ثبت شده توسط صبا خدرزاده | ثبت: 2020-09-08 12:31:15.0 | ویرایش: 2020-09-09 07:39:29.0 | دسته بندی: زمین شناسی

خلاصه گزارش نقشه 1:250،000 نائین

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور در راستای وظایف سازمانی، نقشه های زمین‏ شناسی و گزارش‏های توصیفی مرتبط با نقشه‏ ها را در مقیاس 250 هزارم تهیه نموده است. گزارش حاضر، خلاصه ‏ای از گزارش نقشه زمين شناسي ورقه 1:250000 نائین به منظور شناخت کلی از محدوده مطالعاتی می باشد.

گزارش نقشه 1250000 نائین

منطقه مورد مطالعه در پهنه رسوبی ساختاری ایران مرکزی قرار گرفته است. چهار گوش نائین دارای مختصات جغرافیایی به شرح زیر می باشد:

الف) طول خاوری 52 درجه و 30 دقیقه تا 54 درجه

ب) عرض شمالی 32 تا 33 درجه 

چینه شناسی

کهن ترین واحد سنگی این منطقه، متعلق به پرکامبرین می باشد که معادل با سازند کهر است و رسوبات ریولیتی و نهشته های سازند سلطانیه به صورت ناهمساز بر روی آن قرار می گیرند. واحد سنگی پرکامبرین پیشین شامل رسوباتی مانند ریولیت، توف، دولومیت، شیل، ماسه سنگ، چرت همراه با لایه های کمی از گچ و سنگ آهک عقدا می باشد که رخنمون آنها در شمال و شمال خاوری نودوشان، جنوب عقدا و شمال کویر اردکان قابل دیدن است.

رسوبات سازند لالون و زاگون با همبری ناهمساز بر روی رسوبات پرکامبرین قرار می گیرند. واحد سنگی کامبرین در شمال خلیل آباد و کوه اژدها رخنمون دارد و شامل شیل، توف، سنگ آهک و دولومیت و رسوبات معادل با سازند میلا و لالون و زاگون می باشد که دارای سن کامبرین (پالئوزوئیک پایینی) است. 

واحد سنگی دونین – کربونیفر در جنوب عقدا و شمال نیوک و حوالی فخر آباد برونزد دارد و شامل ماسه سنگ قرمز فخرآباد، کوارتزیت، دولومیت که معادل با سازند پادها ست و سنگ آهک، مارن و شیل که معرف سازند شیشتو است و سنگ آهک زیرکوه می باشد. همچنین همبری این واحد سنگی با واحد های قدیمی تر و جوانتر به صورت ناهمساز می باشد.

واحد سنگی کربونیفر- پرمین شامل نهشته هایی از شیل، ماسه سنگ، سنگ آهک، دولومیت و سنگ آهک سازند جمال می باشد. قسمتی از این رسوبات از سنگ آهک غنی از فسیل کرینوییددار تشکیل شده است که اين واحد در جنوب خاوری روستای اريكان رخنمون دارد و شامل سنگ آهك های بلورين خاكستری و تيره رنگ دگرگونه حاوی ماكروفسيل های كرينوييد است. در بررسی¬های ميكروفسيل شناسی اين سنگ ها شواهد فسيلی گزارش نشده است و در چهارگوش 1:250000 نائين سن آنها را به پرمين بالايی نسبت داده اند. برونزد این واحد سنگی را می توان در خاور اردکان دیده می شود.

با پسروی دریا، رسوبات تریاس به طور ناپیوسته بر روی واحد های قدیمی تر قرار می گیرند. واحد سنگی تریاس شامل تناوبی از شیل و ماسه سنگ که معادل با سازند سرخ شیل و دولومیت که معرف سازند شتری است، می باشد. پیوستگی این دو واحد در حوالی کوه دزدوک رخنمون دارند.

واحد سنگی تریاس - ژوراسیک در جنوب نودوشان، غرب علویه و شمال خاوری ورقه مورد مطالعه رخنمون دارد و شامل شیل و ماسه سنگ و رسوباتی که معادل سازند شمشک در ژوراسیک و سازند نایبند در تریاس می باشد.

واحد رسوبی- آذرین کرتاسه در حوالی کوه کلاه سر، نصیر آباد، پرویز کوه و شمال خاوری ورقه رخنمون دارد و شامل سنگ آهک مارنی، سنگ های آتشفشانی، سنگ آهک، مارن و سنگ آهک همراه با کنگلومرا که معادل با سازند تفت است، می باشد. واحد های فسيلی اربيتولين دار در این واحد مشاهده شده است. بر اساس بررسی های   فسيل شناسی سنگ آهك های اين واحد، سن آنها را به كرتاسه زيرين نسبت داده اند.

سنگهای کرتاسه بالایی در شمال فخر آباد رخنمون دارند و شامل سنگ آهک، کنگلومرا، ریولیت، آندزیت، مارن و سنگ آهک چرتی می باشد. واحد آمیزه رنگین که دارای سن کرتاسه بالایی است از نهشته های سنگ آهک، رادیولاریت و چرت تشکیل شده است. بر اساس مطالعه بر روی این رسوبات فسیل های گلوبوترونکانا و رادیولار شناسایی شده اند. واحد آمیزه رنگین در شمال شهرستان نائین به وضوح قابل مشاهده است.

واحد سنگی پالئوسن شامل کنگلومرا و سنگ آهک توده ای است که همبری بالایی و پایینی آن با واحد ائوسن و کرتاسه بالایی ناهمساز می باشد. كنگلومرای اين واحد بطور دگرشيب روی سنگ آهكهای كرتاسه بالا نشسته، و بگونه همساز زير سنگ هاي پالئوسن بالایی جای گرفته است. درون اين واحد كنگلومرايی لايه هايی از سنگ آهك بيوميكرواسپاريتی به رنگ خاكستری و به ستبرای 2 تا 3 متر و با ميكروفسيل های پالئوسن ميانی تا بالايی مشاهده شده است.

قاعده واحد سنگی ائوسن از کنگلومرای کرمان تشکیل شده است که به صورت ناپیوسته بر روی سنگ آهک واحد پالئوسن قرار می گیرد. اين واحد در مهدی آباد، حوالی کوه سنوک، اطراف چاه سرخ و جنوب ارجنون با ستبرای نزديك به 10 متر برونزد دارد و در برگيرنده آندزیت همراه با توف، ریولیت، داسیت، ماسه سنگ و کنگلومرا که معادل سازند غیر رسمی آخوره است و ماسه سنگ، مارن و گچ که واحد بالایی و پایینی آن از توف تشکیل شده است. بررسی های ميكروفسيل شناسی سن اين واحد را ائوسن ميانی تعيين نموده است.

واحد سازند قرمز پایینی با ستبرای نزديك به 1000 متر در شمال خاور شهرستان نائين گسترش دارد و شامل كنگلومرای دانه درشت و قرمزرنگ است. سازند قم با ترکیبی از سنگ آهک و سنگ آهک ماسه ای دارای سن الیگومیوسن می باشد و با همبری ناهمساز بر روی سازند قرمز پایینی قرار می گیرد.

واحد سنگی نئوژن در شمال خاوری نائین، شمال ارجنون و شمال خاوری و خاور، ورقه مورد مطالعه برونزد دارند و شامل ماسه سنگ، مارن ماسه ای، کنگلومرا، پیروکسن آندزیت و بازالت می باشد. بر روی این واحد، رسوبات عهد حاضر به صورت ناپیوسته قرار دارند.

واحد سنگی کواترنر در حوالی عقدا و ارجنون، شمال دستجرد، اطراف باتلاق گاوخونی و کویر اردکان جای دارد و شامل سنگ تراورتن است كه در امتداد شكستگي های اين منطقه شكل گرفته و هنوز فرآيند تشكيل آن ادامه دارد. 

اين واحد در برگيرنده پادگانه های آبرفتی و مخروط افكنه های قديمی است و از كنگلومرای سست پديد آمده است. شيب لايه ها افقی است. پادگانه های جوانتر نسبت به پادگانه های قديمی تر بلندای كمتری دارند و بخش پست منطقه و دشت را تشكيل می دهند. 

نهشته های رسی، تپه های شنی روان و نهشته های رودخانه عهد حاضر هم متعلق به این واحد سنگی هستند.

از سنگ های دگرگون این منطقه می توان به شیست، کوارتزیت و مرمر اشاره کرد که احتمالا متعلق به پالئوزوئیک می باشند. این رسوبات در حوالی هاشم آباد برونزد دارند. همچنین سنگ های نفوذی این منطقه شامل گابرو، تونالیت، تراکی آندزیت، تراکی داسیت، توف، پورفیریت و گرانیت دوران است که دارای سن احتمالا پلیستوسن می باشند. برونزد این نهشته ها در جنوب هاشم آباد و شرق چاه سرخ دیده می شود.

زمین شناسی اقتصادی

به دليل وجود رخنمون های قابل توجه از سنگ های آهك كرتاسه اين منطقه مستعد توليد و بهره برداری صنعت سيمان است. سنگ های ليستونيت از گسترش بسيار زيادی برخوردار هستند، اين سنگ ها از نظر پتانسيل عنصر طلا دارای اهميت اقتصادی می باشند.

 

ضمائم پیوست
نویسنده
1سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور