ثبت شده توسط صبا خدرزاده | ثبت: 2020-09-06 09:27:19.0 | ویرایش: 2020-09-08 10:55:04.0 | دسته بندی: زمین شناسی

خلاصه گزارش نقشه 1:250،000 گنبد کاووس

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور در راستای وظایف سازمانی، نقشه‏ های زمین‏ شناسی و گزارش‏های توصیفی مرتبط با نقشه‏ ها را در مقیاس 250 هزارم تهیه نموده است. گزارش حاضر، خلاصه‏ ای از گزارش نقشه زمين شناسي ورقه 1:250000 گنبد کاووس به منظور شناخت کلی از محدوده مطالعاتی می باشد.

گزارش نقشه 1:250000 گنبد کاووس

چهارگوش گنبدکاووس در 34 تا 35 درجه عرض شمالی و 58 درجه و 30 دقیقه  تا 60 درجه طول خاوری قرار گرفته است که در دو زون البرز و کپه داغ جای دارد. تكتونيك و پروسه هاي كوهزایی زون البرز توسط دو گسل شمالي و جنوبي كه امتداد تقريبي آنها شرقي- غربي مي باشد از درياي خزر و ناحيه شمال گرگان و از زون ايران مركزي جدا شده است. اين زون شامل يك سري ناوديس و طاقديس و گسل با امتداد تقريبي شرق- غرب بوده و از نظر تكتونيكي زون فعالي محسوب مي شود. همين فعال بودن ولكانيسم دماوند را در كوارترنر ايجاد نموده و كوههاي مرتفع با دامنه هاي پرشيب را باعث گرديده است. 

چینه شناسی

زون البرز:

قدیمی ترین سنگ های منطقه گنبدکاووس متعلق به کامبرین است که شامل ماسه¬سنگ کوارتز آرانایت متوسط تا ضخیم لایه با چینه بندی به رنگ قرمز تیره (سازند لالون) است و در واحدهای جوان تر دولومیت کریستالیزه ضخیم لایه به رنگ خاکستری و شیل و اسلیت میکاسه به رنگ خاکستری مایل به سبز تا خاکستری تیره (سازند میلا) به صورت ناهمساز آرام می گیرد که در جنوب مینودشت و آزادشهر این نهشته ها رخنمون دارند.

یکسری ضخامت از سنگ های آذرین با ترکیب آندزیت بازالت – آندزیت به رنگ قرمز تیره در واحد سنگی سیلورین در جنوب مینودشت با همبری فوقانی و تحتانی ناهمساز رخنمون دارد.

سازند پادها با ترکیب ماسه سنگ کوارتز آرانایت ضخیم لایه به رنگ قرمز تا سفید با مرز پیوسته در زیر سازند خوش ییلاق با ترکیب سنگ آهک نازک تا ضخیم لایه فسیل دار با شیلهای خاکستری قرار می گیرد که این نهشته ها در جنوب ورقه گنبد کاووس رخنمون دارند.

واحد سنگی کربونیفر شامل سنگ آهک فسیل دار به رنگ خاکستری تیره با شیل های خاکستری تیره تا سیاه (سازند مبارک) می باشد که در بعضی قسمتها به صورت همساز بر روی واحد سنگی دونین قرار می گیرد که در جنوب شهرستان گنبدکاووس رخنمون دارند.

واحد سنگی پرمین پایینی با ترکیبی از سنگ آهک پیزولیتی و فسیل دار به رنگ صورتی تا خاکستری و ماسه سنگ قرمز (سازند درود) در زیر نهشته های سازند روته با ترکیب سنگ آهک متوسط تا ضخیم لایه فسیل دار برنگ خاکستری با همبری فوقانی هم ساز قرار می گیرد که این نهشته ها در جنوب باختری گنبدکاووس رخنمون دارند.

واحد سنگی تریاس با یکسری از توالی دولومیت ضخیم لایه به رنگ خاکستری (سازند الیکا) در بالاترین این بخش قرار می گیرد که مرز فوقانی آن با واحد پرمین ناپیوسته است.

زون کپه داغ:

قدیمی ترین نهشته های این منطقه شامل کنگلومرا با قلوه های سیلیسی خوب گرد شده متعلق به واحد سنگی ژوراسیک است.

نهشته های جوان تر با تناوب شیل و ماسه سنگ برنگ خاکستری تیره مایل به سبز در بالا و سازند کشف رود با ترکیب مارن ذغالدار برنگ خاکستری تیره مایل به سبز با درون لایه هایی از ماسه سنگ و در راستا همین توالی ماسه سنگ ضخیم لایه با بقایای گیاهی و رگه های ذغالی به صورت همساز قرار می گیرد که در خاور ورقه گنبدکاووس رخنمون دارد.

واحد ژوراسیک بالایی شامل سنگ آهک چرتی نازک لایه آمونیت دار (سازند چمن بید) و بر روی آن به صورت پیوسته سنگ آهک چرتی توده ای برنگ خاکستری (سازند مزدوران) می نشیند که این نهشته ها در جنوب خاوری چهارگوش گنبدکاووس رخنمون دارد.

سازند سنگانه با ترکیب شیل های خاکستری تیره به صورت همبری فوقانی همساز در زیر سازند مزدوران با ترکیب شیلهای سبز تا سیاه در باختر ورقه قرار می گیرد.

واحد سنگی کرتاسه بالایی شامل سنگ آهک، سنگ آهک مارنی و شیل نازک تا ضخیم لایه به رنگ سفید تا خاکستری می باشد که در میان این توالی سازندهای آب دراز و آب تلخ به صورت همساز بر روی هم قرار می گیرند که ترکیب این واحد ها سنگ آهک و سنگ آهک مارنی چرت دار برنگ سفید و شیل و سیلتستون آهکی در منطقه باختر به صورت میان لایه ای برونزد دارند.

ضخامتی از ماسه سنگ و کنگلومرا ضخیم لایه خاکستری رنگ (سخت نشده) در واحد سنگی پلیوسن - کواترنری در جنوب گنبدکاووس برونزد دارد.

در چهارگوش گنبد، نهشته های کواترنر پراکندگی بسیاری دارند که رسوبات این پادگانه های آبرفتی به ترتیب سن از قدیم به جدید شامل رسوبات بادی، یخچالی، رسوبات رودخانه ای دریاچه ای و مجموعه رسوبات درهم کف دره ای که به حالت متناوب و پیشرونده بر روی رسوبات رودخانه ای دریاچه ای و رسوبات دلتایی شامل شن و ماسه سیلت و پادگانه ها و مخروط افکنه های جوان و همچنین ماسه های خاکستری حمل شده توسط پدیده جهش و رسوبات باقی مانده صدف جانوران نرم تن مربوط به اواخر خزر و خزر قدیم و خزر جدید و در نهایت رسوبات رودخانه ای و واریزه ها و پادگانه های جوانتر می باشد.

زمین شناسی اقتصادی

طي اين مطالعه، پوکه معدني اطراف دماوند، مواد اوليه سيمان در مراوه تپه و زمين شناسي و ژئوشيميايي دره سه هزار در استان مازندران مورد بررسي قرار گرفتند. بيشتر مطالعه در زون البرز و بخش کوچکي از آن در زون کپه داغ قرار دارد. براي بررسي پوکه معدني در اطراف کوه دماوند، ابتدا نواحي اطراف جاده هزار و کوه دماوند مورد بررسي قرار گرفته و گدازه هاي آتشفشاني ترشير و کواترنري نواحي مشخص شدند. با بررسي هاي بيشتر محدوده هاي پتانسيل دار پوکه معدني به تفکيک مشخص شدند: 1- منطقه حاجي دلا 2- منطقه فيره 3- منطقه وزان 4- منطقه قلابن چهر نمونه از نواحي فوق الذکر براي تعيين درصد اکسيدهاي اصلي برداشته شد و اين نتيجه حاصل شد که کيفيت نمونه ها مناسب است. براي بررسي مواد اوليه سيمان، در شرق استان مازندران و در شمال شرق گنبد کاووس، شهر مراوه تپه از شهرستان مينودشت ناحيه اي مشخص شد و شمال و جنوب و غرب و شرق آن مورد بررسي قرار گرفت. اين ناحيه در زون کپه داغ قرار دارد، با توجه به بازديدها و نمونه هاي برداشت شده از کل ناحيه مراوه تپه، پتانسيل هاي معدني ناحيه چندان مهم ارزيابي نشد و صرفاً سنگهاي آهکي مارني سيليس دار جنوب مراوه تپه براي کارخانه سيمان نيازمند بررسي بيشتر شناخته شدند. در ضمن منطقه تکل کوه هم براي کانسار کلسيت مورد خوبي شناخته شد. نتيجه حاصل از اکتشافات زمين شناسي و ژئوشيمي دره سه هزار، شناخت آنومالي هاي Au، Ag، Cd، Co، Ni، W، Mo، Sn  بوده است.

 

ضمائم پیوست
نویسنده
1سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور