ثبت شده توسط فاطمه محمد کریمی | ثبت: 2020-09-07 14:06:41.0 | ویرایش: 2020-09-08 10:47:21.0 | دسته بندی: زمین شناسی

خلاصه گزارش نقشه 1:250،000 طاهروئی و قشم

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور در راستای وظایف سازمانی، نقشه‏ های زمین‏ شناسی و گزارش‏های توصیفی مرتبط با نقشه‏ ها را در مقیاس 250 هزارم تهیه نموده است. گزارش حاضر، خلاصه‏ای از گزارش نقشه زمين شناسي ورقه 1:250000 طاهروئی و قشم به منظور شناخت کلی از محدوده مطالعاتی می باشد.

گزارش نقشه 1:250000 طاهروئی

ورقه زمين شناسي طاهروئی در محدوده مختصات جغرافيائي طولهای 57 درجه تا 58 درجه و 30 دقیقه شرقی و عرضهای 26 تا 27 درجه شمالی جاي گرفته است.

چینه شناسی
تقريباً تمامي چهارگوش طاهروئي را رخنمودن سنگي پوشانيده و مجموعه به نهايت پيچيده اي از سازندهاي زمين شناسي به نمايش گذاشته است. در شمال شرق، سنگهائي را كه از پالئوزوئيك تا پالئوسن سن دارند، توربيديت هاي نزديك به نوع فیليش پوشانده است و باقي سطح چهارگوش را نهشته هاي فیليشي، ساحلی و سيلابي خشكي از ائوسن تا پليوسن پائين فرا گرفته است. قديمي ترين سنگهائي كه سن ‌آنها تعيين شده است، سنگ آهك ها و نهشته هاي آواري همراه آنهاست كه به صورت صخره های تكتونيكي در كمپلكس دوركان پديدار گشته اند.
اين كمپلكس عمدتاً‌ از سنگهاي كربناتي، نهشته هاي آواري و سنگ هاي آواري پيش كمان كرتاسه پائين- پالئوسن پائين تشكيل مي گردد. سنگهاي دگرگوني كمپلكس باجگان را در مقايسه با سنگهائي كه در نواحي شمالي تر رخ مي نمايد به پالئوزوئيك نسبت مي دهند. اين سنگها كه شامل شيست، مرمر و سنگ آهك متبلور شده است، عمدتاً‌ در امتداد گسله بشاگرد در جنوب غرب كمپلكس دوركان رخ نموده و احتمالاً پي سنگ قاره اي پيش كمان كربناتي را تشكيل مي داده است. در امتداد حد گسليده شمال شرقي كمپلكس دوركان، واحد پاتوران رخ مي نمايد كه يك رديف نريتي نازك لايه است. در شمال شرقي كمپلكس دوركان، مساحت كوچكي از سنگهائي پديدار مي گردد كه مربوط به زون گستران است و آن را از هسته قديمي قاره اي بلوك (بزمان) لوت جدا مي نمايد. كمپلكس گنج، يك مجموعه افيوليتي كرتاسه پيشين تا پسين (عمدتاً سنگ ولكانيك) است كه به وسيله دايك هائي بريده مي شود كه اينجا و آنجا به صورت دايكهاي ورقي است. كمپلكس مختار آباد كه احتمالاً در جنوب شرق با كمپلكس گنج در تناوب است، كمپلكس افيوليتي ديگري است كه در مساحت كوچكي در سر اين چهارگوش رخ مي نمايد (كرتاسه پائين- پالئوسن پائين)، كه ممكن است حتي نهشته هاي پلاژيك ژوراسيك را نيز در بر داشته باشد.
اين كمپلكس عمدتاً‌ از سنگهاي ولكانيك، نهشته هاي پلاژيك و دايك هاي بازيك تشكيل مي شود. در جنوب غربي، كمپلكس دوركان در زون باريكي رخ مي نمايد. اين كمپلكس از مجموعه ژرفا- حاشيه نهشته هاي پلاژيك و گدازه هاي بالشي تشكيل شده كه با پريدوتيت ها و سرپانتينیت ها عجين شده اند. با اين همه، اين مجموعه باعث سردرگمي مي شود، زيرا كه ظاهراً به صورت پي سنگ نهشته هاي سنوزوئيك، به طرف جنوب امتداد مي يابد و اين نهشته ها منشورهای بر‏‏افزاینده های را مي سازد كه بيش از 70 كيلومتر پهنا دارد (شاهدي بر قطعات بيگانه در واحدهاي از جا كنده شده و آميزه رسوبي). قطعات بلافصل جنوب غربي اين مجموعه را فیليش هاي ائوسن (پائين ترين بخش اليگوسن؟) واحد گوردك مي پوشاند، كه متشكل از فیليش مربوط به آبهاي ژرف، با رخساره عمدتاً ماسه اي است كه به همراه آن گستره هاي چندي از شيل، آهك سكوئي آلوپتيك و پلاژيك، و اندكي سنگهاي ولكانيك مي آيد. فیليش جوانتر جنوبي تنها شامل نهشته هاي تكتونيكي فیليش قديمي تر و سنگ آهك هاي ائوسن مربوط به آبهاي كم ژرفا مي گردد.
اين فیليش رديف پيوسته اي از واحد انگهران مربوط به اوليگوسن تا پائين ترين حد ميوسن (آكيتانين) (رديفي متشكل از فیليش شيلي تا ماسه اي در شمال و شرق، و رديف هاي شيلي ماسه سني نازك لايه با رخساره مربوط به ميوسن مياني تا پائيني (در مجموع حداقل 15000 متر از نهشته هاي فیليشي) را مي سازد. با اين همه، فیليش تنها به ميوسن مياني در شمال شرق بسنده مي كند و واحد دهيردان را به طرف ساحل، واحد وزيري دنبال مي كند كه از آهك هاي آبستگي- مرجاني- آهكي و فرامينيفري تشكيل مي گردد (سن واحد وزيري بورديگالين است، به جز در نزديكي سردشت كه قبلاً ‌در واحد دهيردان مربوط به اكيتانين ظاهر شده بودند).
واحد دهيردان نيز معادلي گچ دار تبخيري به طرف ساحل دارد كه قسمت پائيني واحد سبز را تشكيل مي دهد، كه مانند آن با توربيديت ها شروع شده و به طرف بالا سريعاً عميق تر شده و به رژيم هاي توربيديتي باز مي گردد (بخش پائيني واحد بند چاكر). ولي در اواخر ميوسن مياني، ژرفاي فیليشي كاملاً پرشده و آواريهاي درشت دانه ناگهان در ناوديس هاي بونگ و سموك، به وسيله كنگلومراهاي قاره اي پوشيده مي شود كه خاستگاهي سيلابي دارند و سن آنها مربوط به ميوسن پسين است. تمامي قطعه غربي، در طرف ساحلي گسله زندان، كه (به همراه گسله بشاگرد) شاخه اي از گسله زاگرس را تشكيل مي دهد، از نهشته هاي ميوسن بالائي تا پليوسن واحد مكران (مارن گوشي- گل سنگ هاي كم ژرفاي پلاژيك گچ دار، ماسه سنگ دلتائي خكو، ماسه سنگ ساحلي تياب، كنگلومراي مصبي، سيلابي، و كوهپايه اي ميناب) پوشيده شده است.
واحد تهتون براي سيستم منفرد كنگلومرائي است كه گرابن شرق گسله زندان را كه به تدريج رشد مي كرده پر نمود است. اين واحد احتمالاً داراي سن ميوسن بالائي تا پليوسن پائيني بوده و معادل خشكي مارن گوشي،‌ ماسه سنگ خكو، ماسه سنگ تياب و كنگلومراي ميناب مي باشد. اين واحد داراي مقطعي است كه در آن طبقه تحتاني حالت گذاري دريائي (مصبي) دارد. تراس هاي قلوه سنگي كواترنر، نهشته هاي فورشي و ماسه اي دشتي، ريگ هاي روان، آبرفت هاي مسير رودخانه، اينجا و آنجا روي سنگهاي ترسير و قديم تر از آنرا مي پوشاند و رديف پيچيده اي از نهشته هاي دشت ساحلي و كپرهاي انباشته از صدف مانده از مد و ماسه هاي دريا بار نيز در اين چهارگوش رخ‌‌‌  مي نمايد. نهشته هاي تراس هاي گوناگون بيش از آنكه به حوادث تكتونيكي مربوط  باشد، متأثر از تغييرات آب و هوائي است. از نظر ساختاري، چهارگوش طاهروئي مقهور الگوهاي كلي تكتونيكي اوج فاز كوهزائي آلپي در ميانه ميوسن است. اين الگوها شامل پولك هاي درشتي در امتداد گسله هاي معكوس رو به شمال شرق تا شرق، چين خوردگي پيچيده در سيستم هاي تابيده رو به جنوب‌،  چين هاي تنگ تا نسبتاً باز (عمدتا جناغی)، يك فاز متأخر از گسله هاي متقاطع تر واگذار و حركات نوشته روي تمام انواع گسله ها است كه با خمش ملايم تر موج چين هاي بازتر، همراه مي گردد. ناوديس ها در سراسر چهارگوش بر تاقديس ها غلبه دارند. گسله زندان از نظر لرزه خيزي پويا است. جابجائي هاي موضعي در فیليش هاي ائوسن و جوان تر صورت پذيرفته كه با حد غائي چين خوردگي برشي گسليدن معكوس همراه بوده است.
فیليش هاي ائوسن جابه جا شده قطعات بيگانه متعددي با خود حمل مي كند كه طي يك فرآيند مجهول از واحدهاي زبرين (عمدتاً آميزه رنگين) در طول زون هاي چاك خورده، كنده و بالا آورده شده، و يك آميزه رسوبي را به وجود آورده كه آميزه اي است تكتونيكي، كه در اين زمان از فیليش و رسوبات تمامي سن ها تا ميوسن مياني تشكيل شده است. دو حادثه عمده تكتونيكي را مي توان مشخص نمود كه عبارت از لاراميد و حوادث ميانه اوليگوسن. در طول هر دو حادثه،‌ رسوب گذاري قطع شده و ناحيه فرآمده است. كانون رسوبگذاري از پالئوسن به بعد به تدريج به سوي اقيانوس حركت كرده و به موازات آن، نواحي به سوي خشكي بالا آمده است.
اين خيزش در حقيقت هم اكنون نيز ادامه داشته و ساحل عقب مي نشيند، زيرا كه فورش هاي فرامينيفردار اكنون تا وراي حد جذر و مد در زون ساحلي بالا آمده است. مشكل است ساختارهاي چين يا گسله پيش از لاراميد را تعيين نمود، ولي آميزه رنگين در اثر تخريب مجموعه ژرفا-حاشيه پيش از ائوسن تشكيل شده و كمپلكس دوركان نيز متشابهاً‌ به طريق تكتونيكي بريده شده و به صورت تراشه با نوعي آميزه در آميخته است. كشش اوليه در زون گستران به صورت دايك در كمپلكس هاي گنج و مختار آباد منعكس شده است. اين چهارگوش خصوصاً همگرائي تتيسي را در حاشيه خرد قاره لوت و همگرائي حاشيه صفحه اقيانوس هند، حوضه پيش كمان كربناتي و منشور بر افزاینده ای را مي نماياند: با پيشرفت همگرائي، زون فروراندگي در ميانه اليگوسن به سوي جنوب و سپس دوباره در اواخر ميوسن مياني به سوي محل كنوني خويش در اقيانوس هند تغيير مكان داده است.

زمین شناسی اقتصادی:
اين چهارگوش از نظر كانسارهاي با ارزش اقتصادي محتواي ناچيز دارد. گل فشان هاي منتهی اليه جنوب غربي چهارگوش از نظر پتانسيل واقعي هيدروكربن چندان قابل ملاحظه نيستند.

گزارش نقشه 1:250000 قشم
ورقه زمين شناسي قشم در محدوده طول هاي جغرافيائي 56 درجه و 50 دقیقه تا 57 درجه شرقی و عرضهای 26 درجه و 45 دقیقه تا 27 درجه شمالی جاي گرفته است.

چینه شناسی
تراس هاي قلوه سنگي كواترنر، نهشته هاي فورشي و ماسه اي دشتي، ريگ هاي روان، آبرفت هاي مسير رودخانه، اينجا و آنجا روي سنگهاي ترسير و قديم تر از آنرا مي پوشاند و رديف پيچيده اي از نهشته هاي دشت ساحلي و كپرهاي انباشته از صدف مانده از مد و ماسه هاي دريا بار نيز در اين چهارگوش رخ‌‌‌ مي نمايد. نهشته هاي تراس هاي گوناگون بيش از آنكه به حوادث تكتونيكي مربوط  باشد، متأثر از تغييرات آب و هوائي است. از نظر ساختاري، چهارگوش طاهروئي مقهور الگوهاي كلي تكتونيكي اوج فاز كوهزائي آلپي در ميانه ميوسن است. اين الگوها شامل پولك هاي درشتي در امتداد گسله هاي معكوس رو به شمال شرق تا شرق، چين خوردگي پيچيده در سيستم هاي تابيده رو به جنوب‌، چين هاي تنگ تا نسبتاً باز (كه در آن استيل جناغي غالب است)، يك فاز متأخر از گسله هاي متقاطع تر واگذار و حركات نوشته روي تمام انواع گسله ها است كه با خمش ملايم تر موج چين هاي بازتر، همراه مي گردد. ناوديس ها در سراسر چهارگوش بر تاقديس ها غلبه دارند. گسله زندان از نظر لرزه خيزي پويا است.

زمین شناسی اقتصادی
اين چهارگوش از نظر كانسارهاي با ارزش اقتصادي محتواي ناچيز دارد.

ضمائم پیوست
نویسنده
1سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور