ثبت شده توسط ریحانه شریفی | ثبت: 2020-09-08 12:55:16.0 | ویرایش: 2020-09-12 10:48:04.0 | دسته بندی: زمین شناسی

خلاصه گزارش نقشه 1:250،000 حاجی آباد

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور در راستای وظایف سازمانی، نقشه‏ های زمین‏ شناسی و گزارش‏های توصیفی مرتبط با نقشه‏ ها را در مقیاس 250 هزارم تهیه نموده است. گزارش حاضر، خلاصه‏ ای از گزارش نقشه زمين شناسي ورقه 1:250000 حاجی آباد به منظور شناخت کلی از محدوده مطالعاتی می باشد.

گزارش نقشه1250000 حاجی آباد

منطقه مورد مطالعه عمدتا در پهنه رسوبی- ساختاری، زاگرس و سنندج-سیرجان  جای گرفته است. چهار گوش حاجی آباد دارای مختصات جغرافیایی طولهای 55 درجه و 30 دقیقه تا 57 درجه خاوری و عرضهای 28 تا 29 درجه شمالی می باشد.

منطقه حاجي آباد را می توان به سه بخش تقسيم نمود:

بخش شمالی در پهنه زمين شناسی-ساختاری سنندج-سيرجان و بخش های ميانی و جنوبی در پهنه زمين شناسی ساختاری زاگرس جای می گيرد.

چینه شناسی

سازندهای زاگرس در نيمه جنوبی و ميانی نقشه گسترش دارند رخنمون واحدهای سنگی وابسته به پهنه زاگرس در برگيرنده واحدهای زير است:

همبری بيرون زدگيهای سازند نمکی هرمز با واحدهای سنگی جوانتر، با سن‏های گوناگون، در اين برگه، همگان گسله‌اند. رخساره های سنگ شناختی اين سازند در برگيرنده سنگ نمك به رنگهای گوناگون، انيدريد، ژيپس با بلوكهايی از سنگهای رسوبی، مانند سنگ رسهای قرمز رنگ است. سنگهای آذرين همراه اين واحد دربرگيرنده بازالت، تراكيت، ‌ريوليت وكراتوفير به همراه كانيهايی از قبيل كلسيت، دولوميت، كوارتز پيراميدال، هماتيت،‌ پيريت، آپاتيت و گوگرد می باشد. دراين برگه سن سازند نمكي هرمز، پركامبرين ـ كامبرين درنظر گرفته شده است.

نهشته های شیلی گراپتولیت دار و تیلیت به صورت ناهمساز بر روی گنبد های نمکی تیپ هرمز قرار دارند که دارای سن اردویسین بالایی-سیلورین پایینی می باشند. این رسوبات در خاور روستای سعادت آباد برونزد دارند.

سازند ماسه سنگی فراقان با يك افق ميكروكنگلومرايي به ضخامت يك متر روي واحد های قدیمی تر جاي گرفته است ورخساره سنگ شناختي آن شامل ماسه سنگ آركوزي با تك لايه ها ي سنگ آهك به رنگ  خاكستري روشن تا سفيد است كه براساس مطالعات و بررسي برروي پالينولوژي اين واحد سن دونین به آن نسبت داده شده است. 

از ديدگاه سنگ‏شناختي سازند دالان شامل سنگهاي كربناته اي است و دربرگيرنده سنگ آهكهاي ضخيم لايه خاكستري وخاكستري تيره، سنگ آهك دولوميتي و دولوميت، كه در بخش پاييني آن سنگ آهك االيتي و در بخش بالايي سنگ آهكهاي ميكريتي و لايه هاي دولوميتي مي باشد. بخش بالاي اين سازند با نبود چينه نگاشتي همراه و بخش زيرين آن به سازند فراقان ناپيوسته است.

سازند خانه کت با ستبراي نزديك به 700  – 750 متر دركوه سيرو،‌ جنوب برگه مورد بررسي رخنمون دارد. رخنمون  اين سازند در منطقه ياد شده در برگيرنده دولوميت هاي خاكستري تيره، متوسط تا ضخيم لايه (60 – 100 سانتيمتر) و بسيار دانه ريز است. مرز پاييني آن  با سازند دالان ناهمساز، مرز بالايي با سازند  نیریز همساز و فرسايشي مي‏باشد. سن اين سازند با توجه به موقعيت  چينه نگاشتي (ميان دو سازند دالان با سن پرمين مياني و بالايي و سازند سورمه با سن ژوراسيك زيرين و مياني) و رخساره سنگ شناسي در محدوده اين  برگه ترياس داده شده است. 

سازند سورمه بخشي از گروه خامي است كه در محدوده مورد بررسی در كوه سيرو رخنمون دارد. همبري آن در بخش زيرين با نبود چينه نگاشتي ولي پيوسته برروي سازند خانه كت جاي مي گيرد و در بخش بالايي اين همبري نيز بصورت  ناپيوستگي فرسايشي است كه ستبراي اين  سازند در اين ناحيه نزديك  به 900  - 1000 متر ‌و رخنمون آن در برگيرنده سنگ آهك و دولوميت نازك لايه قهوه اي رنگ ( 20 - 30 سانتيمتر)‌، سست فرسا همراه با درون لايه هاي شيل است كه در قسمت بالاي اين  سازند، سنگ آهك هاي چرتي ضخيم لايه (80- 100 سانتيمتر)، دولوميت و آهك دولوميتي جاي مي‏گيرد. 

بر پايه يافته هاي زيستي، سن سازند سورمه، ژوراسيك مياني-زبرين است. بر روی نهشته های سازند سورمه، رسوبات سازند داریان- فهلیان به صورت همساز قرار گرفته اند. 

سنگ نهشته‏هاي سازند سروك با سن آلبيــن ـ تورونين، با همبری همـساز روی سازند سورمه جای گرفته است. بر اساس مطالعه بر روی بخش پایینی سازند سروک سن آن آلبين ـ سنومانين است و قسمت بالایی آن دارای سن سنومانين ـ تورونين می باشد. سازند سروک و سازند کژدمی که دارای سن کرتاسه پایینی هستند متعلق به گروه بنگستان می باشند که برونزد آنها در جنوب کوه سیرو قابل مشاهده است. قاعده رسوبات کرتاسه بالایی با سازند ایلام شروع شده و سازند گورپی و تاربور بر روی آن قرار می گیرند.

سازند گورپی در محدوده ‌برگه مورد بررسي در ناحیه جنوب کوه شاهین داراي رخنمون است. پس از كنگومراي پيشرونده در سرانجام تورونين، با ژرف شدن و پيشروي دريا، ‌ستبراي در حدود 400 - 300 متر، از نهشته هايي در برگيرنده مارنهاي آبي مايل به خاكستري و شيل با درون لايه هاي نازك سنگ آهك آرژيلي،  با همبري بالايي تدريجي نسبت به سازند تاربور پديدار مي گردد. كه در برابر فرسايش بسيار ناپايدار است. با توجه به سنگواره هاي ذره بيني، سن سازند گورپي كنياسين ـ سانتونين مي تواند باشد.

نهشته هاي سازند تاربور در برگيرنده سنگ آهك به گونه بخشي انيدريتي، ‌ضخيم لايه تا توده‏اي به رنگ كرم مايل به قهوه‏اي است. رخنمون سازند داراي  فسيلهاي دوكفه اي فراوان و استوانه هاي فسفاته و چرت دار مي‌باشد. همبري اين سازند در بخش بالايی با سازند تبخيری ساچون تدريجی است. سن اين سازند با توجه به سنگواره هاي ذره بيني كامپانين ـ ماستريشتين است. رخنمون سازند تبخيري ساچون ازنظر سنگ شناختي دربرگيرنده مارن به رنگ قرمزكم رنگ، ‌ماسه سنگ، ماسه مارني و سيلت استونهاي رنگي، سنگ آهك آرژيلي سفيد رنگ و تناوب دولوميت و ژيپس است. ستبراي آن نزديك به 70 تا 100 متر است. نمونه هاي گرفته شده از اين سازند بدون فسيل اند ولي باتوجه به موقعيت چينه شناختي و رخساره اي آن جاي گرفتن اين سازند در زير سازند آهكي جهرم باهمبري قاطع و همساز، و همبري تدريجي با سازند تاربور در بخش زيرين سن اين سازند پالئوسن ـ ائوسن زيرين در اين برگه در نظر گرفته شده است.

سازند جهرم بيشتر ازسنگ آهك خاكستري، ‌ميان لايه تا توده اي و سنگ آهك دولوميتي و دولوميت تشكيل شده است. وجود گچ و مارن و سنگ آهك نازك لايه در همبري بالايي اين سازند با سازند آسماري نشان دهنده بيرون آمدن حوضه رسوبي از آب و پديد آوردن يك محيط تبخيري بوده است، ولي در برخي مناطق اين همبري پوشيده و در بسياري نقاط اين دو سازند (سازند جهرم و سازند آسماري) به سان غير قابل تفكيك در نظر گرفته شده اند. با توجه به سنگواره هاي ذره بيني سن اين سازند ائوسن ميانی-زبرين است.

سنگ نهشته‏ هاي وابسته به سازند آسماري در بيشتر برش هاي چينه نگاشتي با ستبراي شايان توجه كه دست پر به 350 متر مي رسد، در برگيرنده سنگ آهك توده اي تا ضخيم لايه، به رنگ كرم تا قهوه‏اي است. در بخش زيرين سازند، شيل و مارن و انيدريد به چشم مي خورد. همبري آن در بخش زيرين با سازند جهرم به صورت ناپيوستگي فرسايشي و در قسمت بالايي از سازند رازك پوشيده است .در اين سازند ماكروفسيل هاي دوكفه اي و ‌بازوپا به فراواني يافت مي‏شود. ‌همچنين در ميانه سازند يك نوار نوموليت‏دار به چشم مي‏خورد. كه با توجه به سنگواره هاي ذره بيني، سن اليگوسن به اين سازند نسبت می‏دهند.

رخساره سنگ شناختي اين پاره سازند در برگيرنده شيل هاي ارغواني تيره رنگ، مارنهاي قرمزرنگ، ميكروكنگلومرا و ماسه سنگ و سيلت سنگ به رنگ قرمز تيره است. همبري اين سازند در بخش بالا با سنگ آهك بخش گوري به سن میوسن همساز و همبری پایینی این سازند با سازند آسماری نیز همساز است. 

رخنمونهای سازند میشان در ناحيه هاي شمال كوه سير، باختر منطقه تزرج و کریم آباد و جنوب كوه  سيرو ديده مي‏شوند. تغييرات جانبي سازند ميشان به نسبت شديد است و لايه هاي سنگ آهكي به مارني و مارني به  سنگ آهك تبديل مي‏شود. رنگ همگاني اين سازند سبز تا سبز مايل به خاكستري است. ستبراي سازند، دست پر به 1800 متر مي رسد. همبري اين سازند در بخش بالايي با سازند آغاجاري از روي تغيير رنگ مارنهاي منطقه (جاي گرفتن مارنهاي سبز ميشان در برابر مارنهاي قهوه‏اي مايل به قرمز آغاجاري) و با پيدايش نخستين  افق Operculina، تدريجي است. همبري اين سازند ياد  شده در قسمت زيرين با سنگ آهكهاي گوري تدريجي و در پاره اي نقاط اين همبري با سازند رازك نيز تدريجي است. اين سازند داراي فسيل هاي شكم پايان، دوكفه ايها، بازوپايان و خارداران فراوان  بوده و رخساره سنگ شناختي آن در برگيرنده مارنهاي به رنگ سبز مايل به خاكستري روشن با درون لايه هاي سنگ آهك آرژيلي نازك تا ميانه لايه، ماسه سنگ و سنگ آهك با زمينه بسيار سست می باشد. 

عضوگوری سازند میشان، در پاره اي نقاط در زير سازند ميشان جاي مي‏گيرد و در حقيقت تغييرات جانبي شديد سازند ميشان در بخش پاييني است. پيكر اين عضو از سنگ آهك ضخيم تا توده اي مشخص به رنگ كرم روشن  با ستبراي نزديك به 700- 600 متر است. سن سنگ آهك گوري كه هم ارز بخش پاييني و مياني سازند ميشان است ميوسن زيرين درنظرگرفته شده است.

رخساره سنگي سازند آغاجاری در برگيرنده مارن قرمز قهوه اي با درون لايه هاي ماسه سنگ آهكي قهوه اي تا خاكستري رنگ و رگه های ژيپس، ‌سيلت سنگ های قرمز وكنگلومرا ا ست. رخنمون سازند نامبرده در شمال کوه سیرو و اطراف رحیم آباد دیده می شود. سن اين سازند را مي توان با توجه به ميكروفسيل هاي موجود ميوسن زبرين ـ پليوسن درنظر گرفت.

آمیزه رنگین

بخش در برگيرنده آميزه رنگين با افيوليت هاي تفكيك نشده است و مجموعه اي در هم دربرگيرنده نهشته هاي فليش گونه كرتاسه بالائي، سنگهاي ولكانيك، آندزيت، سرپانتینیت، اسپيليت،‌ شيلهاي قرمز،‌ شيل راديولار دار، سنگ آهك آرژيلي و رسوبهاي توربيديت ائوسن (پديد آمده از مواد آذرآواري و آهكي)،‌ كنگلومرا و  بلوكهاي كوچك از سنگهای اولترامافيك و چرت است. این نهشته ها در باختر و حوالی کوه شاه احمدی برونزد دارند.

زون سنندج-سیرجان

در زون سنندج-سیرجان، قدیمی ترین واحد سنگی مربوط به کمپلکس سیخوران است که نشان دهنده پرکامبرین بالایی می باشد و از دونیت، پیروکسن، گابرو، کرومیت و هارزبورژیت تشکیل شده است. این رسوبات در خاور کریم آباد و اطراف سیخوران رخنمون دارند.

بر روی رسوبات کمپلکس سیخوران، به صورت ناهمساز رسوبات کمپلکس بره کشان جای دارد که از گنیس، میکاشیست، آمفیبولیت و گدازه تشکیل می شود. این سنگ ها را می توان در شمال کوه نارو دید.

رخنمونی از شیست سیاه آلتره شده، شیست سبز، کوارتزیت، گنیس و آمفیبولیت که در روچان و شمال باختری کهدان قابل مشاهده است، کمپلکس روتچون نام دارد که بر روی رسوبات این واحد، واحد های آب شور، خبر(khabr) و سرگز به صورت همساز قرار دارند.

کمپلکس آب شور از نهشته هایی مانند کلسیت سفید و دولومیت قهوه ای و آمفیبولیت تشکیل شده و رخنمون آنها در غرب سیاه کوه و کوه دورنیان دیده شده است.

کمپلکس خبر شامل تناوبی از مرمر و سنگ آهک است که در اطراف رود خانه خبر برونزد دارند. نهشته های کمپلکس سرگز از اسلیت سیاه، شیست سبز و کمی مرمر تشکیل شده است که برونزد آن در جنوب کهدان دیده می شود. سن این واحد را کربنیفر پایینی-دونین بالایی می دانند.

نهشته هایی که متعلق به واحد سنگی پرمین بالایی است شامل، فیلیت، اسلیت، اسپیلیت، کمی سنگ آهک، دولومیت و سنگ آهک خاکستری تیره متبلور شده است.

واحد سنگی تریاس بالایی-ژوراسیک پایینی و میانی شامل نهشته های توربیدیتی، فلیش، کنگلومرا، بازالت و سنگ های متامورفیک می باشد که همبری زیرین آن با واحد های قدیمی تر ناهمساز و با واحد ژوراسیک بالایی همساز می باشد. 

در پهنه سننندج ـ سيرجان حضور متناوب سنگ آهك ژوراسيك زبرين ـ كرتاسه زيرين درمنطقه مورد بررسي بيانگر ولكانيسم حاكم در منطقه، در ارتباط با دنباله فرورانش پوسته اقيانوسي، در زير پوسته قاره اي از ژوراسيك پاياني تا دست كم كرتاسه زيرين است. سپس با كم ژرفا شدن حوضه رسوبي در كرتاسه زيرين به آهكهاي ريفي و اوربيتولين دار آپتين ـ آلبين با نبود چينه اي روي رسوبهاي ژوراسیک مي نشيند و جنبشهاي كوهزايي سيمرين پسين باعث چين خوردگي و خروج تشكيلات ژوراسیک از آب شده است. این نهشته ها از ماسه سنگ، کنگلومرا، گدازه ی آندزیتی و سنگ آهک آلتره شده تشکیل شده است.

نهشته های ائوسن-الیگوسن شامل تناوبی از کنگلومرا، آندزیت و سنگ های آذر آواری، ماسه سنگ، مارن و سنگ آهک است. همبری رسوبات این واحد سنگی با رسوبات میوسن ناهمساز می باشد. برونزد این رسوبات در شمال خاوری ورقه و حوالی سفته وجود دارد.

رسوباتی مانند مارن، سنگ آهک کرم رنگ، ماسه سنگ و کنگلومرا که بر روی واحد سنگی ائوسن-الیگوسن قرار دارند، متعلق به واحد سنگی میوسن هستند. کنگلومرای كنگلومراي ميانه تا ستبر لايه به سبب منابع  تغذيه كنند ناهمسان، از قلوه‏هاي آهكي، آذرين و دگرگوني ساخته شده است. ستبراي آن متغير و به بيش  از 600 متر مي رسد. لايه هاي آن داراي شيب ملايم است و تنها در كنار تونل گهكم، به سبب همبري با گنبد نمكي به حالت برگشته ديده مي شود. اين كنگلومرا به رنگ  قهوه ای ديده  می شود. سن این واحد پلیوسن برآورد شده است. 

انباشته‏های کواترنر، شامل تراس و بادزنه های جوان و قدیمی است که با همبری ناهمساز بر روی کنگلومرای بختیاری قرار گرفته است. رخنمون بسار وسیعی در شمال و شمال باختری منطقه مورد مطالعه دارند.

زمین شناسی اقتصادی

گچ: اين گچها در سازند چهل در كوه كم برآفتاب قرار دارد و با توجه به گسترشی كه دارد از ذخيره خوبی برخوردار است.

آهن: وجود يك نوار آهندار در سازند سروك در نزديكي گنبد گهكم در اين نقشه گزارش شده كه از لحاظ معدني براي تعيين ذخيره و پي جويی بيشتر بايد مورد مطالعه قرار گيرد.

- از آهكهاي ماسه اي و مارنهاي ميشان در توليد سيمان ميتوان استفاده نمود.

- از ماسه سنگهاي آغاجاري به عنوان سنگ پي ساختمان مي توان بهره برد.

– از كنگلومراي بختياري بدليل دارا بودن تخلخل زياد در احداث چاههاي فلمن ميتوان استفاده نمود.

- در بيرون زدگيهاي گنبد نمكي بخصوص در غرب نقشه از نمكهاي آن ميتوان بعنوان نمك خوراكی استفاده كرد.

 

ضمائم پیوست
نویسنده
1سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور