحد شامل اسلیت مارنی، مرمر، فیلیت، ماسه سنگ و سنگ های آتشفشانی در بخش های بالایی است. برونزد این رسوبات در شمال باختری حاجی آباد دیده شده است.

- کمپلکس پشت بادام: رسوباتی مانند مرمر، دولومیت، شیست، کوارتزیت، ماسه سنگ و سنگ های آتشفشانی در قسمت های بالایی، مربوط به این واحد می باشند و در جنوب خاوری  ورقه رخنمون دارند.

- مجموعه سنگ های دگرگونی دوشاخ: مرمر، دولومیت، ماسه سنگ، شیست، کوارتزیت، سنگ های آتشفشانی در قسمت های بالایی و فیلیت در قسمت های پایینی از رسوبات دگرگونه این واحد هستند و در شمال و خاور کوه چاه پلنگ برونزد اندکی دارند.

واحد سنگی اردویسین-سیلورین شامل نهشته هایی نظیر سنگ آهک متبلور شده، فیلیت، ماسه سنگ و سنگ گراولی در زمینه می باشد که میتوان این رسوبات را معادل سازند نیور و به صورت جزئی هم ارز با سازند شیرگشت دانست. گذر این واحد سنگی به واحدهای بالایی به صورت پیوسته و تدریجی است.

واحد سنگی دونین پایینی-میانی که در جنوب کوه معراج رخنمون دارند شامل نهشته های دولومیت، 

ماسه سنگ، سنگ آهک، کوارتزیت و اسلیت است که معادل سازند دولومیتی سیب زار و سازند ماسه سنگی پادهاست. 

واحد سنگی دونین-کربونیفر شامل دونین بالایی و قسمتی از کربونیفر پایینی به صورت همساز بر روی واحد های قدیمی تر قرار می گیرد. نهشته هایی مانند سنگ آهک، اسلیت، فیلیت و کنگلومرا در زمینه مربوط به این واحد می باشد که می تواند هم ارز با سازند شیشتو و سنگ آهک بهرام باشد. در جنوب کوه معراج همبری پیوسته این واحد با واحد قدیمی تر به وضوح قابل مشاهده است.

واحد سنگی کربونیفر که در شمال الله آباد برونزد دارد شامل نهشته های ماسه سنگ، سنگ آهک متبلور شده، سنگ های آتشفشانی، فیلیت، شیست، اسلیت مارنی، شیل و سنگ آهک است که می توان آنرا معادل با سازند سردر دانست. 

واحد کربونیفر-پرمین با ترکیبی از ماسه سنگ، سنگ گراولی، کنگلومرا، سیلت سنگ و سنگ آهک با همبری همساز بر روی واحد قدیمی تر قرار گرفته است.

واحد سنگی پرمین شامل تناوبی از رسوبات سنگ آهک، دولومیت و سنگ آهک ماسه ای است که معرف سازند جمال در این دوره است. در شمال و شمال باختری کوه معراج برونزد این توالی دیده می شود. با پسروی دریا دولومیت و کنگلومرای پرمین-تریاس با همبری ناهمساز بر روی واحد پرمین قرار می گیرد.

نهشته های واحد سنگی ژوراسیک که به صورت ناپیوسته بر روی کنگلومرای پرمین-تریاس قرار گرفته اند شامل اسلیت رسی، سیلت سنگ، ماسه سنگ، کمی سنگ های دگرگونی و کنگلومرا می باشد که هم ارز با سازند شمشک است. 

سازند چاه پلنگ از کنگلومرا، سنگ گراولی، ماسه سنگ، شیل و سیلت سنگ تشکیل شده است که دارای سن ژوراسیک-کرتاسه است و رسوبات کرتاسه پایینی با مرز پیوسته بر روی آن جای می گیرد.

واحد سنگی کرتاسه که بیشترین برونزد آن در جنوب و جنوب باختری ورقه دیده می شود به دو قسمت کرتاسه پایینی و کرتاسه بالایی تقسیم می شود که هرکدام جداگانه بررسی می شوند.

نهشته های کرتاسه پایینی که در حوالی کوه میرزا و شاهکوه رخنون دارند معرف چندین سازند می باشند. سازند غیر رسمی نقره شامل کنگلومرا، ماسه سنگ، مارن، سنگ گچ و سنگ آهک ماسه ای است و بر اساس مطالعه، سن این سازند نئوکومین در نظر گرفته شده است. سازند شاه کوه متشکل از سنگ آهک حاوی فسیل اربیتولین و سنگ آهک ماسه ای و گل مانندی است که بر اساس مطاله میکروفسیل ها سن آن را آپتین- نئوکومین می دانیم. سازند بیابانک از رسوبات اسلیت، شیل آهکی، سنگ آهک، سیلت سنگ، سنگ آهک ماسه ای، ماسه سنگ، کالک آرنایت و اسلیت مارنی تشکیل شده است که در کوه تنگال بالا و اطراف کوه سرخ رخنمون وسیعی دارند. سازند میرزا که از سیلت سنگ، سنگ آهک، ماسه سنگ، شیل، شیل آهکی، کلسی رودایت و کنگلومرا در زمینه تشکیل شده است معرف آشکوب آلبین است و در نهایت سازند بازیاب که تناوبی از مارن، سنگ آهک، سیلت سنگ و ماسه سنگ می باشد.

نهشته های کرتاسه بالایی با سازند دبارسو شروع می شود که از سنگ آهک آلی-آواری، مارن، سنگ آهک ماسه ای-رسی، ماسه سنگ، سنگ گراولی و کنگلومرا تشکیل شده است. این رسوبات بیانگر سن سنومانین-تورونین هستند.  سازند هافتومن از سنگ آهک ماسه ای و سنگ آهک همراه با رودیست تشکیل شده است که در شمال منطقه رخنمون دارد. سازند فرخی از ماسه سنگ، سنگ آهک و مارن تشکیل شده و معرف آشکوب سنونین-دانین می باشد.

نهشته های واحد سنگی پالئوسن از مارن، سنگ آهک ماسه ای، سنگ آهک پلاژیک، ماسه سنگ، سنگ گراولی و کنگلومرا در زمینه تشکیل شده است که گاهی به صورت پیوسته و گاهی ناپیوسته بر روی واحد های قدیمی تر قرار می گیرد. این رسوبات در حوالی راشید کوه و عرب کوه رخنمون گسترده ای دارند.

واحد سنگی ائوسن از سه بخش پایینی، میانی و بالایی تشکیل شده است که در خاور ورقه و جنوب الله آباد رخنمون وسیعی دارند. ائوسن پایینی از کنگلومرا، ماسه سنگ، مارن، آندزیت، تراکی آندزیت، بازالت، داسیت، سنگ آهک و توف تشکیل شده است و دارای مرز پایینی ناپیوسته و مرز بالایی پیوسته است. در ائوسن میانی نهشته هایی نظیر آندزیت و داسیت و توف دیده می شود که مرز بالایی آن با ائوسن بالایی ناپیوسته می باشد. رسوبات متعلق به ائوسن بالایی شامل داسیت، آندزیت، توف، کنگلومرا، سیلت سنگ، بازالت، مارن و ماسه سنگ می باشد که معادل با سازند پیس کوه در منطقه پیس کوه می باشد.

واحد سنگی الیگوسن که در جنوب پیس کوه رخنمون دارد شامل کنگلومرا، ماسه سنگ، مارن و سیلت سنگ است که هم ارز با سازند قرمز پایینی می باشد. واحد الیگومیوسن که از کنگلومرا، ماسه سنگ، مارن و سنگ آهک تشکیل شده است معادل سازند قم می باشد. نهشته های این سازند در باختر پیس کوه رخنمون اندکی دارد. واحد سنگی میوسن که به صورت همساز بر روی نهشته های سازند قم قرار می گیرد معادل با سازند قرمز بالایی است و از خاک رس، مارن، ماسه سنگ و کنگلومرا تشکیل شده است. مرز بالایی این واحد با پلیوسن ناهمساز بوده است. واحد سنگی پلیوسن از کنگلومرا، سنگ ریزه، ماسه سنگ و رس ماسه ای تشکیل شده است که در قسمت غربی ورقه رخنمون دارد.

نهشته های عهد حاضر منطقه خور از نظر زمان تشکیل به رسوبات قدیمی تر، رسوبات قدیمی، رسوبات جوان منطقه و رسوبات جدید تقسیم می شود. این نهشته ها در حوالی کوه معراج، حاجی آباد، مهرجان و چاه ملک رخنمون بسیار وسیعی دارند.

 

ضمائم پیوست
نویسنده
1سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور