ثبت شده توسط صبا خدرزاده | ثبت: 2020-09-08 13:34:24.0 | دسته بندی: زمین شناسی

خلاصه گزارش نقشه 1:250،000 نیک شهر

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور در راستای وظایف سازمانی، نقشه‏ های زمین‏ شناسی و گزارش‏های توصیفی مرتبط با نقشه‏ ها را در مقیاس 250 هزارم تهیه نموده است. گزارش حاضر، خلاصه‏ ای از گزارش نقشه زمين شناسي ورقه 1:250000 نیک شهر به منظور شناخت کلی از محدوده مطالعاتی می باشد.

گزارش نقشه 1:250000 نیک شهر

این چهار گوش در پهنه ساختاری مکران قرار گرفته است. محدوده نقشه بين طول شرقی 60 تا 61 درجه و 30 دقیقه  و عرض شمالی 26 تا 27 درجه  قرار دارد.

چینه شناسی

بخش بزرگتر رسوبات در محدوده ی این نقشه، مربوط به سنوزوئیک است که از دو بخش فیلیشی و نهشته های کم ژرفا تشکیل شده، و به طرف غرب در دو نقشه طاهروئی و فنوج نیز گسترش دارند. 

در شمال این بخش سنگ های آذرین کهن، مجموعه درهم و رسوباتی نمایان شده اندکه با یک روند خاوری – شمال خاوری، گوشه شمال باختری محدوده را پوشانیده و به یک منطقه کوچک از نهشته های کواترنر که گودال جازموریان را آکنده اند، پایان می یابند.

سنگ های کهن تر از ائوسن را ردیفی از سنگ های افیولیتی شامل سرپانتین، پریدوتیت، گابرو، دیاباز، اسلیت و پلاژیوگرانیت تشکیل می دهند. رسوبات پلاژیک همراه، شامل شیل های رادیولردار و آهک های گلوبوترونکانا دار با سنی معادل کرتاسه پائینی (سانتونین – ماستریشتین) می باشند. مجموعه درهم افیولیتی، آمیخته بی نظمی از قطعات رویهم انباشته از سنگ های افیولیتی و اجزاء رسوبی پلاژیک می باشد که در آن خمیر سرپانتینی دیده نمی شود. 

در قسمت باختری، یک مجموعه درهم غیر معمول در قسمتی کوچک وجود داردکه کمپلکس آزاوا نام دارد. این کمپلکس شامل شیست، فیلیت وسنگ آهکهای سفید بلورین، متاثر از یک دگرگونی خفیف و همچنین متادیابازهای احاطه شده با سرپانتین می باشند. سنگ آهک های پلاژیک مجموعه درهمی دارای گلوبوترونکانا است،که سن ماستریشتین را مشخص می نماید. این مجموعه در خاور چهار گوشه، بلوک هایی از سنگ آهک کرانه ای ژوراسیک و پالئوزوئیک (پرمین – کربونیفر) و همچنین تکه هایی ازردیف رسوبی سکوی (پلاتفرم) کهن، وابسته به بخش بالایی پی سنگ دگرگونه قاره ای کمپلکس باجگان، را نیز شامل می شود.

آخرین بخش پیش از ائوسن این مجموعه را فیلیش های کرتاسه، شیل های آهکی و ماسه سنگ تشکیل          می دهند که با یک کنگلومرای پایه به طور دگرشیب سنگ های افیولیتی را می پوشانند. بخش بزرگتر این واحد را شیل، ماسه سنگ آهکی و سنگ آهک ماسه ای با یک تناوب مرتب تشکیل می دهد،که پوشش پایانی آن از 120 متر ماسه سنگ آهکی درشت دانه تشکیل شده است. این واحد دارای فسیل های ماستریشتین و پالئوسن می باشد. سنگ آهک توده ای وریفی در یک برونزد منفرد و با پیوند نزدیک با این فیلیشها دارای فسیلهای کرتاسه پایانی و پالئوسن است.

ردیفی از فیلیش های سنوزوئیک در بخش جنوبی سنگ های کهن پدیدار می گردد که تقریبا در همه جا با یک مرز گسله ازآن تفکیک گردیده و خود نیز شامل ردیف رسوبهای نریتیک قرارگرفته است. این واحد نیز می تواند به دو ردیف کهن تر و جوانتر تقسیم گردد. بخش نخست رسوب گذاری بعد از رخدادهای تکتونیکی، پس از پالئوسن آغازین و پیش از رخدادهای تکتونیکی الیگوسن به وقوع پیوسته است و این بخش، واحد ائوسن گوردک و واحد ریگ را شامل می شود. بخشی از واحد گوردک در شرق، ادامه غربی واحد روک (ائوسن– الیگوسن) وابسته به نقشه چهار گوشه پیشین را نیز در بر میگیرد.    

ردیف جوانتر را واحد انگوران متعلق به الیگوسن - میوسن پائین و واحد هیچان متعلق به میوسن میانه - پائین تشکیل می دهد. با بالا آمدن پیوسته و مداوم نهشته های فیلیشی، حوضه فیلیشی به طرف جنوب تغییر مکان یافته، بطوریکه فیلیش های پیشین پس از خروج از دریا مواد آواری فیلیش های حوضه جدید را تامین می نمایند. این موضوع را می توان آشکارا در پیوند رخساره فیلیشی هیچان وابسته به میوسن پیشین، با رسوب های رخساره کرانه ای که در دریای پلاتفرمی جنوبی و خاوری انباشته شده است، مشاهده نمود. در حقیقت می توان تشکیل واپسین رسوب های فیلیشی در شمال غرب را وابسته به بخش پایانه خاوری گودال بزرگ فیلیشی شهرپون دانست. این تراف در محدوده دو نقشه طاهروئی و فنوج درغرب تا میوسن به حیات خود ادامه داده، در صورتیکه در جنوب و غرب به صورت یک دریای کم ژرفای پلاتفرمی بالا آمده است. ردیف رسوبی کرانه ای در این دریای سکویی (پلاتفرمی) و حوضه های کم ژرفا را رسوبهای گچ دار میوسن پائین و میانه واحد قصر قند تشکیل می دهد و چنین به نظر می رسد که در بخش محدودی، محیط کولابی حاکم بوده است. سنگ آهک ریفی بوردیگالین سازند وزیری که دارای مرجان، آلگ و فسیل های فرامینیفر می باشد، در بخش بالای ردیف رسوبی جای گرفته است.

رسوب های کرانه ای دریای پلاتفرمی در جنوب شامل یک ردیف رسوبی پیش رونده واحد روکشا وابسته به میوسن پائین – میانه می باشد. این واحد شامل یک رخساره شیلی است که به طور موضعی گچدار در بخش پائین میوسن دارای درون لایه های کمی از ماسه سنگ است. بخش میانه به طور موزون (ریتمی) با درون لایه های ضخیمتر همراه بوده و نشانگر سرزمین هایی است که به طور مکرر بالا آمده و اجزاء آواری را تامین نموده است. یک بخش چهره ساز دو واحد بالائی را شامل می گردد که دارای ماسه سنگهای درشت دانه و کنگلومرا می باشند و این خود نشانگر ردیف رسوبی کرانه ای پس از بالا آمدن زیاد منبع تغذیه این رسوبها و پیشروی کرانه به طرف جنوب باختری است و به طور کلی ویژگی کلی نهشتگی واحد روگشا را نشان میدهد. سنگ آهک ریفی و مرجانی – جلبکی وزیری درون بخشی از میوسن در غرب ایجاد شده است.

واحد جاروت هم که با سنی هم ارز میوسن پیشین و میانه با رخساره کرانه ای در بخش بالائی در ردیف رسوبی قرار دارد، با پیش روی کرانه به طرف دریا در جنوب و شکل گیری محیط دلتائی، نهشته های آن دلتائی و دهنه دلتایی است. به طوریکه رسوب گذاری یک حوضه محلی که از نزدیک گنج آباد به درون نقشه پیشین واقع در خاور گسترش دارد، انجام گرفته است.

کنگلومرای کوهپایه ای پلیوسن تا پلیستوسن در بخش جنوبی نشانگر آخرین دوره بالا آمدگی بزرگ می باشد، به طوریکه نهشته های دریایی جوانتر از میوسن تشکیل نشده اند.

نهشته های جوان را می توان به صورت پادگانه ها (تراسها)ی رودخانه ای و مخروط افکنه، همچنین نهشته های آبرفتی رودخانه ها، پهنه های آبرفتی و آبرفتهای سیلتی و تل ماسه (تپه های شنی) کویری وابسته به گودی جازموریان مشاهده نمود.

تمامی این نهشته ها سنگ نشده اند، ولی به طور خیلی موضعی ممکن است در بخشی از تراس ها و مخروط افکنه های قدیمی با سیمان آهکی همبستگی یافته باشند. در آنها تغییرات اقلیمی بیش از فرآیندهای کوهزایی بوده که شدت آن در اواخر میوسن میانی و اواخر میوسن به اوج خود رسیده است. تمامی مناطق شمال غربی نیک شهر که دارای سنگ های پیش از ائوسن می باشند، به وسیله گسل های بزرگ با ترتیب خاصی به صورت توده هایی روی هم قرار گرفته، و ایجاد ساخت پولکی یا دوپلکس نموده اند. 

چین خوردگی و گسل خوردگی های وارون ناشی از یک دوره کوهزایی بوده و می توان آنها را به دو مرحله تفکیک نمود:

در مرحله آغازین چین خوردگی، در سطوح طبقات یک حالت از جاکندگی و به دنبال آن جا به جا شدگی شدید موضعی نظیر چین های برشی پدید آمده و موجب فشردگی چینها و تا خوردگی می گردد. این آشفتگی های تکتونیکی، دگر شکلی های برشی با درهم رفتگی ها و جایگرینی قطعات بیگانه را با بیشترین ابعاد خود تا چندین کیلومتر به همراه دارد که در مناطق جابه¬جا¬شدگی در پیوند نزدیک با گسل های معکوس می باشند. این فرایند در نهایت، خود موجب تشکیل مجموعه درهمی از آمیزه سنگ های رسوبی می گردد. این مجموعه درهم تکتونیکی حاصل ترکیبی از عوامل مختلف موثردرجابه جا شدگی است و یا نتیجه جایگزینی قطعات بیگانه ای است که از کمپلکس آمیزه رنگین(کرتاسه – پالئوسن) و یا واحد های دیگر واقع در زیر فیلیش حاصل گشته اند. قطعات بیگانه شامل بلوک هایی از فیلیش های کهن و سنگ آهک های فلات قاره ای ائوسن می باشند. 

سنگ های کهن تر از ائوسن در شمال غرب نقشه پیشین که در غرب این نقشه نیز شناسایی گردیده است، حوضه کناره ای، مکران درونی را مشخص می نماید و در پشت یک باریکه ای از پوسته قاره ای دورکان - باجگان قرار گرفته است. کمپلکس آزاوا در محدوده پیشین به صورت یک قطعه تک و محصور در گسله، دنباله پایانه شرقی این پوسته قاره ای را تشکیل می دهد. این حوضه محل نهشته های یک دریای ژرف با ویژگی های یک زون کافتی درون قاره ای است که از یک حوضه گسترنده در اثر جنبشهای کششی در پوسته ایجاد شده است. در اواخر کرتاسه جنبش های کوهزایی و دگرشکلی در آن ناشی از مراحل نخستین فرورانش در جهت شمال بوده که حاصل آن تشکیل آمیخته ای ازمجموعه رسوبات بستر ژرف و رسوبات پلاژیک و همچنین سنگ های افیولیتی و اجزائی از کمپلکس آزاوا می گردد.

جوان ترین رسوبات که هنوز در فاز آغازین جنبشها تشکیل شده است، وابسته به پالئوسن می باشد که بالا آمدگی بزرگ سنگ های قدیمی تر شامل رسوبات بستر دریای ژرف دریای کرانه ای رسوبگذاری به پایان خود می رسد.

زمین  شناسی اقتصادی

از نظر معادن سرزمين کويرى، سيستان و بلوچستان بر روى کمربند فلزايى و معدن جهان که از يوگسلاوى سابق تا پاکستان کشيده شده، قراردارد. درزمان حاضر۷۲ معدن دراين استان شناسايى شده است که از اين تعداد 44 معدن‌ آماده واگذارى، ‪24 معدن فعال و درحال بهره‌بردارى می باشد و چهار معدن در شرف صدور پروانه بهره‌بردارى است. ‬‬‬‬‬‬‬‬

انديس‌هاى معدنی مهمى از وجود ذخاير معدنى فلزى، غيرفلزى و مصالح ساختمانى از جمله، طلا، آنتيموان، مس، آهن، منگنز، سليس، کروميت، منيزيت، مرمريت، تالک، کائولن، گرانيت، سنگ‏آهن، گچ‌خاکى و مرمر در اين استان بدست آمده که نيازمند انجام بررسى از سوى کارشناسان و اجراى برنامه‌هاى اکتشافى است.

 

ضمائم پیوست
نویسنده
1سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور