ثبت شده توسط فاطمه محمد کریمی | ثبت: 2020-09-08 11:27:45.0 | دسته بندی: زمین شناسی

خلاصه گزارش نقشه 1:250،000 طرود

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور در راستای وظایف سازمانی، نقشه‏ های زمین ‏شناسی و گزارش‏ های توصیفی مرتبط با نقشه‏ ها را در مقیاس 250 هزارم تهیه نموده است. گزارش حاضر، خلاصه‏ ای از گزارش نقشه زمين شناسي ورقه 1:250000 طرود به منظور شناخت کلی از محدوده مطالعاتی می باشد.

گزارش نقشه1:250000ترود
 
ناحيه ترود در خاور سمنان-جنوب دامغان و جنوب باختري شاهرود واقع است. اين نقشه که بين مختصات جغرافيائی طولهای 54 درجه تا 55 درجه و 30 دقیقه شرقی و عرضهای 35 تا 36 درجه شمالی قرار دارد .اين ناحيه بيشتر از كوير و يا سرزمين هاي كويري و پست پوشيده شده است. ارتفاعات مهم آن كوه هاي چاه شيرين در باختر- كوه هاي ترود- رشم در مركز و كوه شتر در خاور آن است كه در آنها بلندي هاي بالاي 2000 متر فراوان است.

چينه شناسي
قديمي ترين سنگهاي ناحيه را سنگهاي دگرگوني مربوط به پركامبرين تشكيل‌‌‌ مي دهد كه در خاور ناحيه در كوه شترو کفتری رخنمون دارد. اين سنگها از گنايس-آمفيبوليت و ميكاشيست تشكيل مي شود كه به تدريج به طرف بالا جاي خود را به فيليت-كوارتز-شيست و سريسيت شيست مي بخشد.
 پس از اين زمان تا عهد حاضر تمام تحولات زمين شناسي ناحيه تحت تأثير يك دسته گسله هائي قرار گرفته كه جهتي شمال شرقي-جنوب غربي (70-E تاN-60) دارد و ناحيه را به نوارهائي در همين امتداد تقسيم مي كند. بازي اين گسله ها نسبت به هم گاه حركات قاره زائي اي ايجاد مي كند كه گاه به جنبشهاي كوهزائي مي انجامد.
چنانكه حركت افقي چپ گراي گسله هاي انجيلو و احتمالاً ترود باعث چين خوردگي شديد رسوبات پيش از كرتاسه در نوار محدود بين اين دو گسله گشته و به يك دگرگوني ناحيه اي انجاميده است كه در خارج از اين محدوده محسوس نيست.
رسوبات دوران اول بيشتر آواري و مربوط به اعماق كم دريا است. سنگ هاي كامبرين، در پائين تناوبي است از طبقات دولوميت سياه رنگ «سيليس» دار و دولوميتهاي با نوارهاي خاكستري- قهوه اي رنگ كه در بالاتر جاي خود را به شيلها و ماسه سنگهاي همراه با سنگ آهك توده اي مربوط به كامبرين بالا و «اردوويسين» مي بخشد.
 سنگهاي سيلورين را تناوب ماسه سنگ-شيل-دولوميت و گدازه هاي آندزيتي مي سازد كه قابل مقايسه با سازند نيور در خاور ايران است و ضخامتي حدود 500 متر را شامل مي شود. رسوبات سیلورین در منطقه  شمال بز کوه رخنمون دارد.
 دونين زيرين از دو قسمت ماسه در پائين (سازند پادها) و دولوميتي در بالا (سازند سيبزار) با ضخامتي در حدود 650 متر تشكيل مي شود. دونين مياني و بالائي بيشتر سنگ آهكي است ولي در فواصل نسبتاً‌ كوتاه دستخوش تغيير مي گردد و گاه طبقات گچ و دولوميت در آن ظاهر مي شود. ضخامت آن روي هم رفته در حدود 200 متر است. رسوبات دونین در مناطق غرب پنج کوه، شمال کوه پیشک، شمال چشمه سیاه رخنمون دارد.
 رسوبات كربونيفر يافت نمي شود و سنگهاي پرمين با تناوبي از ماسه سنگ-كنگلومرا-شيل و كوارتزيت، روي سازندهاي قديمي تر را مي پوشاند و در قسمت بالا از تناوب طبقات دولوميت و سنگ آهك تشكيل مي شود كه به طور عرضي كراراً تغيير رخساره مي دهد. رسوبات پرمین در مناطق شمال کوه شورآب، چاه اسداللهی رخنمون دارد.
دوران دوم با پيشروي دريا و نهشتن مواد آواري در قاعده ترياس پائيني آغاز مي شود و سپس به تناوبي از سنگ آهك هاي شيلي لايه نازك و شكننده مي گرايد كه رنگي زرد مايل به سرخ دارد و با ‌‌ لايه هائي چند از سنگ آهك خاكستري در تناوب است. مجموعه اين قسمت با ضخامت 120 متر به سازند سرخ شبيه است چرا كه در روي آن ضخامتي در خور توجه (500 متر) از طبقات دولوميتي شبيه به سازند شتري مي نشيند كه گاه، و به ويژه در پائين، طبقاتي چند از سنگ آهك خاكستري در تناوب دارد. ترياس بالا را از لياس تميزي نيست و نهشته هاي هر دو را بنا به شباهتشان به سازند شمشک، تواما به این نام خوانده ایم. چرا که ضخامت 1000 متری آن را ماسه سنگ، کنگلومرا و شیلهای ذغال دار و گاه سنگ آهک (به ویژه در پائین مربوط به تریاس بالا) تشیکل می دهد که دلالت بر رسوب آن در حوضه ای کرانه ای دارد. واسطه تریاس بالا با طبقات چین خورده قدیمی تر از آن یا لایه ای است پیزولیتی حاوی اکسیدهای آهن و آلومینیوم و یا گدازه های آندزیتی که بیانگر حرکاتی است پیش از تریاس پسین. در لیاس پسین حوضه رسوبگذاری عمیق تر می شود و رسوبات دریائی لیاس بالا روی لیاس زیرین و میانی را می پوشاند. نهشته های «دوگر» خشکی زاد است: در پائین از سنگ آهک های ماسه ای و کنگلومرائی تشکیل می شود که معادل سازند با دامو است. در بالای سازند بادامو گاه 500 متر شیل آهکی- ماسه ای می نشیند که می تواند معادل سازند بغمشاه باشد. در میان سازندهای اخیر، گاه گدازه های آندزیتی ظاهر می شود و روی آن تناوبی از ماسه سنگ و شیل (شبیه سازند هجدک) و سپس چند صد متر سنگ آهک قرار می گیرد که می تواند با سنگ آهک اسفندیار ناحیه طبس مقایسه گردد، پس از این زمان ناحیه از آب خارج می شود. رسوبات تریاس بالایی- ژوراسیک در مناطق شمال کوه چشمه سیاه، چشمه بی بی، شمال نیره کوه، شمال سرخ کوه، غرب چاه اسد اللهی، جنوب لارستان، غرب کوه دولت یار، جنوب شتر کوه رخنمون دارد.
دریای کرتاسه در آپسین پیشروی خود را با رسوب های آواری قرمز رنگ آغاز می کند و سپس به تناوبی از سنگ آهک و شیل می انجامد و آنگاه با نهشته شدن ماسه سنگ و کنگلومرای قرمز در کامپانین خود را باز پس می کشد. رسوبات کرتاسه در مناطق شرق چشمه بی بی، چشمه سوسن وار، جنوب خورس، کوه خرگوشی، جنوب کوه رضی رخنمون دارد.
ترشیر با پیشروی دریا در ایپرزین و نهشته شدن یک بخش کنگلومرا یی که ضخامتش سخت دستخوش تغییر است آغاز می شود و در پی این کنگلومرا رسوبات دریائی ائو-الیگوسن می آید که ضخامتی گاه تا 3500 متر از خود به جای می نهد. در این مدت کف دریا نا آرام و به طور مداوم دستخوش فعالیت های آتشفشانی بوده است. حرکات گسلهای اصلی نسبت بهم باعث ایجاد حوضه های جداگانه در محدوده آنها گشته و ردیفهای رسوبی که در این حوضه ها به جای گذاشته شده با یکدیگر تفاوت بسیار دارد. سپس با بالا آمدن کف دریا یک رژیم آواری بر سراسر ناحیه حکمفرما شده و سازند قرمز زیرین را به جای نهاده است.
در اواخر الیگوسن با نشست دوباره کف حوضه در مدتی نسبتا کوتاه، باز یک رژیم دریائی استقرار می گردد و تناوب سنگ آهک و شیل سازند قم را به وجود می آورد. پس از این مدت شرایط دریایی برای همیشه از این ناحیه رخت بربسته و جای خود را به یک رژیم آواری-کولابی بخشیده که سازند قرمز بالائی و سنگهائی پلیو-پلیستوسن تا کوارترنر محصول آنست. از نظر دگرگونی، ترادفهای پیش از کرتاسه در محدوده یاد شده تحت تأثیر یک فاز دیناموترمال قرار گرفته که شدتی در حدود رخساره شیست سبز دارد و گاه در اثر نفوذ توده های گرانودیوریتی تا رخساره آلبیت- اپیدوت-آمفیبولیت پیش می رود. یک فولیاسیون نفوذی صفحه محوری و ساخت خطی B مربوط بدان، دگرگونی دیناموترمال را همراهی می کند، جهت این ساختها متوجه شمال باختری است و حالتی مارپیچی دارد. سرآغاز فعالیتهای ماگمائی در سیلورین است که با خروج گدازه های آندریتی همراه می باشد. سپس تا آخر دوران اول هیچ گونه فعالیت ماگمائی انجام نمی گیرد. وجود گدازه های آندزیتی در زیر سازند شمشک و گدازه هائی چند در ژوراسیک میانی، فعالیت دوباره ماگمائی را در طول دوران دوم آشکار می سازد. ترشیر، دوران فعالیت های آتشفشانی است با شدتی بی سابقه و دامنه ای گسترده که تمام ناحیه را از محصولات خود انباشته می کند.
فاز نخست آن در ائوسن میانی است که به خروج گدازه های ضخیم آندزیتی و مواد آواری می انجامد. فاز دیگر در خاتمه ائوسن پسین و آغاز الیگوسن است و سرانجام فعالیت ماگمائی فاز میوسن که با خروج گدازه هائی متفرق و کم دامنه همراه است. پس از آن ناحیه به خاموشی می گراید. سنگهای آتشفشانی در تمام دورانها از نوع قلیائی- آهکی است مانند بازالت- آندزیت و داسیت که در میان آنها غلبه با آندزیتها است. رسوبات ائوسن-الیگوسن در مناطق جنوب آمیریوان، شمال زرین چشمه، کلوت، جنوب سلام آباد، شمال پوسیده، کوه ریق رخنمون دارد.
پس از کوهزائی پرکامبرین که به دگرگونی و انسجام پلاتفرم ایران می انجامد ناحیه در سراسر دوران اول و اوائل دوران دوم آرام می ماند و تنها حرکات قائمی در آن انجام می گیرد که نبودهای چینه ای بسیاری به دنبال دارد. این حرکات در کامبرین آغاز می شود و ناحیه را از زون تکتونیکی البرز جدا می سازد و آن را در ژرفای بیشتری قرار می دهد. در سیلورین عمق آن آغاز به کم شدن می کند و تا دونین پسین آهنگ آن حفظ می شود. در دونین میانی جهت حرکت واژگونه می شود و کف دریار ا تا عمقی مناسب نهشتن رسوبات کربناته پائین می برد.
در کربونیفر زمین چنان بالا می آید که دریا از آن رخت بر می بندد تا بار دیگر در پرمین آنرا فرا گیرد چرا که در این هنگام جهت حرکت تغییر کرده و زمین را پائین انداخته است این آهنگ تا تریاس میانی ثابت می نماید. از آن پس زمین به سمت بالا به حرکت در می آید ولی این بار با چین خوردگی مختصری همراه می شود که قابل مقایسه با فاز کوهزائی کیمرین قدیمی است.
زمین در طی ژوراسیک چند بار به تپیدن می افتد و سرانجام در آغاز کرتاسه و به هنگام فاز کوهزائی کیمیرین جدید به شدت چین می خورد و به نوارهائی موازی گسله های اصلی تقسیم  می شود که هر کدام دچار تحولات جداگانه ای می شود. زمین در کرتاسه چند بار بالا و پائین می آید و در اوائل ترشیر باز چین می خورد که سرآغاز فصلی پرتحرک است چه از نظر حرکات قائم  و چه از نظر واکنشهای افقی در برابر نیروهای کارگر بر آن، شرح ماجرا به اختصار چنین است:
- در اواسط الیگوسن زمین بالا می آید و در اواخر آن به یک چین خوردگی ختم می شود و سپس پائین می نشیند.
- در اواخر میوسن باز زمین بالا می آید و این حرکت خود مقدمه ای است بر چین خوردگی اواسط پلیوسن. سرانجام پس از پلیستوسن یک فاز دیگر چین خوردگی به وقوع می پیوندد و تا به امروز ادامه پیدا می کند. دیده می شود که زمین مورد مطالعه ما هرگز از حرکت باز نایستاده است. این حرکات کلا در اثر نیروئی انجام گرفته که جهتی شمال شرقی- جنوب غربی دارد و به علت گسله هائی که از بدو تحولات زمین شناسی وجود داشته زمین به تناسب موقعیت عمقی آن واکنشهای گوناگونی در نوارهای محدود بین این گسله ها از خود نشان داده است. گاه در اثر حرکت افقی این گسله ها چینهای مارپیچی ای به وجود آمده و گاه در اثر حرکت قائم آن نبودهای چینه ای حادث گشته که بعضی اوقات می توانسته چینه هائی به وجود آورد که محور آن با جهت گسله ها موازی است.

زمين شناسي اقتصادي
معادن مس
کلاته چاه موسى - و قله کفتران در بخش خاورى کمان ماگمايى طرود- چاه شيرين قرار دارد .ساليانه10 ‪ هزار تن سنگ مس از معادن چاه موسي ترود استخراج مي‌شود. سنگهاي استخراج شده ازاين معدن بين يك تا ‪ ۱/۵درصد خلوص دارند كه پس از فرآوري ليچينگ (پرعيارسازي) در كارگاههاي اين معدن و تبديل آن تا ‪ ۷۵درصد خلوص به كارخانجات مس كرمان منتقل مي‌شود.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
  معدن پتاس
این معدن که تاکنون دست نخورده باقی مانده است اما رئيس سازمان صنايع و معادن استان سمنان از احداث كارخانه پتاس در منطقه طرود شاهرود در آينده نزديك خبر داد است.

معدن طلا
این معدن در شمال روستای سطوه واقع شده است اما روستای معلمان (که از توابع شهر امیر آباد است ) در نزدیکی سطوه قرار دارد و این معدن طبق گفته استاندار به روستای معلمان تعلق دارد.

ضمائم پیوست
نویسنده
1سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور