ثبت شده توسط کیانا کیانی | ثبت: 2020-09-07 12:14:54.0 | ویرایش: 2020-09-08 08:34:51.0 | دسته بندی: زمین شناسی

خلاصه گزارش نقشه 1:250،000 تبریز-پلدشت 1

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور در راستای وظایف سازمانی، نقشه‏ های زمین‏ شناسی و گزارش‏های توصیفی مرتبط با نقشه‏ ها را در مقیاس 250 هزارم تهیه نموده است. گزارش حاضر، خلاصه‏ ای از گزارش نقشه زمين شناسي ورقه 1:250000 تبریز-پلدشت 1 به منظور شناخت کلی از محدوده مطالعاتی می باشد.

گزارش نقشه  1:250000 تبریز-پلدشت 1

 چهارگوش تبریز در شمال باختری کشور و در محدوده استان آذربايجان شرقی واقع گرديده است. اين نقشه بين طولهای جغرافيائی 45 درجه تا 46 درجه و 30 دقیقه شرقی و عرضهای جغرافيائی 38 تا 39 درجه شمالی قرار دارد. این منطقه عموما از ساختارهای زمين شناسی مشخص و بصورت تاقديس و ناوديسهای آشکار در سطح منطقه ديده می شود. این چهارگوش از نقطه نظر تقسیم بندی پهنه های رسوبی و ساختاری در پهنه البرز آذربایجان قرار گرفته است.

چينه شناسي

کهن ترین واحد رخنمون یافته در نقشه 1:250000 تبریز، سازند کهر می باشد. که سنگ شناسی آن عبارتند از  سرسیت، توف، کلریت، شیست که بر روی بخشهایی از سازند کهر، سازند سلطانیه  به صورت ناپیوسته و در بعضی از بخشها به صورت پیوسته قرار گرفته است مطالعات سنگ شناختی سازند سلطانیه شامل دولومیت توده ای دوباره تبلور یافته چرت دار می باشد و گسترش زمانی این سازند پرکامبرین فوقانی – کامبرین زیرین می باشد که در منطقه غرب روستای زهران و شمال شرق دریای ارومیه روستای میشو وکوه علم دره رخنمون دارد.

در زمان کامبرین زیرین مرز سازند سلطانیه با سازند باروت عموما پیوسته است. اما در بعضی از مناطق سازند باروت بر روی سازند کهر قرار می گیرد. مطالعات سنگ شناسی سازند باروت عبارتند از تناوب دولومیت چرت دار و شیل میکا دار است. گسترش زمانی سازند باروت کامبرین پیشین می باشد که در مناطق شمال شرق مرند (شمال شرق روستای پوخ داغی) و جنوب غربی مرند (شمال شرق روستای میشو) رخنمون دارد. سازند باروت در زیر ماسه سنگ لالون قرار گرفته است و مطالعات سنگ شناسی آن عبارتند از ماسه سنگ آرکوزدار است وگسترش زمانی آن کامبرین پیشین و پسین می باشد. سازند لالون در منطقه شرق صوفیان (جنوب غربی روستای رزین) وشرق تسوج (جنوب کوه علم دره) رخنمون دارد. مرز بالایی سازند لالون با مرز زیرین سازند میلا در بعضی از بخش ها  ناپیوسته می باشد سازند میلا از از نظر سنگ شناسی به دو واحد تقسیم می شود که اولین واحد شامل شیل میکا دار به رنگ خاکستری تیره است که بر روی آن دولومیت و سنگ آهک متبلور دانه درشت بخش بالایی جای گرفته است. گسترش زمانی سازند میلا از کامبرین بالایی تا اردوسین زیرین در نظر گرفته شده است. در منطقه شرق صوفیان جنوب روستای رزین رخنمون دارد.

رسوبات دونین شامل نهشته های متعلق به سازند جیرود می باشد که این سازند با رسوبات تخریبی بر روی سازند میلا و بصورت ناپیوسته قرار می گیرد و مرزبالایی آن توسط رسوبات پرمین و بصورت کاملا ناپیوسته پوشیده می شود. سازند جیرود با سنگ شناختی شیل سبز با میان لایه های ماسه سنگ، سنگ آهک قرمز، دولومیت خاکستری و گچ معرفی می گردد. رسوبات دونین در منطقه غرب روستای پیر اشراق رخنمون دارد. 

سنگهای پرمین شامل سنگهای رسوبی است که پی آن ماسه سنگی سفید رنگ  است و به صورت پیش رونده و با دگرشیبی بر روی سازند کهن تر از خود جای دارد. سنگهای تخریبی ماسه سنگ قرمز تیره با میان لایه های شیل قرمز رنگ که میتوان آن را معادل سازند درود در نظر گرفت که مرز بالایی آن با سازند روته کاملا پیوسته است. سازند روته شامل سنگ آهک به رنگ خاکستری تیره و سنگ آهک مارنی به رنگ قرمز و شیل و به سن پرمین بالایی وجود دارد. رسوبات پرمین در مناطق جنوب غربی دریاچه ارومیه (جنوب کوه بی داغ) شمال شرق دریاچه ارومیه شرق تسوج، شرق و غرب روستای پر کندی، شمال مرند جنوب روستای هرزند، شمال روستای زنو رخنمون دارد.

رسوبات کربناتی سنگ آهک، دولومیت وابسته به تریاس با نا پیوستگی همشیب بر روی بر روی رسوبهای پرمین جای دارد. در مرز سازند الیکا سنگ آهک و دولومیت کمی ماسه دار شده  ودر برخی جاها عدسی هایی از ماسه سنگهای قرمز دیده می شود. در بخشهای پائین رسوبهای تریاس سنگ آهکهای مارنی، شیلی زرد و کرم رنگ دیده می شود که آثار فراوان کرم ورمیکوله دیده می شود و به سوی بالا به سنگ آهک دلومیتهای رنگ روشن با لایه بندی به پایان می رسد. ناپیوستگی مرز بالایی تریاس به ژوراسیک حاکی بر توقف زمانی است.

سازند الیکا با لیتولوژی: دولومیت، ستبر لایه به رنگ خاکستری، شیل آهکی، لایه هایی به رنگ خاکستری تیره، شیل در بخش بالایی، ماسه سنگ قرمز تیره  و کمی میان لایه های شیل قرمز رنگ می باشد. رسوبات پرمین – تریاس در شمال مرند دارای پراکندگی فراوان است.

در زمان تریاس بالایی-ژوراسیک زیرین سازند شمشک همراه با شیل سبز رنگ با میان لایه هایی از ماسه سنگ که به سوی بالا ریز دانه شده و به تدریج به رسوبهای کربناته تبدیل می شوند را شامل شده است. مرز بالا و پایین سازند شمشک به صورت ناپیوسته معرفی شده است. در مناطق اطراف صوفیان، جنوب غرب دریای ارومیه  روستای باری، شمال روستای زال رخنمون دارد. 

نهشته های متعلق به کرتاسه پیشین بیشتر در بخشهای شمالی منطقه برونزد دارد و مرز بالا و پائین آن  بصورت ناپیوسته است که شامل یک سری رسوبات آواری از قبیل کنگلومرا، ماسه سنگ، شیل، سنگ آهک و آهک مارنی است، رسوبات کرتاسه در منطقه شرق شهر صو فیان رخنمون دارد.

نهشته های کرتاسه پسین که مرز پائینی آن با نهشته های متعلق به کرتاسه پیشین ناپیوسته و مرز بالایی آن با نهشته های متعلق به پالئوسن پیوسته می باشد. رسوبات آن شامل بخشهای زیر است:

کنگلومرای پایه ای، سنگ آهک توده ای به رنگ خاکستری تا سفید با تبلور دوباره، نهشته های تیپ فلیش، آندزیت زیر دریایی، سنگهای آتشفشانی آندزیتی، سنگ آهک گلوبوترونکانادار، سنگهای آتشفشانی سبز رنگ با ترکیب آندزیتی می باشد. رسوبات کرتاسه پسین به طور کلی در شمال تبریز رخنمون دارد. 

در زمان پالئوسن تمام بخشهای رسوبی این دوره با کرتاسه به صورت پیوسته می باشد  و آثاری از ناپیوستگی در آنها دیده نشده است، اما در مرز پالئوسن بالایی با ائوسن پایینی مرز کاملا  بصورت ناپیوسته و با یک وقفه زمانی اتفاق می افتد. بیشترین رخنمون نهشته های پالئوسن در شمال شرقی حوالی دامنه کوه دولتشا می باشد لازم به ذکر است که نهشته های پالئوسن به سه واحد تقسیم می شود: 1- واحد کنگلومرایی  2- واحد ماسه سنگی، سنگ آهک ماسه ای با میان لایه هایی از سنگ آهک ماسه ای نومولیت دار  3- سنگهای آندزیتی با ساخت بالشی.  

در گذر پالئوسن به ائوسن به طور کامل یک توقف رسوبی را شاهد هستیم، که نتیجتا این مرز بصورت ناپیوسته معرفی میگردد. رسوبات ائوسن شامل: کنگلومرای پایه ای، نهشته های تیپ فلیش، ماسه سنگ آرکوزی، کنگلومرای قرمز، سنگ آهک نومولیت دار، مارن قرمز ،سنگهای آذر آواری و برش آتشفشانی داسیتی می باشد. رسوبات ائوسن در شمال مرند رخنمون دارد. 

مرز پائینی نهشته های الیگوسن با نهشته های ائوسن بخشی ناپیوسته وبخشی پیوسته می باشند و مرز بالایی آن با نهشته های میوسن به صورت ناپیوسته است و سنگ شناختی نهشته های الیگوسن شامل سنگ آهک ماسه ای، مارن و کمی ماسه سنگ می باشد.

رسوبات نئوژن به واحدهای سنگی مختلفی تفکیک می شود.  واحدهای سنگی میوسن شامل کنگلومرا به رنگ قرمز با جورشدگی بد و گاهی با میان لایه هایی از ماسه سنگ قرمز، مارن و با لایه هایی از سنگ آهک توده ای تا لایه به لایه به رنگ خاکستری روشن و تناوب مارن قرمز و ماسه سنگ و گدازه های برشی بیشتر از نوع داسیت و سنگهای آذر آواری به همراه کمی مارن و در رسوبات جوانتر کنگلومرا، ماسه سنگهای قرمز رنگ با میان لایه هایی از ماسه سنگ آرکوزی دیده میشود. رسوبات نئوژن در مناطق شمال و شمال غربی تبریز و بالای دریاچه ارومیه رخنمون دارد. واحد های سنگی پلیوسن با واحدهای کهن تر مرز ناپیوسته دارد و شامل نهشته های دانه ریز آواری دارای دیاتومه و لایه های ماهی دار، سنگ آذرآواری، داسیت و کنگلومرا با قلوه های از سنگهای آتشفشانی و با سیمان سنگهای آذرآواری می باشد. رسوبات پلیوسن در شمال و شمال شرق و جنوب شرق صوفیان رخنمون دارد.

واحدهای سنگی کواترنر با سنگ شناختی شامل تراکی آندزیت، داسیت، گدازههای ریوداسیت، گنبد آتشفشانی، دارای پادگانهای آبرفتی بلند قدیمی و جوان، آلکالن ، بازالت و حضور تراورتن، پهنه نمک، آبرفتهای عهد حاضر و تلماسه قابل مشاهده است. رسوبات کواترنر در اطراف تبریز رخنمون دارد.

زمين شناسي اقتصادي

برخي از كانسارهاي غير فلزي، رسوبي و تبخيري از اهميت خوبي برخوردارند. مقادير ناچيزي به شكل رگه هايي در سنگهاي سازند كهر در مرز باختري، كوههاي ميشو، سازند كهر را گسسته است. آثار ناچيزي از كاني سازي آهن و مس در گابروها و ديابازها در مرز خاوري كوههاي ميشو ديده ميشود. از سنگهاي گابرو و گرانيت بعلت خردشدگي نميتوان بعنوان سنگ تزئيني بهره مند شد. ولي گمان ميرود از توده هاي سينيت – گرانيت بعلت داشتن فلدسپاتهاي زياد، بتوان بعنوان ماده اوليه در سراميك سازي بهره گرفت.

به علت بالا بون ميزان نمك در درياچه اروميه از بخش جنوب شرقي آن نمك طعام بروش ابتدايي بهره برداري ميشود.

 

نویسنده
1سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور