ثبت شده توسط فاطمه محمد کریمی | ثبت: 2020-09-05 13:24:34.0 | ویرایش: 2020-09-08 08:28:35.0 | دسته بندی: زمین شناسی

خلاصه گزارش نقشه 1:250،000 سنندج

سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور در راستای وظایف سازمانی، نقشه‏ های زمین‏ شناسی و گزارش‏های توصیفی مرتبط با نقشه‏ ها را در مقیاس 250 هزارم تهیه نموده است. گزارش حاضر، خلاصه‏ای از گزارش نقشه زمين شناسي ورقه 1:250000 سنندج به منظور شناخت کلی از محدوده مطالعاتی می باشد.

گزارش نقشه  1:250000 سنندج

محدوده نقشه زمين شناسي   1:250000سنندج در باختر ايران، دارای مختصات جغرافيايي

طولهای 46 درجه و 30 دقیقه تا 48 درجه شرقی و عرضهای 35 تا 36 درجه شمالی است.

گستره اين ورقه در محدوده ی پهنه سنندج-سيرجان جای دارد. این پهنه قسمت داخلي دگرگون شده كوهزاد زاگرس در باختر ايران است كه به هنگام بسته شدن اقيانوس تتيس جوان دركرتاسه پسين در اثر برخورد سكوی قاره عربی با ايران ايجاد شده است.(محجل-سهندي 1378) كوهزاد زاگرس از شمال خاور به جنوب باختر شامل مجموعه آذرين اروميه دختر، پهنه سنندج-سيرجان و زاگرس چين خورده گسليده است (Alavi.1999).

پهنه سنندج-سيرجان در جنوب باختری پهنه اروميه-دختر قرار دارد. اين پهنه 1500كيلومتر درازا و 200 كيلومتر پهنا دارد كه از شمال باختری تا جنوب خاوری در باختر ايران گسترده شده است.

چينه شناسی

كهن ترين واحد سنگي رخنمون يافته دراين ورقه مربوط به مجموعه سنگهاي اواخر پالئوزوئیک می باشد،که شامل دولومیت و شیست با سنگ آهک های متبلور شده و سیلت های بوکسیت دار  پرمین می باشد. بر روی این بخش، واحدهای سنگی جوانتر تریاس-ژوراسیک به صورت ناهمساز قرار گرفته است. نهشته های پرمین در مناطق کوه چهل چشمه، شمال روستای شیخ ابراهیم و کوه پیرمحمود رخنمون دارد.

با آغاز جنبش های كوهزايي ازنوع Epirogenic در فاصله زماني ميان ترياس-ژوراسيك دريا ژرف گشته و موجب بوجود آمدن رديف ضخيمي از سنگهای آهكي، ماسه سنگ، شيل و ولكانيك    شده است.

مجموعه واحدهای سنگی ترياس-ژوراسيك منطقه شامل سنگهای رسوبی، مجموعه سنگهای ولکانیکی و همچنین دگرگونی هایی درحد رخساره شيست سبز مشاهده می شود. كه سنگ هاي كالك شيست، فيليت، اسليت و ماسه سنگ‌های دگرگونه را دراين مجموعه مي توان ديد. سنگهای رسوبی شامل سنگ آهک ماسه ای وشیل می باشد که در منطقه جنوب باختری قروه برونزد دارد، و همچنین سنگ های ولکانیکی شامل سنگ آتشفشانی آندزیتی، گابرو، گرانیت، گنیس، گرانودیوریت می باشد.

 در اواخر ژوراسیکLate Kimmerian) ) فرورانش پوسته اقيانوس به زير صفحه ايران آغاز شده است. به علت ذوب پوسته موجب خروج جريان ماگمايي با تركيب متوسط تا اسيدی(آندزيت-تراكيت وريوليت) دراين ورقه شده است.

 همانطور که پیش از این گفته شد همبری واحدهای تریاس با واحدهای قدیمی تر به صورت ناهمساز بوده، اما همبری فوقانی آن با واحدهای ژوراسیک به صورت پیوسته می باشد. در زمان ژوراسیک میانی به بالایی یک ناپیوستگی دیده می شود که در ادامه واحدهای سنگ آهک لایه ای یا بدون لایه بندی و بعضا دارای بوی تند، مواد آلی به سن ژوراسیک بالایی جای گرفته است. بر روی این واحد سنگ های آتشفشانی بازالتی احتمالا کرتاسه پایینی با ناهمسازی قرار دارد. نهشته های تریاس-ژوراسیک در مناطق کوه ییلاق، جنوب روستای فاملو، جنوب کوه    سرمه علی، جنوب غربی روستای قروه، غرب روستای کوله بیان، جنوب روستای گردنه صلوات آباد رخنمون دارد.

با پايان يافتن جنبش های كوهزايي كيمرين پسين، جنبش هاEpirogenic  دوباره فعال شده اند. با پيشروي دريایی كرتاسه زيرين، كنگلومرا و ماسه سنگ ارغواني رنگ بصورت هم شيب و ناپيوسته بر روي ولكانيك هاي ژوراسيك قرار مي گيرد و به صورت دگر شيب بر روي رديف هاي رسوبي-ولكانيك، ترياس-ژوراسيك قرار گرفته است.

درياي كرتاسه براثر جنبش هاي خشكي زايي رفته رفته تا اوايل سنومانين ژرفاي آن رو به كاستن ميگذارد و باعث بوجود آمدن رديف ضخيمي از ماسه سنگ مي شود كه در ادامه سنگ آهك اوربيتولين دار بصورت پيوسته وهم شيب بر روي اين ماسه سنگها مي نشيند.

با آغاز كرتاسه بالايي ادامه جنبش هاي خشكی زايي باعث ژرف تر شدن دريا در بخش هاي باختراين ورقه شده است. در اين حوضه رســوبي ژرف، ضـــــخامت زيادي شيل همـــــراه با گدازه هاي آتشفشاني و اندكي نهشته هاي كربناته انباشته شده است و اين تداوم ژرف شدگي همراه با رسوبگذاري تا اواخر كرتاسه بالايي ادامه داشته است. جنبش هاي خشك زایی   (اپيروژنيك) كرتاسه بالا با ماگماتيسم شديدي همراه بوده كه موجب خروج سنگهاي آتشفشاني با تركيب متوسط تا بازيك (آندزيت-بازالت واسپيليت بازالت) با ستبراي تقريبي 400 متر درمنطقه شده است. رسوبات کرتاسه در مناطق شمال و جنوب شهرستان سنندج، غرب روستای دیوان دره و جنوب شرق و غرب روستای بیجار رخنمون دارد.

واحدهای سنگی پالئوسن-ائوسن زیرین متشکل از شیل ماسه ای، عدسی های آهکی، رادیولاریت، آهک های ماسه ای دارای نومولیت، سنگ های دیابازی، سنگ کنگلومرا، سنگ های آندزیتی و توف می باشد. که مرز زیرین آن با واحد های کرتاسه به صورت همساز و مرز بالایی آن توسط کنگلومراهای متعلق به الیگومیوسن به صورت ناهمساز پوشیده شده است. نهشته ‏های ائوسن-پالئوسن در مناطق جنوب روستای شریف آباد، کوه قلوار، کوه امرود، کوه کوچک خرمل، روستای آب شیروان، شرق شهرستان سنندج و روستای پلنگان رخنمون دارد.

در اليگوميوسن با پيشروی دوباره دريا بخش هايي از شمال خاوری اين ورقه به زير آب مي روند و در اين درياي كم ژرفا انباشته هايي از كنگلومرا، ماسه سنگ، مارن وآهك مارني تشكيل مي شود. همبری تحتانی با ائوسن پایینی و همبری فوقانی آن با پلیوسن ناهمساز می باشد. این رسوبات در مناطق غرب روستای آب شیروان، جنوب کوه وپس، جنوب روستای پلنگان و رودخانه قزل اوزن برونزد دارند.

 در اواخر ترشير(ميوسن-پليوسن) با پسروي دريا و خروج منطقه ازآب، يك فاز ماگمايي مهم با تركيب داسيت و آندزيت درمنطقه رخ ميدهد. سنگهاي آذر آواری فرآورده اين تكاپوی ماگمايي در محيط قاره اي و درياچه اي (مارن، توف، پوميس و لاهار) در پليوسن روي نهشته هاي كهن تر را مي پوشاند.

واحدهای کواترنر در سطح چهار گوش سنندج شامل سنگ تراورتن، نهشته های رودخانه ای، آبرفت وزمین زراعی می باشد، که این نهشته ها در مناطق کوه شیر خوره، اطراف روستای دیوان دره، روستای حسن آباد، شرق شهرستان سنندج و اطراف قروه و بیجار برونزد دارد.

زمين شناسی اقتصادی

در ورقه زمين شناسي سنندج با توجه به تنوع زمين شناسي، رخدادهای تكتونو ماگمايي و پديده پلوتونيسم و ولكانيسم طيفي گسترده از سنگهاي آذرين دروني و بيروني با تركيب اسيدي تا بازيك رخنمون دارند. با گسترش به نسبت بالاي سنگهاي پلوتونيكي در جنوب و جنوب خاوري اين ورقه و ايجاد رگه هاي پگماتيتي، فلدسپاتي و كوارتزي در اين توده هاي نفوذي، كه دنباله و گسترش اين توده ها در ورقه هاي قروه و ميان راهان نيز قابل رخنمون هستند. مطالعه سيستماتيك جهت پي جويي انديس هاي معدني را ضروري مي سازد.

از انديس ها و فعاليت هاي معدني فلزي و غيرفلزي موجود در ورقه سنندج مي توان به موارد زير اشاره نمود.

1) سنگ هاي آهكي ارغواني و صورتي رنگ كرتاسه بالا در جنوب اين ورقه جهت مصارف سنگ نما و تزئيني مورد بهره‌برداري قرارگرفته است.

2) وجود ذخيره اي از پچ هاي آهني iron patch بصورت اوليژيست و هماتيت در سنگهاي ولكانيك آندزيت-ريوليت ژوراسيك در حوالي روستاي سرنجيانه (كوه سرمه علي) قابل مشاهده اند.

3) وجود محلولهاي هيدروترمال ناشي ازتوده هاي نفوذي منطقه باعث دگرساني آرژيلي و سريسيتي در سنگهاي ولكانيك اسيدي و آندزيتي در جنوب دهگلان و حوالي روستاي دگن شده است.

4) نفوذ محلولهاي هيدروترمال درسنگهاي ولكانيك آندزيتي و بازالتي واقع در بخش خاور سنندج و حوالي روستاي صلوات آباد، اپيدوتيزاسيون وكلريتيزاسيون اين سنگها را سبب گرديده است.

5) با گسترش زياد شيل در اين ورقه بعنوان ماده اوليه جهت توليد آجرهاي ماشيني شيلي مورد استفاده قرارميگيرد. در5 كيلومتري جاده سنندج-كرمانشاه كارخانــــه اي به هــــمين منظور احـــداث و درحال بهره برداري مي باشد.

6) تراورتن: دربخش شمال و شمال خاوري اين ورقه از گسترش زيادي برخوردار است، كه اين تراورتن ها بعلت ناخالصي ها از مرغوبيت كافي برخوردار نيست. در قسمت هايي به علت ضخامت خوب و وجود ناخالصي كم، در حال بهره برداري هستند.

7) با توجه به گسترش سنگهاي آذرآواري توف و توف برش و پوميس در بخش شمال خاوري اين ورقه جهت استفاده از مواد پوزولاني به عنوان سيمان ميتواند مورد مطالعه قرار گيرد. رگه هاي اپي ترمال سيليس در داخل شيل ها و ولكانيك هاي اين ورقه ديده مي شود كه لزوم مطالعه كافي و آناليز دقيق اين رگه ها و زونهاي آلتره پيشنهاد ميگردد.




نویسنده
1سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور