ثبت شده توسط صبا خدرزاده | ثبت: 2020-09-06 11:20:13.0 | ویرایش: 2020-09-08 10:39:07.0 | دسته بندی: زمین شناسی

خلاصه گزارش نقشه 1:250،000 مهاباد

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور در راستای وظایف سازمانی، نقشه‏ های زمین‏ شناسی و گزارش‏های توصیفی مرتبط با نقشه‏ ها را در مقیاس 250 هزارم تهیه نموده است. گزارش حاضر، خلاصه ‏ای از گزارش نقشه زمين شناسي ورقه 1:250000 مهاباد به منظور شناخت کلی از محدوده مطالعاتی می باشد.

گزارش نقشه 1:250000مهاباد

چهارگوش 1:250000 مهاباد, درمحدوده استان آذربايجان غربي، درشمال باختري ايران در ميان عرض هاي شمالي 36 تا 37 درجه و طول هاي خاوري 45  تا 46 درجه و 30 دقیقه جاي گرفته است.

چینه شناسی

منطقه مورد مطالعه درشمال باختري ايران جاي دارد و از ديدگاه تقسيمات كشوري در محدوده استان آذربايجان غربي است. ولي ازديدگاه تقسيمات واحدهاي ساختماني - رسوبي ايران (اشتوكلين) اين ناحيه بخشي از كمربند دگرگوني افيوليتي زون سنندج - سيرجان دانسته شده است .

به باور (ج. افتخارنژاد) دو شكستگي مهم سلطانيه، تبريز و زرينه رود – اروميه، عامل اصلي ناهمساني بسيار مشخص رخساره ها در آذربايجان است. ايشان مي نويسد كه خطواره زرينه رود - اروميه جداكننده كمربندهاي فليشي خاور درياچه و نهشته هاي سكوي قاره اي ايران مركزي است اين خطواره در بخش خاوري منطقه با امتدادي شمال باختري - جنوب خاوري گذر كرده و باعث نشست بخش باختري شده كه سرانجام، درياي ميوسن توانسته به اين منطقه پيشروي كند.

به نوشته زمين شناسان بخش باختري اين خطواره شباهت هاي نزديكي به پهنه توروس بيروني (outer Tauros) كشور تركيه دارد.

كهن ترين سنگهاي رخنمون يافته درمنطقه، شامل مجموعه هایی از ریولیت و فیلیت، آمفیبولیت، و گنیس به همراه سنگهای ولکانیکی اسیدی سازند کهر می باشند که عموما در مرکز و جنوب چهارگوش رخنمون دارد. واحد جوانتر به سن اینفرا کامبرین شامل مجموعه اي از ریولیتهای مهاباد است که شامل سنگ هاي كربناتي، دولوميت، سنگ آهك وشيل هاي ميكادار است كه بطور دگر شيب توسط واحدهاي دوره پرمین پوشيده شده اند. با وجود اين به سوي كناره (ورقه شاهين دژ)، روي این مجموعه سازند بایندور، سلطانيه، سازند باروت، زاگون، لالون و میلا ديده مي شوند. از سنگهاي دوره كامبرين، بطور پراكنده ماسه سنگ هاي كوارتزيتي متعلق به سازند لالون نمايان شده اند كه در زير آنها، ضخامتي از شيل هاي اسليتي قرمز و خاكستري رنگ ديده مي شود كه احتمالا به سازند زاگون تعلق دارند. رسوبات کامبرین در مناطق شرق میان دو آب شمال روستای نادر گلی، جنوب کوه چورش، جنوب شرق بوکان شمال و جنوب روستای یانجی کند، جنوب شرقی سایکوز جنوب روستای خورخوره، جنوب روستای کاشانه، غرب نقده روستای علی ملک، شرق و جنوب غربی مهاباد روستای آشاب و شمال روستای کله گاوی رخنمون دارد.

در همين منطقه ماسه سنگهاي سازند لالون, توسط لايه هايي از دولوميت تيره رنگ, سنگ آهك و شيل پوشيده ميشود. كوارتزيت سفيد رنگ درقاعده آنها وجود دارد و با سازند ميلا قابل قياس اند. حال آنكه سنگهاي دوره پرمين با گسترش بسيار زياد خود كه با واحدهاي آواري و سازند دورود آغاز ميشوند به سنگ آهك هاي روته پايان مي پذيرند, به صورت دگرشيب برروي واحدهاي كهن تر قرارگرفته و با واحدهاي گوناگون همبري گسلي دارند. رسوبات پرمین در شرق، جنوب شرقی و شمال غرب منطقه مهاباد رخنمون دارد.

سنگهاي ترياس (سازند اليكا) درمنطقه مورد مطالعه برونزد زیادی ندارند و به سوي خاور بر روي واحدهاي پرمين و در زير انباشته هاي سازند شمشك رخنمون يافته اند. مرز بین واحد های پرمین با تریاس در منطقه گاها مشخص نیست، در حالیکه در بعضی مناطق دیگر حد بین آنها یک افق لاتیریتی قرار گرفته است.

واحدهاي وابسته به زمان ژوراسيك در سطح منطقه مورد مطالعه در دو جایگاه قرار می گیرد، بخش نخست دربرگيرنده سازندهاي شمشك, دليچاي می باشند كه بطور همشيب برروي همديگر قرار دارند. همبری زیرین سازند شمشک با واحدهای قدیمی¬تر ناپیوسته می باشد. همچنین همبری بالایی سازند دلیچای نیز ناپیوسته می باشد، روسوبات ژوراسيك در مناطق شمال و شمال شرق چهار گوش رخنمون دارد. در بخش غربی و جنوبی منطقه واحدهای ژوراسیک و کرتاسه عمدتا شامل سنگ آهک تخریبی، فیلیت، کنگلومرا، شیل، آندزیت، و سنگ آهک می باشند که تعیین سن دقیق آنها مقدور نمی باشند که نتیجتا این واحدها را عموما ژوراسیک – کرتاسه در نظر گرفته شده است.

 همانطور که گفته شد بخش نسبتا گسترده اي از نقشه مهاباد را نهشته هاي مربوط به زمان كرتاسه پوشانده كه از نظر رخساره، از تنوع بسيار زيادي برخوردارند. واحدهاي وابسته به زمان كرتاسه بيشتر شيل، ماسه سنگ، سنگ آهك و سنگهاي آتشفشاني است كه درنيمه باختري و جنوبي ورقه گسترده اند. واحدهاي متعلق به زمان كرتاسه بالايي درشمال خاوري ورقه شامل شيل، ماسه سنگ، سنگ آهك، مارن است كه با قاعده كنگلومرايي و بطور دگر شيب برروي واحدهاي كهن¬تر جاي گرفته اند كه به واحدهاي مختلف چينه اي تقسيم شده اند. نهشته های کرتاسه در اطراف مهاباد پراکندگی فراوانی دارد.

واحدهای پالئوسن شامل مجموعه ای رنگین و دیاباز می باشند که عموما در بخش شمال غربی چهارگوش رخنمون یافته اند. این مجموعه ها بصورت  ناپیوسته در میان واحدهای مختلف جای گرفته اند.

واحدهاي ائوسن شامل كنگلومرا، توف، توف ماسه اي و آهكي است كه بطور دگرشيب واحدهاي مختلف را مي پوشاند. رسوبات ائوسن در جنوب شرق میان دو آب رخنمون دارد.

سنگهاي ميوسن بخش گسترده ای از رخنمونهاي سنگي منطقه را پوشش داده اند كه دربرگيرنده تناوبي از سنگ آهك ، مارن وآهك مارني كم شيب تا نزديك به افق هستند كه درفواصل نزديك، بطور جانبي به همديگر تبديل ميشوند. رسوبات میوسن در مناطق شمال نقده، شرق قم قله، جنوب میاندوآب و جنوب  و غرب بوکان رخنمون دارد.

 بخش زیرين اين واحد درمناطقي توسط كنگلومراهاي جوانتر پوشيده شده ولي دربخش باختري منطقه درمحدوده هاي كوچك، اين سازند توسط گدازه هاي آتشفشاني جوان با تركيب بازالت، آندزيت، تراكيت به حالت گنبدي شكل قطع شده است كه احتمالا سني معادل پليوسن – كواترنر دارند. دهانه هاي آنها اغلب در بيرون از ورقه قرار گرفته و تنها سنگهاي حاصله از فعاليت اين آتشفشانها كه دربرگيرنده سنگهاي گدازه اي و پيروكلاستيك است به اين منطقه روان شده اند. رسوبات پليوسن - كواترنر در شرق مهاباد رخنمون دارد.

سرانجام همه واحدهاي ياد شده توسط آبرفت هاي متعلق به زمان كواترنر بطور افقي پوشيده ميشوند. رسوبات كواترنر در شمال غرب، شمال شرق و شمال مهاباد رخنمون خوبی دارد.

زمين شناسي اقتصادي 

دراين منطقه كانسارهاي فلزي از اهميت چنداني برخوردار نيستند و آثار فلزي كه بصورت پراكنده در داخل سنگهاي ولكانيك يا آذرين دروني به صورت هماتيت و پيريت ديده مي شود، داراي ارزش اقتصادي نيستند.

منابع غيرفلزي :

سنگ آهك ها

سنگ آهك هاي موجود در سطح منطقه كه درسطح بسيار وسيعي در ورقه مهاباد گسترش دارند از چند جهت قابل بررسي هستند .

برپايه آناليز شيميايي اين آهك ها از درجه خلوص بسيار بالايي برخوردارند و مقدار CaO آنها بطور متوسط بين 55 - 54 درصد است، به همين روي براي كليه كاربردهاي مواد اوليه آهكي، اعم از آهك صنعتي، آهك پخته، سيمان و همچنين براي تهيه آلومينا از نفلين سينيت مي¬تواند كاربرد داشته باشند.

سنگ آهكهاي ميوسن در مناطقي رنگ صورتي دارند و به عنوان سنگ¬نما مورد بهره برداري قرار مي گيرند، ولي در بيشتر جاها رنگ نامناسب زرد، شيري و سفيد از ارزش آنها مي كاهد.

مارن ها و سنگ آهك هاي مارني واحد های الیگومیوسن عاري از هرگونه املاح تبخيري اند و مي توانند به عنوان مواد اوليه سيمان مطرح باشند (از دشت وسيع مياندوآب ميتوان رس تهيه نمود كه در مجموع مواد اوليه سيمان است).

آهك هاي ميوسن افزون بر موارد ياد شده براي مصرف كارخانه قند پيرانشهر بهره برداري مي شود.

افزون بر سنگ آهك هاي الیگومیوسن، سنگ آهك هاي پرمين و كرتاسه گسترش چشمگيري دارند كه مي-تواند جهت مصارف صنعتي گوناگون مورد استفاده قرار گيرند.

دولوميت :

در مناطق مختلف در سطحي گسترده دولوميت هاي متعلق به زمان پرمين رخنمون دارند كه ممكن است براي صنايع مختلف مناسب باشند.

بوكسيت , لاتريت : 

درون نهشته هاي كربناته پرمين لايه هاي قرمزرنگ فراوان آهندار و عدسي هاي لاتريتي و بوكسيت ؟ با ستبراي هاي مختلف تشكيل شده اند كه دست كم، براي كاربرد هاي نسوز، سزاوار بررسي بيشتر است.

سيليس :

لايه هاي كوارتزيت سفيد رنگ در قاعده سازند ميلا مي تواند به عنوان منبع سيليس در منطقه مورد مطالعه قرار گيرد. لايه هاي كوارتزيتي قاعده پرمين (سازند درود) نيز درنقاطي مورد بهره برداري قرار مي گيرند، از مرغوبيت بالايي برخوردار نيستند.

گرانيت :

در منطقه مورد مطالعه در چند نقطه توده هاي نفوذي ديوريت وگابرو رخنمون يافته اند، هرچند كه گسترش زيادي ندارند، ولي مي توانند به عنوان سنگ تزئيني قابل طرح باشند كه بايد مورد مطالعه قرارگيرند.

سنگ مالون :

ماسه سنگ ها و ماسه سنگ هاي آهكي متعلق به كرتاسه و ائوسن داراي استحكام مناسب، لايه بندي خوب و سيستم درز و شكاف مساعد مي باشند در اغلب نقاط اين ماسه سنگ ها به عنوان سنگ مالون و لاشه مورد بهره برداري قرار مي گيرند.

شن وماسه :

در اين منطقه دو منبع مهم شن و ماسه وجود دارد. 

شيل هاي كرتاسه با فرسايش مدادي كوچك در مناطقي بعنوان شن در كف جاده هاي خاكي مورد استفاده قرار مي گيرند. شن و ماسه موجود در بستر رودخانه هاي اصلي و فرعي، نياز اصلي شن و ماسه منطقه را مي-تواند برآورده كند. 

ضمائم پیوست
نویسنده
1سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور