چرخه هستي – زمين (5)

قبل از آزمايش

دانش آموزان كشف مي‌كنند كه چطور باد رسوبات را روي سطح زمين منتقل مي‌كند.

ماسه های باد فرسوده

اهداف:

● بررسي فرسايش بادي و تشكيل تلماسه هاي بادي

● مقايسه فرآيندهاي سطحي زمين و ماه

لغات:

 فرسايش – جهش – خاك – باد – طبقات متقاطع

موادلازم:

كاربرگ

پيش زمينه:

آب يك نيروي فرسايش خيلي قوي در سطح زمين مي باشد. آب جاري به صورت مايع يا جامد و يخ در فرسايش و انتقال مواد سست از مكان هاي مرتفع به مكان هاي كم ارتفاع خيلي موثر مي باشد.

كوه ها شسته مي شوند و دره ها ، درياچه ها و قسمتي از اقيانوس ها پر مي‌شوند. باد همچنين در شكل دادن به سطح زمين موثر مي‌باشد. باد توسط حركات مولكولهاي گاز در هواي كره زمين و در پاسخ به تغييرات فشار اتمسفر ايجاد مي‌شود. باد به سختي تأثيرگذاري آب و يخ به عنوان عامل فرسايش نمي‌باشد اما در طول زمان مي‌تواند مواد بيشتري را منتقل و يك منظره درست كند. باد قادر به انتقال قطعات ناپيوسته سست مثل ماسه و گرد و غبار مي‌باشد. ذرات بزرگتر براي بادهاي عادي خيلي بزرگ هستند مگر در شرايط طوفاني.

بادهاي عادي به ندرت قادر به حركت دادن ماسه مي‌باشند، بنابراين اين مواد توسط يك سري از حركات متناوب پرش از سطح زمين حركت مي‌كنند.

اين فرآيند انتقال جهش ناميده مي شود. ذرات گرد و غبار به اندازه كافي سبك هستند كه مي‌توانند برداشته و به طور كامل توسط باد منتقل شوند. اين به گرد و غبار اجازه مي دهد تا فواصل دور حتي در حوضه هاي اقيانوس حركت كنند تلماسه ها تپه هاي كوچكي هستند، توسط باد كپه و سپس منتقل شده اند. آنها عموما در محيط هاي خشك سطح زمين تشكيل مي شوند. اگر از يك انتها نگاه شود، تلماسه هاي ماسه‌اي يك سمت كم شيب در عقب و يك سمت پر شيب در جلو دارند. باد به سمت پشتي تلماسه مي‌وزد. اگر باد سريع بوزد دانه ها را بر ميدارد و به پشت تلماسه ها منتقل مي كند. وقتي باد به بالاي تلماسه مي رسد، شدت آن كم مي شود كه باعث افتادن دانه ماسه اي همراه آن مي‌شود. ماسه روي قسمت پرشيب تلماسه فرود مي‌آيد. كه باعث تشكيل لايه هاي مايلي مي‌شود كه طبقات متقاطع ناميده مي‌شود. طبقات متقاطع در زير كم شيب تر مي‌شود.

زيرا تعدايد از ماسه به پايين غلتيده و در آنجا كپه مي شود. هنگاميكه ماسه زياد تري در يك ناحيه توسط باد برده مي‌شود، لايه هاي متقاطع زيادتري از ماسه جمع مي‌شود. اين فرآيند باعث مي‌شود كه يك تلماسه به قسمت پاييني باد مهاجرت كند. ماسه مداوماً از سمت بالاي باد فرسوده و در سمت پايين باد نهشته مي شود.

آب و باد فرآيندهاي سطحي موثر روي زمين هستند. اساساً مقداری از اشعه خورشيد كه توسط زمين دريافت مي‌شود با تمركز گازهاي گلخانه‌اي اتمسفر تركيب مي‌شود و باعث مي شود كه درجه حرارت براي مايع بودن آب در يك منطقه نامناسب نگه داشته شود. اگر خورشيد سرد تر يا اگر گازهاي گلخانه‌اي كمتر بودند، يخ فراوانتر خواهد بود. اگر مقادير بيشتري از اينها وجود داشت، آب بيشتري بخار مي شد. فرسايش بادي و انتقال در زمين به خاطر وجود اتمسفر امري عادي مي‌باشد. برعكس، نه باد و نه آب عوامل موثر در ماه نمي باشند. ماه فاقد اتمسفر مي‌باشد، بنابراين باد كمتري روي سطح ماه مي وزد. ماه همچنين آب كمتري در سطح خود دارد. اگر آبي هم موجود باشد، يخ زده است. در حال حاضر، عوامل اصلي كه مناظر ماه را ايجاد ميكنند، برخوردها و تشكيل دهانه ها  است.

روش كار:

1 – فرسايش بادي و انتقال را به آنها معرفي كنيد. مطمئن شويد كه آنها اين مطلب را مي‌فهمند كه اتمسفر براي وزش باد ضروري مي باشد. روش  تشكيل تلماسه هاي ماسه‌اي را توضيح دهيد. شما مي توانيد از آنها بخواهيد كه سه سوال اول كاربرگ را كامل كنيد.

2 – از آنها بخواهيد كه در مورد حضور يا عدم حضور فرسايش بادي در ماه فكر كنند. جواب هاي آنها را به صورت گروهي مورد بحث قرار دهيد و از آنها بخواهيد كه كاربرگ را كامل كنند.

3 – جواب ها: 1 و 2 طراحي بالا را نگاه كنيد. 3. نه، زيرا بدون حركت باد، ماسه به صورت تلماسه كپه نخواهند شد. آب و يخ ممكن است ماسه را از مكاني به مكان ديگر حركت دهند، اما باعث ايجاد تلماسه‌هاي ماسه‌اي نخواهند شد. 4. زيرا ماه داراي اتمسفر نمي‌باشد.