خطر
زلزله در تهران
برای بررسی زلزله تهران باید دو مورد لرزه خیزی
شهر تهران و آسیب های وارده بر شهر تهران در اثر زلزله را مورد بررسی
قرار داد.
۱. زلزله
خیزی تهران و گسل های آن :
تهران از كوهپایه های جنوبی البرز آغاز می شود و تا دشت ری
امتداد پیدا می كند . در كوهپایه تهران با دو فرونشست و سه رشته بلندی
مواجه هستیم :
بلندی ها :
۱. سعادت آباد ، شمیران ، دزاشیب
۲. تپه های امانیه ، الهیه ، قیطریه ، فرماینه
3. طرشت ، عباس آباد
فرونشست های :
۱. اوین ، تجریش ، نیاوران
۲. داوودیه
بلندهای شماره یك یعنی سعادت آباد و شمیران و دزاشیب توسط گسل نیاوران
روی فرونشست اوین تجریش رانده شده است ، بلندی های شماره دو یعنی
امانیه ، الهیه ، فرمانیه توسط گسل محمودیه از شمال بروی فروشست های
اوین تجریش نیاوران قرار گرفته اند ، این تپه ها از سمت جنوب بروی
فرونشست داوودیه قرار می گیرند ، بلندی های طرشت و عباس آباد از سمت
شمال بوسیله گسل داوودیه بروی فرونشست داوودیه رانده شده اند .
و اما در سطح دشت تهران تا ری با فرونشست بزرگ ری مواجه هستیم كه در آن
گسل های معروف ری و كهریزك قرار دارد .
1. گسل اصلی تهران :
گسل مشا - فشم ، گسل شمال تهران ، گسل نیاوران ، گسل تلو پایین ، گسل
محمودیه ، گسل شیان و كوثر ، گسل شمال ری ، گسل جنوب ری ، گسل کهریزك ،
گسل گرمسار ، گسل پیشوا ، گسل پارچین البته گسلهای فرعی زیادی در سطح
شهر تهران موجود می باشد مانند نارمك ، شادآباد ، داوودیه ، عباس آباد
، باغ فیض و ...
با توجه به تعداد بسیار زیاد گسل ها در سطح تهران و سوابق تاریخی
فعالیت این گسل ها به این نكته كه روزی نه چندان دور تهران با زلزله
عظیم مواجه خواهد شد پی می بریم ، در سوابق تاریخی شهر تهران زلزله های
بزرگی مانند زلزله ۱/۷ دماوند در 1830 ، ۲/۷ ریشتری سال 1117 میلادی در
كرج ، 7/7 ریشتری طالقان در سال 958 میلادی ، ۱/۷ ریشتری ری در سال 855
میلادی و بسیاری دیگر زلزله های بالای 7 ریشتر در تاریخ شهر تهران ثبت
شده است . دوره بازگشت زلزله های تهران در حدود 150 الی 200 سال می
باشد ، بخاطر اینكه از آخرین زلزله نیرومند بیش از 170 سال گذشته است
خطر زلزله در تهران بسیار بالا می باشد .
۲. آسیب های
وارده بر شهر تهران :
بصورت تیتروار می توان آسیب ها را بصورت زیر بیان كرد
ریزش ساختمان های مسكونی ، تجاری ، اداری - قطع و خرابی لوله های آب و
گاز - قطع شبكه برق -خرابی و مسدود شدن راهها و پلها
بیشتر ساختمان های شهر تهران جزو ساخت و سازهای قدیمی می باشد كه
مقاومت چندانی در برابر زلزله ندارند و حتی در میان ساخت و سازهای جدید
بعلت سودجویی و ساخت وسازه های غیرمجاز بیشتر این ساختمانها در برابر
زلزله پایدار نخواهند بود ، حتی در بسیاری از ساخت و سازهایی كه در آن
اصول مهندسی عمران و پایداری در برابر زلزله را رعایت كرده اند بخاطر
پدیده هایی چون روانگریی بعلت بالا بودن سطح تراز آب در شهر تهران و
نوع خاك بعضی مناطق شاهد خرابی ساختمانها بر اثر زلزله خواهیم بود.
سطح آب های
زیرزمینی و مشكل زلزله در تهران :
شاید یكی از مهم ترین عوامل خرابی در زلزله پدیده روانگرایی در خاك در
زیر پی سازه ها می باشد ، بعلت اینكه جلوی خرابی سازه بر اثر نیروی
افقی زلزله را می توان با تدابیری گرفت ، اما در خاك های ماسه ای و از
آنجایی كه بیشتر خاكهای سطح شهر تهران از نوع آبرفتی و ماسه ای می
باشند بعلت عدم وجود كانال های فاضلاب و بالا آمدن سطح تراز آب ، لایه
ای سست ماسه ای و اشباع از آب را تشكیل داده است كه بر اثر زلزله این
لایه حالت خمیری گرفته و ساختمانی كه حتی بر اثر نیروی افقی زلزله خراب
نمی شود را در خود واژگون می كند و ساختمان بر حسب میزان زلزله كج یا
كاملا" واژگون می شود . این مسئله از آنجا مهم است كه در قسمت های
جنوبی تهران تراكم جمعیت بسیار بالا می باشد و همینطور سطح تراز آب های
زیرزمینی بسیار بالا بوده ، بطوریكه در بعضی مناطق مانند بازار با كندن
زمین تا عمق 5 متر به آب خواهیم رسید . بهترین چاره برای این مشكل
احداث كانالهای فاضلاب می باشد كه موجب پایین رفتن سطح آب زیرزمینی می
گردد ، البته سطح آبهای زمینی به آرامی پایین خواهد رفت و مدت زمان
زیادی نسبتا برای این موضوع مورد نیاز می باشد ، البته با پایین رفتن
سطح آب احتمال پدید آمدن نشست هایی در سازه ها وجود دارد .
یكی دیگر از عوامل تخریب سازه ، احداث سازه ها در شیب بسیار زیاد و
همچنین احداث ساختمانها در لبه شیروانی ها بخصوص در نواحی شمالی تهران
می باشد كه خطرهای زمین لغزش و سنگ ریزش را در پی دارد ، بطوریكی كه
خاك زیر ساختمان به حركت در آمده و در زیر ساختمان می لغزد.
نشست های ناگهانی در اثر زلزله یكی دیگر از خطرهای زلزله می باشد ، در
خاكهای سست و دستی مانند یوسف آباد و نواحی جنوب تهران خاك دارای
پتانسیل بسیار بالایی برای نشست می باشد كه نیروی زلزله این پتانسیل را
فعال می سازد ، این مشكل در نواحی مانند میدان ونك ، گاندی ، خیابان
مطهری و عباس آباد كه در اثر تسطیح تپه ها بوجود آمده اند بسیار جدی می
باشد .
پیامدهای زلزله در تهران آنقدر زیاد است كه حوصله ای خواننده خارج است
مشكلاتی چون ناامنی و آشوب بعد از زلزله نیز وجود دارد كه مربوط به
حوزه روانشناسی و جامعه شناسی می باشد . عدم وجود گروه های امداد و
نجات ، قطع لوله های آب و شبكه برق ، آتش سوزی ناشی از تركیدن لوله های
گاز و بسیاری مشكلات دیگر بر خود مشكل زلزله دامن زده و بحران را جدی
تر می كند.
