ثبت شده توسط صبا خدرزاده | ثبت: 2020-09-08 13:26:11.0 | دسته بندی: زمین شناسی

خلاصه گزارش نقشه 1:250،000 نیریز

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور در راستای وظایف سازمانی، نقشه‏ های زمین‏ شناسی و گزارش‏های توصیفی مرتبط با نقشه‏ ها را در مقیاس 250 هزارم تهیه نموده است. گزارش حاضر، خلاصه‏ ای از گزارش نقشه زمين شناسي ورقه 1:250000 نیریز به منظور شناخت کلی از محدوده مطالعاتی می باشد.

گزارش نقشه 1:250000 نیریز

ورقه 250000 :1 نیریز منطقه ای را دربرمی گیرد که مختصات جغرافیائی آن بشرح زیر است : محدوده نقشه بين طول شرقی54 تا 55 درجه و 30 دقیقه و عرض شمالی 29 تا 30 درجه قرار دارد.

در منطقه تحت پوشش ورقه نیریز سه زون ساختاری می توان تشخیص داد که عبارتند از :

(1) زون سنندج- سیرجان که مجموعه های دگرگونی پالئوزوئیک- مزوزوئیک را دربرمی گیرد.

(2) زون زاگرس

(3) ایران مرکزی

تحول ساختاری زون سنندج - سیرجان را باید آغاز کامبرین تا سیلورین بالایی نسبت داد، همچنین رسوباتی که در این دوره به وجود آمده اند مربوط به پرکامبرین است.

چینه شناسی

بخشی از زون سنندج - سیرجان از سنگ های دگرگونی پالئوزوئیک و مزوزوئیک تشکیل شده اند. رسوباتی نظیر گنیس، آندالوزیت، آندالوزیت شیست،کلریت، سنگ آهک متبلور شده، آمفیبولیت،کوارتزیت و سنگ آهک مربوط به واحد سنگی پالئوزوئیک میانی-پائینی است. در پرمین نهشته های کوارتزیت، شیل فلیتیک، دولومیت و سنگ آهک به صورت ناپیوسته بر روی رسوبات پالئوزوئیک میانی-پائینی قرار می گیرند. بنابراین می توان گفت که رسوبات پالئوزوئیک زیرین- میانی قدیمی ترین واحد سنگی این منطقه است. 

نهشته های این واحد قدیمی در زون سنندج - سیرجان درشرق گل گهر، جنوب کوه کرسفید، اطراف چاه بازرگانی و کوه سورمه به صورت پیوسته و گاهی ناپیوسته روی هم انباشته شده اند.

در واحد سنگی پرمین، رسوبات کوارتزیت، دولومیت و سنگ آهک های حاوی فسیل بیتومنوس و فوزولین ها به طور ناپیوسته بر روی نهشته های کهن تر قرار گرفته اند. در غرب روستای خیرآباد همبری واحد سنگی پرمین با دولومیت های توده ای تریاس به صورت همساز می باشد. رسوبات دوره تریاس در این زون از دولومیت توده ای، شیل، سنگ آهک و لایه های نازک ماسه سنگ تشکیل شده که این نهشته ها در غرب نعمت آباد و روستای خیر آباد برونزد محدودی دارند.

سنگهای کرتاسه درزون سنندج-سیرجان متشکل از سنگ آهک توده ای، همراه با فسیل اربیتولین وماسه سنگ وهمچنین سنگ آهک بیتومنوس دار تیره می باشد.

که همبری فوقانی با کنگلومرای ائوسن و همبری تحتانی با رسوبات تریاس، ناهمساز بوده و از شمال باختری تا جنوب خاوری منطقه گسترده ای را به خود اختصاص داده اند. نهشته های ائوسن از کنگلومرای قاعده و ضخامت نسبتاً زیادی از شیل و ماسه سنگ تشکیل شده،که دراین رسوبات فسیل نومولیت گزارش شده است. بخش دیگر زون سنندج - سیرجان از سنگ های نیمه دگرگون تشکیل شده است که قدیمی ترین واحد سنگی آن مربوط به پالئوزوئیک پائینی می باشد. رسوباتی مانندکیانیت، استارولیت، آلماندین شیست، موسکویت،گارنت، کلریت شیست،گارنت شیست، آمفیبولیت، سنگ مرمر و شیست سبز متعلق به این واحد سنگی می باشند،که در شرق ده وزیر، شمال ده چاه، جنوب کوه کر سفید و حوالی چاهک برونزد دارند. 

 بر روی نهشته های قدیمی این زون، سنگ مرمروگارنت شیست دونین به طورناپیوسته قرار می گیرند،که این رویداد در شرق محمود آباد قابل رویت است. رسوبات سنگ مرمر،گارنت شیست ، بیوتیت شیست،کوارتزیت، با نوارهای نازکی از شیست وسنگ مرمر همراه با شیست دگرگون شده، مربوط به واحد سنگی دونین این زون هستند و در حوالی کوه کر سفید و ده برین برونزد دارند. 

در واحد سنگی پرمین نهشته های سنگ آهک، ماسه سنگ، شیل سیلیسی، شیل و سنگ آهک بلورین، همراه با فسیل فوزولین وجود دارند که در اطراف چاه بادوم و کل چشمه برونزد دارند. 

در زون زاگرس چین خورده رسوبات مزوزوئیک کهن ترین نهشته ها هستند. در این واحد سنگی، زون افیولیتی که شامل سنگ آهک های تنگه حنا، گابرو، سرپانتینیت، پریدوتیت و پیروکسنیت و سنگ های آذرین و رسوبی می باشد، قرار دارد. گابروهای این ناحیه را می توان بطور مشخص گابروهای لایه ای نامید. توده گابرویی، لایه ای بشدت چین خورده و دگرگون شده است. سن زون افیولیتی نیریز مزوزوئیک زیرین می باشد.

- مجموعه دیاپیری (تیپ هرمز)

یک برون¬زدگی از این مجموعه در 15 کیلومتری شمال باختری چاه گز دیده شده است. از مجموعه هرمز تنها آهکهای تریلوبیت دار کامبرین میانی و کمی از شیل های قرمز آن در این برونزد آشکار است. تریلوبیت های این مجموعه در نواحی همسایه مورد بررسی دقیق قرار گرفته و سن کامبرین میانی به آن نسبت داده شده است. آهک های مزبور بشدت چین خورده بوده و عموما تیره رنگ می باشند. چین خوردگی بسیار درهم و نامرتب است، و محور آن در همه سو جای دارد و به خوبی درخور سنجیدن، با بهم ریختگی های روی نمک در سریهای هرمز ودیگر قسمتهای زاگرس است.

برروی رادیولاریت های زون تکتونیکی، زون پیچاکوه به طور ناپیوسته قرار گرفته است،که دارای سن ژوراسیک است. سنگ آهک های سازند سروک به طور نا همساز بر روی زون پیچاکوه قرار گرفته است. سازند سروک با ترکیبی از سنگ آهک در باختر چاهک به صورت ناپیوسته بر روی نهشته های ژوراسیک قرار گرفته که معرف آشکوب سنومانین-تورنین می باشد.  

سازند تاربور اساسا ازآهک و آهک های مارنی بوجود آمده و ضخامت آن در بسیاری از مناطق کوه باش تقریبا ثابت بوده و در حدود 500 متر می باشد. این آهک ها با شیب بسیار کم با دگر شیبی زاویه ای بسیار مشخص بر روی رادیولاریت های زون رادیولاریتی پیچکان نهشته شده اند. قطعاتی از این رادیولاریت ها در برش های رسوبی بخش تحتانی این سازند دیده می شود که بر اساس فسیل های معرفی شده، سن این سازند کامپانین بالایی - ماستریشتین تعیین شده است.

سازند ساچون، از آهک های مارنی، ماسه سنگ ها وکنگلومراهای قرمز رنگ و ژیپس تشکیل شده است. گذر سازند تاربور به سازند ساچون تقریبا تدریجی است. قاعده سازند جهرم کنگلومرا می باشد که به صورت ناپیوسته برروی سازند ساچون قرار گرفته است. سازند جهرم از کنگلومرا، سنگ آهک همراه با آلوئولین، سنگ آهک نومولیتی، سنگ آهک سیلیسی و سنگ های ائوسن بالایی تشکیل شده است که در مناطق شمال استهبنات، کوه قبله، روستای کنه، جنوب باختری کوه قوچون و شمال ده مون برونزد دارند.

نهشته های سنگ آهک سازند آسماری با همبری همساز بر روی رسوبات تخریبی وکنگلومرای نئوژن قرار   گرفته اند که در مناطق شمال کوه سربره، شرق حسن آباد و ده مون رخنمون دارند.

کنگلومرای بختیاری را می توان گونه ای ملاس پس از کوهزایی نامید. مجموعه گفته شده با کنگلومراهای سازند بختیاری سنجیده شده است. این کنگلومراها که بیشتر قرمز رنگ و درجه جورشدگی آنها بسیار زیاد و دارای تکه های کاملا گردشده می باشند، با دگرشیبی زاویه ای بر روی همه مجموعه های پیشین نهشته شده است.

در زون ایران مرکزی (کوه قوچون)،کهن ترین رسوبات متعلق به کرتاسه بالایی است که از واحد های سنگی، شامل سنگ آهک، چرت های دارای رادیولاریت، اسپیلیت، پیروکلاستیک های سبز رنگ که آمیزه ی رنگین را به وجود آورده، تشکیل شده است. این رسوبات در شمال خاوری ورقه نیریز برونزد دارند.

نهشته های ائوسن در زون ایران مرکزی از کنگلومرا، ماسه سنگ همراه با لایه های نازک سنگ آهک نومولیتی، ریوداسیتی و پیروکلاستیک، توف سبز و تفریت تشکیل شده است. سنگ های آذرین زون ایران مرکزی شامل هورنبلند، آندزیت، داسیت،گرانودیوریت،کوارتزدیوریت، گابرو و دیوریت است که معرف الیگومیوسن می باشد. قاعده واحد سنگی نئوژن از کنگلومرا، ماسه سنگ مایل به رنگ قرمز(سازند قرمز پایینی) تشکیل شده و بر روی آن سازند قم با ترکیب سنگ آهک سفید تا خاکستری قرارگرفته است. سازند قرمز بالایی با ترکیبی از مارن، ماسه سنگ و کنگلومرا، با همبری ناهمساز بر روی سازند قم قرار گرفته و قسمتی از کنگلومراهای سخت شده، به صورت ناپیوسته بر روی رسوبات سازند قرمز بالایی قرار می گیرد . توالی این رسوبات در باختر چاه قند برونزد دارند.

واحد آبرفتی کواترنر شامل پادگانه های قدیمی و جوان و رسوبات آبرفتی جدید و گاهی دارای برکه های موقت می باشد.

زمین شناسی اقتصادی

در منطقه مورد نظر بجز چند نشانه معدنی آهن کم ارزش، معادن فلزی دیگری دیده نشده است. این منطقه از نظر وجود سیلیکات های آلومین مانند سیلیمانیت و کیانیت و آندالوزیت بسیار اهمیت دارد. کیانیت در دره چاه ریگان و چاه بند و سیلیمانیت و آندالوزیت عمدتا پیرامون توده گابرویی چاه قند دیده شده است.

هورنفلس های کوه سرمه و گابروهای رباط و چاه قند و مرمرهای کرسفید می توانند بعنوان سنگ های تزئینی مورد استفاده قرار گیرند. از آپلیت های همراه با گرانیت چاه دزدان شاید بتوان بعنوان ماده معدنی فلدسپات بهره گرفت. ماسه های گرانیتی پهنه های ریگ خشن و ریگ سفید را می توان برای کانی های سنگین از گروه زیرکن - رونیل و همچنین برای بدست آوردن کوارتز خالص مورد بررسی اکتشافی قرار داد.

در منطقه مورد مطالعه، با وجود معادن متعدد سنگ چینی، در گستره مرمرها و اسکارنهای تنگ حنا فعالیت معدن کاری مهمی دیده نمی شود. از سنگ چینی معادن تنگ حنا، بلوک های استاندارد با آخرین شیوه های معدنکاری معادن روباز استخراج و روانه بازارهای مصرف داخلی و خارجی می شود. آثار معدنی کرومیت در دونیت های منطقه چنارمحسن دیده می شودکه چند ترانشه کوچک نیز در آنها حفر گردیده، ولی عملیات اکتشافی سیستماتیک روی آنها صورت نگرفته است.

 آثاری از کانی سازی مس در درون گدازه های بالشی دیده می شود که از اهمیت چندانی برخوردار نیست.    کانی سازی منگنز در رادیولاریت های زون پیچکان دیده می شود، ولی در این منطقه ذخیره قابل توجهی را تشکیل نمی دهد. 

 

 

ضمائم پیوست
نویسنده
1سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور