زمین ساخت ورقه ای - حوادث طبیعی و مخاطرات زمین

"" 2 ""

(قبل از آزمایش)

 

اهداف:

 

توضيح دهيد كه حركت زمين موجب خطرات مي‌شود.

خطراتي كه توسط آتشفشانها ايجاد مي‌شوند را جستجو كنيد.

لغات:

خاكستر

گاز

خطر

زمين لغزش

لاوا يا گدازه

آتشفشان

مواد:

صفحه كار

تپه آتش از توماس لويس

اسلايدهاي آتشفشان

موضوع:

اغلب فورانهاي آتشفشاني همراه با خطراتي هستند.ا ين آزمايش بر چهار خطر: گدازه، گازها، جريانهاي خاكستر و زمين لغزش تاكيد دارد. وقتي گدازه (سنگ هاي مذاب)، فوران مي كنند گدازه به صورت جريان مايعي با ضخامت زياد رو به پايين جريان مي يابد. اين مذاب بسيار داغ است و تقريباً هرچه كه در مسيرش باشد را سوزانده يا ذوب مي‌كند. گازهايي مثل دي اكسيد كربن (CO₂)، مونواكسيد كربن (CO) و دي اكسيد سولفور (SO₂) در اثر فوران آزاد مي شوند. اين گازها همه حيوانات را مي‌كشند. اين گازها در هنگام فوران از قله و يا از شكافهاي طويل دامنه خارج مي شوند. گازهاي سنگين تر از هوا، مخصوصاً CO₂ از دامنه ها به سمت پايين جاري مي شوند. و ممكن است دره ها را به صورت لايه ضخيمي از گاز سمي پر كرده و تمام حيات منطقه را نابود كنند. در هنگام فوران مقادير عظيمي خاكستر به طور متناوب به اتمسفر پرتاب مي شود. ذرات سنگين تر به سطح زمين مي‌ريزند و لايه هاي خاكستر را به وجود مي آورند. بسته به اينكه اندازه فوران چقدر باشد، اين لايه مي‌تواند ضخامت چند اينچ تا چند فوت داشته باشد. ذرات كوچكتر توسط باد به اطراف پراكنده مي‌شوند خاكسترهاي بسيار دانه ريز مي‌توانند مشكلات تنفسي را براي حيوانات به وجود آورند. اين ذرات مي‌توانند وارد ريه شده و حيوان را خفه كنند. اين ذرات ممكن است به فواصل دورتر رفته و موجب اختلال در پرواز فضاپيما ها شوند. زمين لغزش حركت رو به پايين مواد سست روي دامنة آتشفشان است. زمين لغزش هاي آتشفشاني نتيجه حركت سنگ هاي ناپايدار در اثر لرزش هاي حاصل از فوران بوده و يا زمانی رخ می دهند  كه خاكستر با آب يا برف مخلوط شده و لايه ضخيمي را تشكيل مي‌دهد و از دامنه هاي آتشفشان جاري مي شود.

بعضي آتشفشانها انفجاري بوده و انسانها و حيوانات را بلافاصله از بين مي برند. كوه پيناتوبو در فيليپين و كوه سنت هلن در واشنگتن غربي مسائل بسياري را به دليل خروج مقادير زيادي خاكستر ايجاد كردند. نوادو دل رويز در كلمبيا، هزاران نفر را به دليل جريان گلي حاصل از مخلوط شدن خاكستر و برفاب ذوب شده كشت. جريان گلي فوق به صورت ديواره‌اي بود كه مانند آبشار از دامنه‌هاي كوه به روستاها سرازير شده و جريان گلي مردم زنده را با خود برد. بعضي آتشفشانها مثل كيلو يا در هاوايي به آرامي فوران مي كنند و جريان گدازه از آنها به بيرون مي‌ريزد. اما فرصت فرار براي انسان وجود دارد.

فورانهاي آتشفشان كه بدون اخطار قبلي باشد كميابند. افزايش فعاليت به صورت زمين لرزه (حاصل حركت ماگما به سمت بالا)؛ تغيير مقدار خروج گازهاي آتشفشاني و برآمدگي قله، علامت هايي هستند كه زمين شناسان آنها را جستجو مي‌كنند. البته هر آتشفشاني از بقيه متفاوت است. بنابراين دانشمندان حتماً بايد به هر كوه با دقت توجه كنند تا بتوانند فعاليت آن را پيش گويي كنند.

فورانها اثرات مثبت نيز دارند. يكي از گازهاي خارج شده از آتشفشان بخار آب است كه تا مدتي منبع آب براي زمين خواهد بود. همين طور خاكستر موجب مخفي شدن خاك شده و به رشد گياهان كمك مي‌كند و يك آتشفشان مخرب معمولاً فقط زماني مخرب است كه انسانها را گرفتار مي‌كند.

تمرين رنگ آميزي، ترميم و دست نوشته ها شرح مي‌دهند كه يك آتشفشان مي تواند موجب چندين نوع خطر شود.

روش:

1 – درباره خطراتي كه در كارگاه از آنها امتحان به عمل خواهد آمد بحث كنيد. ممكن است براي راهنمايي جهت ترسيم آنها بخواهيد تصاوير آنها را نمايش دهيد. و يا بخواهيد اثرات مثبت فورانها را نام ببريد. براي اين منظور تصاوير خرابي آتشفشان را در وب سايت http://msundeus.org به دانش آموزان نشان دهيد.

2 – به دانش آموزان كارهاي عملي درباره رنگ و ترسيم خطرات بدهيد. توجه كنيد كه فرصت كافي به دانش آموز بدهيد تا سمبل يا علامت را ابتدا ترسيم كرده سپس آن را به آتشفشان منتقل كنند. و كلمات كمياب را به دانش آموزان بدهيد تا تمريني براي كسب مهارت در نوشتن باشد.