ثبت شده توسط صبا خدرزاده | ثبت: 2020-09-05 13:34:46.0 | ویرایش: 2020-09-08 08:11:31.0 | دسته بندی: زمین شناسی

خلاصه گزارش نقشه 1:250،000 گرگان

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور در راستای وظایف سازمانی، نقشه‏ های زمین‏ شناسی و گزارش‏های توصیفی مرتبط با نقشه ‏ها را در مقیاس 250 هزارم تهیه نموده است. گزارش حاضر، خلاصه ‏ای از گزارش نقشه زمين شناسي ورقه 1:250000 گرگان به منظور شناخت کلی از محدوده مطالعاتی می باشد.

گزارش نقشه 1:250000 گرگان

ناحيه مورد بررسي در مختصات جغرافيايي  54 تا 54 درجه و َ30 دقیقه طول هاي خاوري و 36 درجه و 30 دقیقه  تا 37 درجه عرض‌هاي شمالي واقع شده است. نيمه جنوبي ورقه مورد نظر از ديدگاه زمين شناسي ساختاري در پهنه البرز و پهنه گرگان – رشت است. ولي نيمه شمالي آن با نگرش به رخنمون واحد سنگي موجود در دشت گنبدكاووس و نيز نتايج بدست آمده از گمانه هاي اكتشافي كه توسط شركت ملي نفت ايران در دشت گرگان زده شده اند و بيشتر به پهنه كپه داغ شباهت دارد. در حال حاضر قلمروي كپه داغ توسط رسوبات آبرفتي نرم دشت گرگان پوشيده شده است.

چینه شناسی

در نگاه نخست پهنه گرگان – رشت پاره اي از البرز است و در نوشته هاي پيشين زمين شناسان بخشي از البرز شمالي به شمار مي رود، ولي با نگاهي ژرف¬تر ناهمساني هايي را با آن نشان مي¬دهد، بگونه اي  كه گفته شد مرز ميان اين دو پهنه را گسل شمال البرز كنترل مي كند و پهنه گرگان – رشت از شمال نيز بوسيله گسل پوشيده خزر مرزبندي مي شود.

كهن ترين واحد سنگي رخنمون يافته، سنگهاي دگرگونه ايست كه به شيستهاي گرگان نام دارند، اين واحد سنگي كوههايي كم ارتفاع را پديد آوده است، و به سبب الگوي چين خوردگي و شيب ظاهري ملايمي كه دارد از گسترش شايان توجه برخوردارند. دو ساخت تاقديس و ناوديس¬گون با جهت محوري خاوري - باختري تا اندكي شمال خاوري - جنوب باختري در بخش باختر (بين جنوب كردكوي و روستاي رادكان) قابل تشخيص است. از نظر ليتولوژي مجموعه ياد شده را كلريت، سريسيت شيست، اپيدوت شيست، آمفيبول شيست، كالك شيست به همراه ديابازهاي اسپیليتي دگرگونه با ميان¬لايه هايي از كوارتزيت، مرمر، متاولكانيك در حد بازيك و نيمه بازيك پديد آورده است، مرز زيرين و زبرين آن پوشيده يا گسله است، دارای سن پرکامبرین می باشد.

سازند لالون به صورت نا همساز بر روی شیست های گرگان قرار گرفته است. سن این سازند کامبرین می باشد که دارای سنگ شناسی ماسه سنگ کوارتزیتی و سنگهای آتشفشانی می¬باشد که در مناطق کوه تموزا، شرق کوه لالان، کوه چلچلی رخنمون دارد.

سازند های ابستو و ابرسج به سن اردوسین می باشند. سنگ شناسی این سازند ها متشکل از دولومیت، سنگ آهک، شیل میکاسه،  ماسه سنگ کوارتزیتی می باشد. کنتاکت فوقانی سازند ابرسج با سنگهای آتشفشانی نکارمن همساز می باشد. نهشته های این سازند ها در مناطق شمال کوه خرباش، شمال قلعه نو خرقان برونزد دارد.

سنگهای آتشفشانی نکارمن متشکل از اسپلیت، بازالت و آندزیت می باشد که با سازند خوش ییلاق  ناهمساز می باشد. سن سنگهای آتشفشانی نکارمن سیلورین می باشد، نهشته های سنگهای آتشفشانی نکارمن  در مناطق شمال بسطام و شمال امیرآباد رخنمون دارد.

سازند خوش ییلاق در جنوب روستاهاي حاجي آباد و زيارت گسترشي به نسبت وسيع دارد، بطور كلي مجموعه اي تكتونيزه و به هم ريخته است و از مجموعه آهكهاي مارني نازك تا متوسط لايه با ميان لايه هاي شيلهاي سياه رنگ، مارن و رگه‌هايي نازك از زغال، آهك ماسه اي و آهك دولوميتي متوسط تا ضخيم لايه همراه با دياباز اسپيليتي پديد آمده است با وجود گسترش به نسبت وسيع آن برش زمين شناسي كاملي از آن وجود ندارد و حد زيرين آن پوشيده يا گسله است. از نظر تعيين جايگاه سني از دو نمونه ماكروفسيل و كنودونت آن سني هم ارز دونين بالاي  بدست آمده است. اين سازند را در گردنه خوش ييلاق به سن دونين مياني – بالائي  معرفي نموده است. 

در انتهاي دره  تنگ شمشيربر، شمال روستاي شاه كوه پائين، سنگهاي سازند مبارك، ليتولوژي نرم و زود فرساي را از تناوب لايه هاي آهك نازك تا متوسط لايه، شيل و مارن به رنگ عمومي خاكستري روشن تا تيره نمايان ساخته است، اين واحد بر اثر جنبش هاي زمين ساختي وضعي به هم ريخته دارد، مرز زيرين آن اگر چه در اكثربرشهاي زمين شناسي پوشيده و يا گسله است ولي به گمان با ناپيوستگي هم شيب بر روي سنگهاي دونين جاي دارد. در برخي نقاط حد بالايي يا هم ارز بخشهاي بالايي سازند مبارك به آهك و آهك دولوميتي ضخيم لايه تا توده اي با سطح فرسايش خاكستري تيره تبديل مي گردد. سنگهاي اخير در بيشتر جاها فاقد فسيل شاخص و در برخي مناطق ستيغ ساز است. سازند مبارك سن كربونيفر زيرين را نشان مي دهد. 

سازند قزل قلعه در امتداد رودخانه رادكان، بر روي سازند مبارك لايه هايي از ماسه سنگ، شيل، مارن و آهك تا آهك دولوميتي جاي دارند كه از نماي دور به رنگهاي صورتي، سبز، بنفش، خاكستري، قهوه اي و سفيد نمايانند، ريخت‌شناسي ويژه اي را مشرف بر رودخانه فراهم آورده اند. جايگاه چينه نگاشتي آن كه پيوسته وار و هم شيب برروي سازند مبارك و در زير سازند درود جاي دارد، به گمان سني هم ارز كربونيفر مياني - بالايي دارد، سن احتمالي كربونيفر مياني – بالايي بدست آمده است.

سازند درود پايين ترين بخش از رديف رسوبي پرمين از كنگلومراي قرمز، شيل سيلتي، ماسه سنگ ضخيم لايه قرمز رنگ با ميان لايه‌هايي از سنگ آهك تا آهكهاي عمدتاً با ساخت اونكوليتي پديد آمده است. فزون بر آن، سنگهاي كربناته به رنگ خاكستري تيره تا روشن با لايه بندي متوسط تا توده اي كه در برخي نقاط به دولوميت تبديل مي‌شود،. سازند درود با ناپيوستگي هم شيب برروي واحدهاي زيرين خود جاي مي‌گيرد و به سوي بالا با گذر تدريجي و هم شيب به سازند روته تبديل مي‌گردد. از يك نمونه كربناته اين واحد ميكروفسيلهاي زير به سن پرمين پيشين بررسي شده است.

سازند روته در تنگ شمشيربر از سنگ آهكهاي بيوژنيك متوسط تا ضخيم لايه و در برخي نقاط توده اي به رنگ خاكستري با ميان لايه‌هايي از مارن به رنگ كرم پديد آمده است. سازند روته پيوسته‌وار و هم شيب برروي سازند درود جاي دارد و خود نيز با ناپيوستگي هم شيب توسط سازند نسن پوشيده مي¬گردد، سنگ آهكهاي روته دربردارنده فسيل فراوان از كرينوئيد، بريوزوآ، مرجان، بلروفون و براكيوپود است، در ورقه گرگان سن اين رسوبات دست پر، به سرآغازهاي جلفين مي‌رسد. سن اين واحد از روی ميكروفسيلهاي بالا پرمين پسين شناسايي شده است.

سازند روته در باختر روستاي حاجي آباد مجموعه تكتونيزه و به هم ريخته‌اي از شيلهاي سياه رنگ با ميان لايه هايي از سنگ آهكهاي متوسط تا ضخيم لايه دربردارنده قلوه هايي از چرت ديده مي شود و به نظر ميرسد هم ارز قسمت¬هاي بالايي سازند روته باشد. حد زيرين آن گسله و حد بالايي آن با ناپيوستگي هم شيب به سازند اليكا تبديل مي‌شود. از اين مجموعه ماكروفسيل زير به سن پرمين پسين شناسايي شده است.

سنگهاي سازند اليكا در محدوده ورقه از گسترش ناچيز برخوردارند. از نگاه ريخت شناختي بطور معمول ستيغ سازند. در جنوب ناحيه، ليتولوژي آن در بخشهاي زيرين از ماسه سنگ آهكي متوسط لايه و مارن ماسه‌اي قرمز رنگ و به سوي بالا از سنگ آهكهاي ورقه اي تا نازك لايه حاوي آثار ورميكوله، دوكفه‌اي هاي ظريف پسدومنوتيس و كلاريا، با سطح فرسايش زرد، كرم و نارنجي پديد آمده است. حد زيرين آن با ناپيوستگي هم شيب بر روي سنگ آهكهاي سازند روته جاي دارد، از يك نمونه ماكروفسيل ترياس زيرين بدست آمده است. 

سازند شمشمک در محدوده ورقه از گسترش به نسبت ناچيز برخوردار است و از كنگلومرا، ماسه سنگ، شيل، سيلتستون، مارن و افقهايي از زغال در برخي نقاط تشكيل شده است. از آنجائيكه اين واحد به طور پراكنده و در مناطق تكتونيزه رخنمون دارد و يا بوسيله رسوبات كواترنري پوشيده شده است، تعيين توالي سنگي آن با نگرش به جايگاه چينه شناختي آن در ورقه هاي مجاور انجام گرفته است، سازند شمشك در حوالي روستاي درازنو با يك قاعده پيشرونده كنگلومرايي (حاوي قطعات فراواني از سنگهاي دگرگوني) و با ناپيوستگي زاويه دار بر روي شيستهاي گرگان جاي دارد، در ارتفاعات كهكشان (يال شمالي ناوديس مجن) حد زيرين سازند شمشك گسله است، ولي بسوي خاور (حوالي روستاي تاش در خارج ورقه گرگان) با ناپيوستگي هم شيب و يا كمي زاويه دار بر روي سازند اليكا جاي دارد و به گمان قاعده شمشك سن ژوراسیک دارد.

سازند لار در نيمه جنوبي ورقه گرگان از گسترشي قابل توجه برخوردارند. در دره زيارت حد زيرين آن بر روي سازند شمشك جاي دارد و مرز بالايي آن در مناطق شمالي گسل البرز با ناپيوستگي هم شيب يا كمي زاويه دار بوسيله سنگهاي كرتاسه بالايي پوشيده مي شود. اين سازند سنگ آهكهاي ماسه اي متوسط تا ضخيم لايه با سطح فرسايش حنايي تا نخودي رنگ و سنگ آهكهاي مارني متوسط تا ضخيم لايه با سطح فرسايشي به رنگ خاكستري و سطح تازه صورتي تا آجري پديد آمده است، از چند نمونه تهيه شده از اين سازند در جنوب كردكوي و نيز تخت ميرزا ميكروفسيل¬هاي زير به سن ژوراسيك بالايي شناسايي شده است.

سازند تیز کوه متشکل از سنگ آهک، دولومیت توده ای و سنگ آهک آوربیتولین دار می باشد. سن این سازند کرتاسه می باشد.

سازند فجن پاياني ترين گوشه جنوب خاوري ورقه گرگان برونزدي بسيار كوچك از تناوب كنگلومراي قرمز و ماسه سنگ رخنمون دارد كه با ناپيوستگي فرسايشي بر روي سنگ آهكهاي كرتاسه زبرين جاي دارد و خود نيز به سوي خاور ورقه (ورقه علي آباد) توسط سنگ آهكهاي نوموليت دار ائوسن زيرين پوشيده مي شود كه با نگرش به جايگاه چينه نگاشتي آن به گمان قوي هم ارز سازند فجن است. سن پالئوسن مياني -بالايي شناسايي شده است.

 با پيشروي دريا، رسوبگذاري رخساره هاي كم ژرفاي دريايي  سازند زيارت در ائوسن پاييني تا بالايي ادامه مي يابد، عملكرد فاز پيرنين از آلپ مياني و نتيجه آن رسوبگذاري نهشته هاي هم¬ارز سازند قرمز زيرين، بدليل برونزد بسيار كوچك اين سازند بدرستي شناخته نيست، ولي با آغاز رخدار زمين ساختي سرآغازهاي ميوسن شرايط قاره اي تا كولابي حكمفرما شده نهشته هاي ميوسن را كه در پهنه گرگان - رشت به رخساره خزر معروف است بادگرشيبي بر روي سنگهاي پالئوسن مياني - بالايي يا كرتاسه بجا گذاشته است و چنين مي نمايد كه فرونشسست شتاب دار خزر از سرآغازها تا اواسط ميوسن آغاز گرديده است.

پهنه البرز در جنوب خاوري ورقه جاي دارد و بوسيله گسل شمال البرز از پهنه گرگان - رشت جدا شده است. در اين پهنه گسلهاي بزرگ و سراسري يافت مي شوند كه به سبب وسعت كم ناحيه و يا پوشيده بودن آنها توسط نهشته هاي كواترنر، بررسي دقيق آنها ميسر نيست، ولي بجز گسل شاه كوه، شيب گسلها بطور كلي به سوي شمال، شمال باختري و از نوع راندگي يا معكوس است. گسلهاي راستا لغز و عادي در درجه دوم اهميت قرار دارند.

سازندهای بایندر، سلطانیه، باروت، زاگون، لالون به سن کامبرین می باشد که به صورت همساز بر روی هم قرار گرفته اند. سنگ شناسی این سازند ها شامل ماسه سنگ، دولومیت، عضو شیلی، شیل ارغوانی، کوارتزیت، دولومیتهای چرت دار وشیل می باشد. بر روی سازند لالون به صورت همساز سازندهای میلا بخش1 تا 5 قرار گرفته است. رسوبات این سازند ها در مناطق کوه تموزا، شمال دامغان، کوه حلالان و کوه چهار لت رخنمون دارد.

سازند میلا بخش (1تا 5) دارای سن اردویسین می باشد که دارای سنگ شناختی ماسه سنگ قرمز کوارتزیتی، شیل، دولومیت، سنگ آهک تریلوبیت دار و شیلهای میکاسه سبز رنگ می باشد. سازند جیرود به صورت ناهمساز بر روی سازند میلا قرار گرفته است، نهشته های سازند میلا در مناطق شمال قلعه نو خرقان، شرق سیاه مرز کوه رخنمون دارد.

سازند جیرود دارای سنگ شناسی سنگ آهک، سنگ آهک مارنی و شیل فسیل دار می باشد. سازند الیکا به صورت ناهمساز بر روی آن قرار گرفته است. نهشته های سازند جیرود در مناطق جنوب کوه چهارلت، شرق  کوه جوزبند برونزد دارد.

نهشته هاي مربوط به اين دوره در چند نقطه نقشه و از جمله درة شيرين آباد و غزنوي برونزد دارند. اين نهشته ها معمولاً ارتفاعات بلند را مي¬سازند، نهشته هاي بجا گذاشته شده در زمان ترياس به سازند اليكا معروف است. لايه هاي سازنده اين دوره در ناحيه پل غزنوي نظم بهتري از ديگر نقاط دارند و فاقد پوشش جنگلي هستند. در منطقه يادشده قاعده اين تشكيلات با ماسه سنگ لاتريتي آغاز مي‌شود كه بگونة ناپيوسته، ولي هم شيب، روي نهشته هاي پرمين جاي گرفته است. روي افق لاتريتي از پايين به بالا طبقات متوسط تا ضخيم لايه آهكي برنگ هاي مختلف و دولوميت خاكستري و بالاخره بخش فوقاني، شامل آهك رنگين متوسط لايه با ميان لايه هاي كنگلومرايي، قرار گرفته است. اين سازند معمولاً توسط سازند شمشک و با ارتباطي ناپيوسته (در محل مذكور هم‌شيب) پوشيده مي شود. سن ترياس پيشين را نشان مي دهند. 

سازند شمشک معمولاً نرم فرسا است. در نگاه كلي از ماسه سنگ، شيل برنگ خاكستري تيره و سياه، سيلتستون و كنگلومرا تشكيل شده است و دربردارنده افق‌هاي مختلف زغالسنگ است. سازند شمشك در درة النگ برونزد دارد.

سنگ هاي مزوزوئيك منطقه، در پهنه البرز خاوري، تنها شامل سنگ هاي ژوراسيك مياني ـ پسين می باشد. 

سازند دليچاي مرز زيرين آن پوشيده از انباشته هاي آبرفتي و همبري زبرين آن، بگونه هم شيب، سنگ آهك سازند لار است. اين سازند از توالي منظم لايه سنگ آهك مارني خاكستري مايل به سبز روشن همراه با ميان لايه هايي از شيل مارني پديد آمده و دربردارنده آمونيت است. اين سازند را به سن ژوراسيك مياني ـ پسين نسبت مي دهيم.

 سازند لار در مجموع از آهك هاي متوسط تا ضخيم لايه تشكيل شده و بطور معمول ارتفاعات بلند را مي سازد. در بخش هاي تحتاني بطور عمده آهك كريستالين كرم رنگ و در بخش هاي فوقاني آهك خاكستري با ميان لايه هاي مارني ديده مي شود. چرت هاي سيليسي بصورت اشكال نواري و قلوه اي در اين سازند مشاهده مي شود. با توجه به فسيل هاي يادشده و همچنين با توجه به مطالعاتي كه تاكنون در البرز و كپه داغ صورت گرفته است، براي سازند لار سن ژوراسيك فوقاني ـ نئوكومين را مي توان در نظر گرفت. هر چند قاعدة سازند لار در برخي نقاط بصورت گسله بريده شده است، اما در مجموع بنظر مي رسد كه بصورت ناپيوسته بر روي واحدهاي سنگي قديمي تر قرار دارد.

 سازند فجن در يال جنوبي ناوديس سرخ چشمه (شمال روستاي چهل دختر) رخنمون دارد و متشكل از كنگلومراي قرمز با ميان لايه هاي ماسه سنگي قرمز است. اين رسوبات بطور ناپيوسته و دگرشيب واحدهاي قديمي تر را مي پوشاند و خود نيز بطور هم شيب توسط رسوبات ائوسن (سازند زيارت) پوشيده مي شود. 

بخشي از ضخامت سازند زيارت در چند نقطه بطور پراكنده رخنمون دارد و تپه هاي كوتاهي را تشكيل داده است. ليتولوژي غالب، آهك ميكرايتي نازك لايه ورقه اي برنگ سفيد تا كرم روشن با ميان لايه هاي مارني مي‌باشد. در گردنه خوش ييلاق اين سازند بطور مستقيم بر روي سازند فجن قرار گرفته است، ولی حد فوقاني آن بصورت گسله مي باشد. همچنين نهشته هاي مذكور در روستاي قطري توسط رسوبات پرمين با يك راندگي پوشيده شده است. که متعلق به ائوسن پيشين هستند

 برونزد سازند کرج در جنوب غرب ورقه است و گسترش محدودي دارد. اين واحد در مجموع از لايه هاي رسوبي (شيلي)، توف و سنگ هاي ولكانيكي تشكيل گرديده است مارن گچ دار به رنگ قهوه اي مايل به قرمز با ميان لايه هايي از سيلتستون.  مارن سبزرنگ با ميان لايه هايي از آهك مارني و آهك توفي در آنها وجود دارد. فسيل هاي زير از لايه هاي آهكي مارني و آهك توفي مطالعه شده است كه بر روي هم گوياي سن ائوسن مياني تا بالائي هستند.

پهنه ساختاري ايران مركزي دربرگيرنده گستره پهناوري از شمال تا جنوب منطقه است. مرز جدايش اين دو پهنه ساختاري در منطقه، گسل رانده ي شاهرود است كه مانند راندگي هاي پرشيب دامنه ي جنوبي رشته كوه هاي البرز در زير انباشته هاي آبرفتي پنهان است. اين گسل در حقيقت دنباله ي گسل اصلي و شناخته شده ي، آبيك ـ فيروزكوه ـ شاهرود است. 

روندهاي ساختاري اصلي زون هاي همسايه ي ايران مركزي بگونه اي پيچيده در پهنه ي ساختاري ايران مركزي ديده مي شوند.

نهشته هاي مربوط به دونين داراي نظم و ترتيب خوبي مي باشد. بطوريكه مي¬توان ماسه سنگهاي قاعده نهشته هاي اين زمان را به سازند پادها، سازند سیب زار و سازند بهرام در نقشه نشان داد. در اين ناحيه سازندها در بخش زيرين از كنگلومرا و تناوب ماسه سنگ كوارتزيتي برنگ قرمز و سفيد تشكيل شده است. كنگلومراي يادشده حاوي قلوه هايي از سنگهاي ولكانيكي مي باشد. بخش بالايي اين سازند شامل توف، ماسه سنگ، سنگ آهك و دولوميت است. نهشته های این سازند ها در مناطق کوه سرخ پشته، شرق خوش ییلاق و شمال دامغان رخنمون دارد.

سازند جمال از دو بخش سنگ آهك زيرين و دولوميت زبرين پديد آمده است و بر روی آن به صورت ناهمساز پرموتریاس قرار دارد که دارای سن پرمین می باشند. نهشته های این سازند ها در مناطق غرب کوه لیبر، غرب پیر گرده گوه، کوه زرجو رخنمون دارد.

سازند شمشک و بادامو دارای سن ژوراسیک می باشند. سنگ شناسی این سازند ها متشکل از شیل، ماسه سنگ کمی دگرگون شده، سنگ آهک خاکستری تیره می باشد. سازند بادامو به صورت همساز بر روی سازند شمشک قرار گرفته است. رخنمون این سازندها در مناطق طرزه، میان کوه، شمال رازی رخنمون دارد.

 واحد سنگی کرتاسه از سنگ آهك خاكستري رنگ، ستبر لايه تا توده ای و اربيتولين دار، سنگ آهک، اینوسراموس پديد آمده است. واحد سنگی ائوسن به صورت ناهمساز بر روی آن قرار گرفته است. رسوبات کرتاسه در مناطق شرق سرخ گریه، کوه کرسی، کوه تپال رخنمون دارد.

واحد سنگی ائوسن در جنوب باختري كوه سنجوان (كوگي پايين)، با راستايي به سوي جنوب خاور، رخنمون يافته‌اند و از سنگ آهك تخريبي (ماسه اي) به رنگ قهوه اي روشن تا زرد، آندزیت، سنگ جوش، ماسه سنگ وشیل پديد آمده اند. اين سنگ آهك داراي نوموليت هاي به نسبت بزرگي بوده كه به رنگ سياه در سطح سنگ به خوبي نمايان هستند. سازند قم به صورت ناهمساز بر روی آن قرار گرفته است.

سازند معادل قم تنها، از مارن هاي زرد تيره و فسيل دار پديد آمده است و چنانچه اشاره شد در جنوب كوه تبله زنان به گونه ي هم شيب و تدريجي جاي مي گيرد. در شمال پيره كوه اين واحد به گونه ي دگرشيب ترادف دراز و كشيده مارن و ماسه سنگ ائوسن زيرين  را پوشش مي دهد.

سازند قرمز زبرین به سن نئوژن دارای سنگ شناسی ماسه سنگ، سنگ جوش، گچ، مارن، مارن گچ دار می باشد. نهشته های سازند قرمز زبرین در مناطق شمال کوه گرم کش، جنوب سیاه کوه، جنوب مزج رخنمون دارد.

سازند معادل هزاره دره متشکل از سنگ جوش، ماسه سنگ، مارن، مارن گچ دار و کچ می باشد. نهشته های سازند معادل هزاره دره در مناطق غرب زرد ران، شمال دامغان برونزد دارد.

واحد سنگی کواترنری شامل انباشته هاي آبرفتي و بادرفتي، در نقاط متعددي از ورقه گرگان ديده مي شود كه واحدهاي سنگي كهن تر را با ناپيوستگي پوشانيده اند. اين واحد شامل اين انباشته هاي آبرفتي بصورت پراكنده و بويژه در دامنه شمالي كوه كهكشان، باختر دره چمن ساور و تنگ شمشير بر رخنمون دارد، بدون لايه بندي ، داراي ضخامت كمي از رس. آبرفتهاي پادگانه اي كهن هستند و در نيمه جنوبي ورقه از گسترش كمي برخوردارند. در حوالي روستاي درازنو و دره چمن ساور برونزدهاي بسيار كوچكي از آبرفتهاي پادگانه اي جوان جاي دارند كه نسبت به آبرفتهاي پادگانه اي كهن تر دشتهاي پست تري را مي پوشانند. دربرگيرنده كفه هاي رسي (بطور عمده رس و سيلت) و ماسه (شبه جزيره آشوراده) است كه در سطح هوازده به رنگ كرم متمايل به سفيد مي باشد. نهشته هاي بادرفتي (لس) هستند كه در دامنه شمالي ارتفاعات البرز بر روي شيستهاي گرگان و سنگهاي وابسته به ژوراسيك جاي گرفته و از رس و سيلت به رنگ نخودي روشن تا كرم متمايل به سفيد كه بوسيله باد به اين مناطق آورده شده اند، پديد آمده اند. واريزه هاي دامنه اي بلندي¬ها است كه در پاي دامنه هاي تند و پر شيب ديده مي شود. انباشته هاي رودخانه اي عهد حاضر كه جوانترين واحد رديفهاي كواترنري است كه در حال تشكيل هستند.

زمین شناسی اقتصادی

ورقه گرگان از ديدگاه مواد معدني فقير است و تنها توان آن در اين گستره منحصر به 2 مورد زير است.

1- مصالح ساختماني

- سنگ آهك: از سنگ آهك به نسبت خالص سازند لار كه گسترش و حجم زيادي دارند، مي توان براي تأمين مواد اوليه كارخانه هايي نظير سيمان و ديگر موارد در صنايع بهره مند شد. ولي بخاطر پوشش جنگلي، در منطقه جهانما و حوالي روستاي درازنو و دوري و نبودن راههاي دسترسي مناسب مورد استفاده قرار نگرفته اند.

- سنگ نما: سنگ آهكهاي توده اي به نسبت مرغوب پالئوسن در حوالي روستاي كليا براي تهيه سنگ نما و لاشه استخراج مي شود كه ذخيره اي شايان توجه دارند، همچنين مي توان از سنگ آهكهاي سازند لار در باختر تنگ شمشيربر و دامنه شمالي كوه كهكشان و نيز سنگ آهك پرمين در حوالي روستاي حاجي اباد و در برخي نقاط براي تهيه سنگ نما و لاشه استفاده نمود.

- مواد قرضه (barrow material): واريزه هاي سازند لار بر روي شيستهاي گرگان است كه از آنها براي زيرسازي راههاي درون جنگل استفاده مي كنند.

- لس: لس¬هاي جنوب و جنوب باختري شهر گرگان كه ضخامت آن به چند ده متر مي رسد، براي توليد آجر مورد استفاده قرار مي¬گيرد كه با نگرش به گسترش وسيع آن از ذخيره اي شايان توجه برخوردارند.

2- مواد سوختي

- زغال: در جنوب خاوري ورقه، در شيلهاي سازند شمشك آثاري از رگه¬هاي نازك زغالي ديده مي‌شود.

- هیدروكربور: شواهدي دال بر وجود مواد هيدروكربور، چون بيرون آمدن گاز به سطح زمين و گل فشان در شمال ورقه گرگان ديده مي شود. با توجه به اهميت اشكوب چلكن به سن پليوسن زيرين - مياني از ديدگاه حضور نفت و گاز چندين چاه توسط شركت ملي نفت ايران حفر شده است. در ناحيه گرگان و در اشكوب ياد شده گاز به مقدار اقتصادي وجود داشته است. 

 

ضمائم پیوست
نویسنده
1سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور