ثبت شده توسط فاطمه محمد کریمی | ثبت: 2020-09-05 13:34:51.0 | ویرایش: 2020-09-07 13:37:03.0 | دسته بندی: زمین شناسی

خلاصه گزارش نقشه 1:250،000 سیرجان

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور در راستای وظایف سازمانی، نقشه‏ های زمین‏ شناسی و گزارش‏های توصیفی مرتبط با نقشه‏ ها را درمقیاس 250 هزارم تهیه نموده است. گزارش حاضر، خلاصه‏ای از گزارش نقشه زمين شناسي ورقه 1:250000 سیرجان به منظور شناخت کلی از محدوده مطالعاتی می باشد.


 

گزارش نقشه 1:250000 سیرجان

چهار گوش این منطقه در زون ساختاری سنندج-سیرجان قرار دارد که دارای مختصات جغرافیایی به این شرح است: طولهای جغرافیایی 55 درجه و 30 دقیقه تا 57 درجه شرقی و عرضهای 29 تا 30 درجه شمالی.

چینه شناسی

کهن­ترین رسوبات در این منطقه مربوط به واحد سنگی پالئوزوئیک زیرین است که برونزد آنها در جنوب باختری ورقه مورد مطالعه و شمال بلورد قابل مشاهده است. این رسوبات از آمفیبولیت، گنیس، شیست های کیانیت و استرولیت دار، کوارتزیت و کمی مرمر و گرانیت آناتکسی تشکیل شده است. نهشته های واحد سنگی دونین با همبری همساز بر روی این رسوبات قرار می گیرند. واحد سنگی دونین شامل تناوبی از مرمرهای دولومیتی و کلسیتی، کمی میکا شیست، کوارتزیت و آمفیبولیت است که میان لایه هایی از مرمرهای دولومیتی سیلیسی شده در آنها به چشم می خورد. این رسوبات در جنوب شیخ معروف، حوالی کوه تمبور و خاور کوه خواجو رخنمون دارند.
قاعده واحد سنگی کربونیفر-پرمین از توربیدیت دگرگون شده، کمی سنگ آهک متبلور شده، دیاباز و اسپیلیت دگرگون شده تشکیل شده است که به صورت همساز بر روی واحد های قدیمی تر قرار می گیرد. نهشته های کربونیفر-پرمین از سنگ آهک، توربیدیت، شیل، ماسه سنگ، رادیولاریت، گدازه های بالشی بازالتی، همراه با میان لایه هایی از گابرو و دیابازهای دگرگون شده و کوارتزیت تشکیل شده است. این رسوبات را می توان در شمال و جنوب کوه چند کاسه مشاهده کرد.
گذر واحد سنگی کربونیفر- پرمین به پرمین میانی تا بالایی تدریجی می باشد. واحد پرمین از فیلیت، اسلیت، مرمر، کوارتزیت، میان لایه هایی از شیل های آهکی همراه با دولومیت و سنگ آهک فوزولین دار تشکیل شده است که برونزد آن در حوالی کوه چند کاسه، اطراف کوه خواجو، جنوب شیخ معروف دیده می شود.
نهشته های مزوزوئیک به صورت ناهمساز بر روی رسوبات قدیمی تر قرار می گیرند. رسوبات متعلق به تریاس از سنگ آهک ماسه ای و االیتی، ماسه سنگ آهکی و گدازه های بازالتی تشکیل شده است که در نزدیکی کوه خواجو برونزد اندکی دارند. رسوبات سنگ آهک بیومیکرایتی االیتی، شیل و ماسه سنگ آهکی ژوراسیک به صورت ناهمساز بر روی واحد های قدیمی تر قرار می گیرند. نهشته های ژوراسیک در جنوب باختری این چهار گوش رخنمون دارد.
در محدوده بردسیر کهن ترین نهشته های قابل مشاهده به کرتاسه پسین تعلق دارد که شامل رسوبات فلیش گونه می باشند. این نهشته ها در شمال خاوری (شمال شهر بردسیر) و دو برونزد در جنوب شیخ معروف و خاور کوه سنگ سیاه دیده می شوند. این نهشته ها شامل مارنهای به رنگ سبز روشن با گرایش به خاکستری با میان لایه هائی از سیلت سنگ های آهکی، شیل های آهکی با میان لایه هایی از ماسه سنگ های آهکی و مارن، سنگ آهک االیتی و ماسه سنگ و سنگ آهک اوربیتولین دار (آپتین- آلبین) مشاهده می گردد.
نهشته های کرتاسه بالائی در این محل بصورت دگر شیب توسط کنگلومرای ائوسن زیرین پوشیده می شود. نهشته های متعلق به ائوسن در این محدوده بیشتر رسوبات آتشفشانی-رسوبی می باشند که بخش زیادی از کوه آهورک و چهل تن را می سازند، با پیشروی رسوبات ائوسن ابتدا ماسه سنگ و کنگلومرای ریز دانه همراه با عدسی های از سنگ آهک مشاهده می شود. سپس ماسه سنگ با همبری تدریجی بر روی کنگلومرا قرار می گیرد. رنگ آن قرمز پریده تا قهوه ای روشن، لایه بندی منظم، متوسط تا ضخیم لایه و برخی از لایه ها به رنگ کرم و سبز روشن بوده و اندکی نیز آهکی هستند. فسیل های بررسی شده از این ماسه سنگ سن ائوسن زیرین  را مشخص می کند.
 در سه راهه کرمان-بردسیر-بافت در بخش شمال بر روی کنگلومرای پی، مجموعه شامل تناوبی از گدازه و سنگهای آذرآواری است که در آنها گدازه های آندزیتی بیشتر رنگ سبز، متمایل به خاکستری و سنگهای آذرآواری رنگ قرمز دارند. سن این لایه ها ائوسن زیرین تا بخش زیرین ائوسن میانی می باشد. مجموعه نهشته های آتشفشانی کوه آهورک، کوه شاه و اطراف دستجرد متعلق به این مجموعه هستند.  فعاليت آتشفشان بصورت انفجاری شامل انبوهه (آگلومرا)، برش، توف و توفهای آهكی است كه به همراه آن نوموليت ديده می شود. بخشی از این واحد سنگی بيشتر با رنگ سبز (وجود آهن دو ظرفيتی) و نداشتن لايه­بندی و شكل توده ای و وجود بالش های گدازه ای در آن، يك فعاليت آتشفشانی زيردريائی را نشان می­دهد. قسمتی از واحد سنگی ائوسن لايه های سيليسی، توف بلوردار، توف سيلت و گدازه آندزيتی می باشد که به رنگ قرمز هستند. رديف با تناوبی از سنگهای آتشفشانی و رسوبی شامل سيلت، ماسه­سنگ، كنگلومرای آتشفشانی و گدازه برشی شده آندزيتی ادامه می يابد.
نهشته های سازند قرمز زیرین به سن الیگوسن را در دو برونزد، يكی واقع در غرب بردسیر و ديگری واقع در  جنوب خاوری آبادی بردسیر مشاهده می نمائيم. در نخستين برونزد، نهشته­های اين سازند با يك پی كنگلومرایی كه شامل تكه­هائی از سنگهای آتشفشانی ائوسن و كوارتز سفيد رنگ كاملاً گرد شده است، بصورت ناهمساز و تقريباً هم شيب بر روی نهشته های آتشفشانی ائوسن قرار دارند، اين سازند شامل ماسه سنگهای سرخ تيره با ضخامت 3 تا 4 متر، ستبر لايه و مارن سرخ رنگ گچ­دار پديدار می گردد. از عمده ويژگی های نهشته های سازند قرمز زيرين در اين محل وجود شوره و تناوب منظم ماسه ستبر لايه قرمز با مارن و سيلتستون می باشد. اين سازند از نظر رنگ، همانندی زيادی را با رديف آتشفشان رسوبی ائوسن موجود در منطقه دارد.
نهشته های واحد آتشفشانی رسوبی الیگوسن در باريكه ای واقع در شمال آبادی لاله زار آغاز شده و تا شمال کوه چهل­تن امتداد پيدا می كند و برونزد دارند. اين نهشته ها در مقايسه با رسوبات متعلق به ائوسن دارای رنگ روشن تری بوده و شامل برشهای داسيتی می باشند كه در تناوب با ماسه سنگ و كنگلومرا هايی قرار دارند كه قطعات سازنده آنها را سنگهای آتشفشانی قديمی تر (ائوسن) تشكيل می­دهند. این واحد از سنگهای الیگوسن دارای میان لایه هایی از داسیت و آندزیت و سنگ های زئولیتی شده می باشد. برونزد واحد سنگی الیگومیوسن که متشکل از سنگ آهک آلگی گچ­دار، ماسه سنگ، کنگلومرای ریز دانه و سنگ آهک تخریبی و مارن است را می توان در جنوب رودخانه فاریان، باختر کوه شاه، شمال رودخانه و کوه پلنگی و شمال بلورد مشاهده کرد.
رسوبات متعلق به زمان نئوژن را به دو صورت رسوبی و آتشفشانی مشاهده می نمائيم. واحد سنگی میوسن که در حوالی کوه پنج، کوه سیاه، جنوب آبادی لاله زار، جنوب خاوری ورقه رخنمون دارد، شامل ماسه سنگ، سیلت سنگ، مارنهای ژیپس دار، توف برش داسیتی و توف تکه سنگی، ماسه سنگ و کنگلومرای سخت نشده، کنگلومرا و سنگ های آذرآواری همراه با گدازه های آندزیتی می باشد. نهشته های این واحد سنگی به صورت همساز بر روی رسوبات الیگومیوسن قرار می گیرند.
قسمت میانی نئوژن شامل تناوبی از ماسه سنگ سخت نشده، رس، کنگلومرا با قطعات بازالتی، سنگ های ولکانیکی با ترکیب ریوداسیتی، بازالت، تراکی آندزیت و در نهایت کنگلومرای سخت نشده همراه با کمی ماسه سنگ با تکه سنگ های ولکانیکی است که در شمال باختری ورقه، کوه کله گاو، کوه سیاه و منطقه بسیار وسیعی در اطراف شهر هشن برونزد دارند. مجموعه آتشفشانی پلیوسن دارای تركيبی داسيتی و شامل سنگهای آذرآواری، تراکی بازالت، خاکستر آتشفشانی، کنگلومرا با قلوه هایی از سنگ های آتشفشانی، اگلومریت، لاپیلی توف و گدازه های ریوداسيتی تا آندزیتی است. لاهارهای عظيمی نيز در دامنه این آتشفشان ها ديده می شود. این نهشته ها در حوالی رودخانه مادون و کوه بیدخان رخنمون وسیع و گسترده ای دارند.
رسوبهای جوان در اين محدوده شامل پادگانه های كهن و جوان، مخروط افکنه ها، آبرفت های عهد حاضر، تپه های شنی، آمیخته ای از نمک گچ و رس و رسوبات تراورتنی می باشد. رخنمون این واحد در مناطق شمال خاوری و قسمت غربی ورقه دیده می شود.

زمین شناسی اقتصادی

كانه­هائی كه از ديدگاه اقتصادی در خور توجه می باشند، شامل موارد زير است:
مس: كانه مس در چندين برونزد مشاهده می­گردد، به ويژه كوه آهورك در جنوب غرب آبادی نارپ،  مس بيشتر بصورت كاني­های مالاكيت و آزوريت ديده می­شود.
سرب: در ده كيلومتری شمال آبادی بيدان سرب به شكل كانی گالن به صورت ذرات پراكنده در توده آندزيتی داسيتی مشاهده می گردد كه گسترش خوبی دارد.
زئوليت: زئوليت به صورت گسترده در نهشته های آتشفشانی سازند گازجرد به همراه بنتونيت با ذخيره قابل توجهی مشاهده می گردد.
باريت: به صورت باريتين در رگه هائی در ميان سنگهای آتشفشانی ائوسن واقع در جنوب شرق محدوده در دامنه جنوبی ماده كوه قابل بررسی است.
تراورتن: با اين كه گستره زيادی را فرا گرفته است از ديدگاه اقتصادی ارزشی ندارد.

ضمائم پیوست
نویسنده
1سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور