ثبت شده توسط کیانا کیانی | ثبت: 2020-09-06 10:36:50.0 | ویرایش: 2020-09-08 08:30:42.0 | دسته بندی: زمین شناسی

خلاصه گزارش نقشه 1:250،000 بجنورد

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور در راستای وظایف سازمانی، نقشه ‏های زمین‏ شناسی و گزارش‏های توصیفی مرتبط با نقشه ‏ها را در مقیاس 250 هزارم تهیه نموده است. گزارش حاضر، خلاصه‏ ای از گزارش نقشه زمين شناسي ورقه 1:250000 بجنورد به منظور شناخت کلی از محدوده مطالعاتی می باشد.

گزارش نقشه 1:250000 بجنورد

چهار گوش این ورقه در پهنه رسوبی-ساختاری کپه داغ واقع شده است که دارای مختصات جغرافیایی طولهای 57 درجه تا 58 درجه و 30 دقیقه خاوری ، و  عرضهای 37 تا 38 شمالی درجه می باشد.

چینه شناسی

کهنترین واحد سنگی بجنورد، به سن کامبرین (سازند میلا) رخنمون دارد. اين سازند در ناحيه بجنورد از گسترش و ستبرای نسبتاً زيادی برخوردار است و دارای لايه های ستبر آهكی می باشد. در اين رسوبها فسيلهای فراوانی از تریلوبيت­ها، براكيوپودها و .... ديده می شود. مرز پائينی اين سازند در ناحيه گسله بوده، ولی مرز بالايی آن در شمال روستای محمودی به صورت پيوسته و هم شيب با رسوبهای اردویسين زيرين پوشيده می شود.

رسوب های وابسته به اردویسين-سیلورین گدازه های آندزیتی، توف، شیل و هم چنین گچ، مارن و ماسه سنگ قرمز که معرف سازند نیور است می باشد. اين واحد در شمال روستای محمودی به صورت هم شيب سازند ميلا را می پوشاند و در مناطقی مانند کوه سالوک رخنمون دارند.

نهشته های مقطع زمانی دونین از پائين به بالا دارای: لايه های ستبر ماسه سنگی قرمز رنگ، گچ و مارن است و در بخشهای بالايی رديف هايی از سنگ آهک، شيل می باشد. اين نهشته ها از ديدگاه سنگ شناختی و موقعيت چينه ای تقريباً با سازند پادها هم ارز می­باشند، مرز زيرين اين سازند با نهشته های اردويسين-سیلورین ناگهانی و مشخص، ولی مرز بالايی آن با نهشته های بالايی برابر سازند خوش ييلاق تدريجی است. نهشته های دونین در جنوب کوه سالوک مشاده می شوند.

سازند شمشک در ژوراسیک  ناحيه بجنورد بيش از 1000 متر ستبرا دارد، سازند نامبرده با چند متر ماسه سنگ و شیل آغاز شده و اين توالی از شيلهای خاكستری تيره ذغالدار و ماسه سنگ و گاهی شيلهای مارنی تشكيل شده است. هم چنین نهشته هایی نظیر مارن و سنگ آهک مارنی سازند دلیچای و سنگ آهک و سنگ آهک دولومیتی و بازالت سازند لار هم مشاهده می شوند که در مناطقی مانند جنوب باختری ورقه بجنورد برونزد بسیار وسیعی دارند.

ليتولوژی سازند شوریجه در کرتاسه شامل سه بخش عمده می باشد که از ماسه سنگ قرمز، ماسه سنگ کنگلومراتیک و مارن تشکیل شده است. تاكنون از سازند شوريجه فسيلی به دست نيامده ولی با نگرشی به جای گرفتن آن ميان سازندهای مزدوران و تيرگان سن آن را می توان به آشكوبهای هوترين تا بارمين نسبت داد. هر چند كه سطح دريا هنگام به جا گذاشته شدن رسوبهای سازند شوريجه نوسان داشته، ولی در مجموع اين سازند را می توان دليل پسروی دريای مزدوران و همچنين نشانگر  پيشروی دريای تيرگان دانست، اين رسوبها بيانگر محيطی كم ژرفا از حد جزر تا نواحی كم ژرفای محيط نريتيك بوده، ولی ژرفای دريای آن در مقايسه با نواحی خاور كپه داغ بيشتر بوده است. اين سازند در بخش خاوری كپه داغ از ماسه سنگ و كنگلومرا تشكيل شده است.

ستبرای سازند تیرگان در ناحيه بجنورد به حدود 900 متر می رسد ولی با توجه به شيب كم، و چين خوردگی ملايم از گسترش زيادی برخوردار است. ليتولوژی آن شامل سنگ آهك ستبر لايه تا توده ای يكنواخت است، كه در سطح هوازدگی به رنگ خاكستری روشن می باشد. اين سازند سرشار از ميكروفسيل است ولی فسيل اربيتولينا تقريباً از نخستين لايه ها آشكار می گردد.

سازند سرچشمه شامل مجموعه ای از مارنهای سبز تيره، مارنهای آهكی و سنگ آهك مارنی كرم رنگ می باشد. ستبرای آن حدود 400 متر است نهشته های اين سازند بسيار پرفسيل می باشند چنانكه افزون بر فسيل اربيتولينا كه معمولاً‌ در لايه های آهكی مارنی آن به فراوانی يافت می شود ماكروفسيل هايی چون دوكفه­ايی ها به ويژه اگزوژيرا، آمونيت­ها، گاستروپودها و خارپوست­ها نيز در آن ديده می شود.

سازند سنگانه در منطقه مورد بررسی گسترش كمی دارد سازند سرچشمه بتدريج به شيل و شيل مارنی تيره رنگ با ميان لايه های سنگ آهكی سازند سنگانه تبديل می شود. به علت فرسايش پذيری زياد بخشی از زمين های كشاورزی را تشكيل داده است. با توجه به ميكروفسيل ها و آمونيتهای شناخته شده سن سازند سنگانه آپسين ميانی، آلبين زيرين در نظر گرفته می شود.

سازند آیتامیر از دوعضو تشكيل شده است. عضو زيرين كه در زير جای دارد، شامل ماسه سنگ به رنگ سبز خاکستری است. عضو زبرين شامل شيل گلاكونيتی است. با وجود نمونه برداری های انجام شده، هيچگونه فسيل شاخصی از اين سازند يافت نشد وتنها شماری اندك آمونيت از خانواده Turrilites  يافت شد. بر اين اساس می توان سن سنومانين را در نظر گرفت .

 سازند آبدراز در بخش شمال کوه قنبر برونزد دارد. ليتولوژی آن شامل سنگ آهكهای مارنی و مارن سفيد رنگ است. بيشتر ستبر لايه تا توده ای و ستبرای آن در حدود 400 متر است. دو كفه ای­های گروه اينوسراموس در آن فراوان است. بر اساس بررسی ميكروفسيلهای وابسته به اين سازند سن سنومانين – تورنين برای اين سازند است.

سنگهای تشكيل دهنده سازند کلات شامل سنگ آهك تخريبی دانه درشت به همراه ميان لايه‌هايی از ماسه سنگ آهكی به رنگ كرم تا قهوه‌ای است.

بر روی نهشته های سازند کلات رسوبات سازند پستلیق به صورت ناهمساز قرار گرفته است. سازند ياد شده شامل ماسه سنگ قرمز و مارن است که در مناطقی نظیر اطراف روستای شیخ رخنمون دارند.

سازند خانگیران شامل تناوبی از شيل آهكی و ماسه سنگ با سيمانی سست و به رنگ خاكستری است. فسيل های دوكفه ای و گاستروپود به فراوانی درآن يافت می شوند.

رسوبات نئوژن با همبری ناهمساز بر روی سازند خانگیران قرار گرفته است و متشکل از دو واحد است که واحد زیرین از مارن قرمز و ماسه سنگ و واحد زبرین از کنگلومرای قرمز، مارن و ماسه سنگ تشکیل شده است. این رسوبات گسترش بسیار وسیعی دارند و در اطراف روستای کیکان لو، قلعه عزیز، خیر آباد، فریمان و حوالی داغیان و قلعه محمود علی خان برونزد دارند.

نهشته‌های كواترنر به طور گسترده در تمام منطقه رخنمون دارند و به طور دگر شيب بر روی تمامی واحدها نهشته شده‌اند. نهشته های اين دوره شامل پادگانه ها، مخروط افکنه های قدیمی و جوان، دشت های آبرفتی، نهشته های لس و آبرفت های جوان است که در اطراف شیروان و شهرستان بجنورد و اسفراین رخنمون دارند.

در جنوب خاوری ورقه و جنوب کوه شاه جهان برونزد وسیعی از سنگهای آتشفشانی ديده می شود که شامل میکرودیوریت، گدازه های بازالتی جوان و گدازه آندزیتی، توف و توف برشی است.

 

زمین شناسی اقتصادی

يكي از زمينه‌های مستعد و مناسب در منطقه جهت سرمايه‌گذاری اقتصادی، احداث كارخانه سيمان است زيرا مواد اوليه آن كه به طورعمده شامل سنگ آهك و مارن است، در منطقه به فراوانی يافت می‌شود.

وجود گچ در مارن های نئوژن زمينه ديگری برای مطالعه و بررسی است. هر چند بايد گفته شود كه گچ موجود در اين واحد برای توليد گچ سفيد مناسب نيست ولی برای توليد گچ خاكی به طوركامل مستعد است.

سنگ آهك اوربیتولين‌دار سازند تيرگان، در بعضی نقاط كه ضخامت لايه‌ها در حد متوسط تا ضخيم لايه است، برای كاربرد در سنگ نمای ساختمانی، به نسبت شايسته می نمايد. هر چند از اين واحد سنگی به عنوان سنگ لاشه به مقياس زياد، بهره‌برداری می شود.

در پاره‌ای نقاط كه ضخامت رگه‌های كلسيتی افزايش می‌يابد زمينه مناسبی برای برداشت و بهره‌برداری از كلسيت ايجاد شده است.

در چند نقطه در سازند سرچشمه، كانی سازی مس به صورت ظهور كانی مالاكيت و پيريت ديده می‌شود كه به نظر قابل بررسی و نگرش بيشتری است.

 

 

ضمائم پیوست
نویسنده
1سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور