:آپاتوزاروس
غول بي خطر,سوسمار فريبنده

گياهخوار
سر كوچك با دندانهاي قاشقي يا مدادي شكل
چهار پا
بزرگترين جانور خشكي

:آناتومي
آپاتوزاروس/ برونتوزاروس يكي از بزرگترين جانوراني است كه تاكنون روي زمين زندگي كرده است. برونتوزاروس، ‌امروزه آپاتوزاروس ناميده مي شود. طول اين دايناسور بزرگ گياهخوار90-70فوت(27-21 متر) و بلندي آن 15 فوت(6/4 متر)بوده است. وزن آن حدود 38-33 تن(35-30 تون) بوده است. طول سر آن، كمتر از 2 فوت بود. اين دايناسور،‌ جمجمه اي طويل و مغز بسيار كوچكي داشته است. اين دايناسور گياهخوار گردني بسيار طويل(با 15 مهره)، دمي بسيار بلند و شلاقي شكل(با طول حدود 50 فوت=15 متر)، ستون فقرات ميان تهي،‌دندانهاي ميخي شكل در قسمت جلوي آرواره و چهار پاي ستوني دارد. پاهاي عقبي بزرگتر از پاهاي جلويي بوده است. اثر پاي فسيل شده آپاتوزاروس(كه ردپا ناميده مي شود و در كلرادوي آمريكا يافت شده است)، حدود يك يارد عرض داشته است.
آپاتوزاروس،‌سر خود را 17 فوت(4/5 متر)بالاتر از زمين نگه مي داشته است(پريش و استيونز،1999). آلوزاروس، كه بزرگترين گوشتخوار آن زمان در آمريكاي شمالي بود، فقط 15 فوت(6/4 متر) بلندي داشت. اين ويژگي، آپاتوزاروس را از دست شكارچيان در امان قرار مي داد زيرا آلوزاروس نمي توانست سر يا گردن آپاتوزاروس را بگيرد و احتمالا باهوشتر از آن بوده كه بخواهد به پاها و چنگالهاي غول پيكر يا دم شلاقي شكل آپاتوزاروس حمله كند.
سوراخهاي بيني آپاتوزاروس، در بالاي سرش قرار داشت. هيچ كس علت اين تغييررا نمي داند. تصور مي شود كه اين سوراخها، اندام تنفسي جانور براي زيستن زير آب بوده است. اما اين فرضيه رد شده است. از آنجايي كه فسيلهاي آپاتوزاروس در فاصله اي بسيار دورتر از فسيلهاي آبزي يافت شده اند، اين اعتقاد وجود دارد كه آپاتوزاروس،‌بيشتر دوران حياتش را روي خشكي و دور از دريا يا مردابها گذرانده است.

چرا گردن آپاتوزاروس،‌اينقدر بلند بود؟
آپاتوزاروس، سرش را كمابيش به صورت افقي نگه مي داشت(به موازات زمين). اين دايناسور از گردن بلندخود، براي چيدن گياهان يا كنار زدن درختان استفاده مي كند تا بتواند به شاخ و برگهايي دست پيدا كند كه از دسترس انواع ديگر دايناسورهاي بزرگ ديگر دور مانده اند و دايناسورهاي ديگر نتوانسته اند به خاطر اندازه بزرگشان از آنها استفاده كنند. به علاوه، گردن بلند،‌اين امكان را براي آنها فراهم مي كند سرخسهاي نرم(دم اسبيان، خزه هاي گرزي و سرخسها) استفاده كنند. اين گياهان در مناطق مرطوبي زندگي مي كنند كه دايناسورها نمي توانند به آنجا راه پيدا كنند، اما احتمالا مي توانسته اند روي زمين محكم بايستند و در زمينهاي مرطوب چرا كنند.

:رفتار، طول عمر
اگرچه بيشتر دايناسورها به صورت گله اي زندگي مي كرده اند، اما لايه هاي استخواني فسيلهاي آپاتوزاروس به دست نيامده است. احتمالا آپاتوزاروس، جانوري تك زي و منفرد بوده است.
طول عمر دايناسورها صدها سال بوده است.

:تخمها
آپاتوزاروس، مانند دايناسورهاي ديگر، از طريق تخم هايي كه پهناي هر يك بيش از 1 فوت(30سانتيمتر) است، توليد مثل مي كند. تخم هاي دايناسورها داراي الگوي خطي هستند و نه در لانه. احتمالا تخمها در طي حركت جانور گذاشته مي شده اند. تصور مي شود كه دايناسورها،از تخمهايشان مراقبت نمي كرده اند.

:تغذيه
اين خزنده بزرگ و بينهايت سنگين گياهخوار بوده است(فقط از گياهاني مثل كاج، برگهاي درختان ديگر و سرخسها تغذيه مي كرده است). اين جانور براي بقا، هر روز مقدار زيادي گياه مي خورده است. آپاتازوروس، همه عمرش را به چريدن مي گذرانده است. اين دايناسور، دندانهاي كند و مدادي شكلي داشته است كه مانند چنگك باغها، آرايش يافته است. اين نوع دندانها، براي جداكردن و خوردن برگ گياهان مناسب هستند. طبق نظر ديرينه شناس، رابرت بيكر،آپاتوزاروسها، لبهاي ضخيمي شبيه گوزنها داشته اند كه به جمع آوري مواد گياهي كمك مي كند.
آپاتوزاروسها، برگهاي درختان و مواد گياهي ديگررا مي بلعيدند بدون اينكه آنها را بجوند، و در معده خود سنگهايي(سنگ معده) داشتندكه به هضم اين گياهان نجويده كمك مي كرد.
غذاي اصلي آپاتوزاروسها، احتمالا كاج بوده است كه به هنگام زندگي اين دايناسورها بسيار فراوان بوده است. دومين منبع غذايي آنها، گينگكاس، تخم سرخس، سرخس نخلي،‌ كنجد، سرخس، خزه ودم اسبي بوده است.

:حركت گردن
مطالعات جديدي كه توسط ديرينه شناس،‌ جي. ميشل پاريش انجام شده است(در نشريه علوم، 30آوريل 1999 چاپ شده) نشان مي دهد كه حركت گردن آپاتوزاروس ها و ديپلودوكوسها بسيار اندك بوده است. پاريش(از دانشگاه ايلينويس شمالي) از مدلهاي رايانه اي فسيلها استفاده كرد تا ببيند گردن بزرگ اين جانوران چقدر مي تواند حركت كند. اتصال ماهيچه ها برمبناي مدلهاي پرندگان و سوسمارها انجام شد.
پاريش معتقد است كه حتي اگر طول گردن اين دايناسور، 40 فوت(5/12 متر) هم بوده باشد، اين گياهخوار نمي توانسته سرش را بيشتر از 9 تا 12 فوت(4-3 متر) حركت دهد. اين دايناسور يا سرش را مستقيم نگه مي داشته و يا به طرف پايين و نه به سمت بالا. آنها، براي به دست آوردن گياه، سروگردنشان را آزادانه به هر طرف حركت مي دادند. پاريش مي گويد: بيشترين مقداري كه آنها قادر بودند سرشان را بالا بياورند، فقط كمي بيشتر از ارتفاع پشتشان بوده است. اگر گردن را تا هر ارتفاعي بالا بياوريد، مهره ها روي يكديگر ساييده شده و پشت بدن قفل مي شود. در نتيجه امكان خوردن برگهاي نوك درخت(مانند كاجها و گينگكاس) را از جانور مي گيرد.
پاريش مي افزايد: اين نتيجه اي عجيب است، ما فكر نمي كرديم كه براي بالا آوردن سر آنها مشكلي وجود داشته باشد، اما اين حقيقت، يك محدوديت فيزيكي است. پاريش ادامه مي دهد: من فكر نمي كنم كه مطالعه ما در مورد اينكه آپاتوزاروسها سرشان را روي پاهاي عقبي بالا مي آوردند جواب بدهد، اما اگرفرض كنيم كه آنها چنين كاري را انجام مي داده اند، مشكل فشار خون پيش مي آميد. من فكر مي كنم اين دايناسورها از روش رايج تغذيه، كه اكثر مردم تصور مي كنند، استفاده نمي كرده اند.
اگر اين مدلسازيهاي رايانه اي صحيح باشند، مي توان خيلي چيزها را درباره آپاتوزاروس حدس زد. مثلا، آپاتوزاروسها در محيطهاي جنگلي زندگي نمي كرده اند، يا اينكه سر آنها دائما به درختان خورده و به چپ و راست حركت مي كرده و بين گياهان مي چريده اند. از آنجايي كه هنوز علفها به وجود نيامده بودند، اين دايناسورها مقدار زيادي ازگياهان نسبتا مغذي و كم ارتفاع مثل خزه ها، دم اسبيان و جلبكها را مي خوردند.

:حركت
آپاتوزاروسها، بر روي چهارپايشان، بسيار آهسته حركت مي كردند(همانطور كه ازردپاي فسيل شده و طول پاهاو جرم تخمين زده شده آنها برمي آيد). ديرينه شناسان تصور مي كنند كه آپاتوزاروسها براي خوردن گياهان خيلي بلند، از دمشان به عنوان پاي سوم استفاده مي كردند.

:مشكلات فشارخون
آپاتوزاروسها و بعضي از دايناسورهاي بزرگ ديگر(گياهخواران گردن دراز بزرگ) قلب بزرگ و قدرتمند و فشار خون بالايي داشته اند تا خون را از گردن دراز آنها به سر و مغز برساند. سر(و مغز) آپاتوزاروسها(چندين متر) بالاي قلبشان قرار داشت. همين امر باعث ايجاد مشكل در موتور جريان خون، قلب، مي شود. براي پمپاژخون اكسيژن دار كافي به سر و انجام فعاليتهاي مغز آپاتازوروس(حتي مغز كوچك دايناسور)، قلب بزرگ و قدرتمند و فشار خون بينهايت بالاو رگهاي خوني عريض و ماهيچه اي با دريچه هاي بسيار لازم است(تا از برگشت خون جلوگيري كنند). فشارخون آپاتازوروس احتمالا 400 ميليمتر جيوه بوده است، سه يا چهار برابر فشار خون انسان.

:هوش
تصورمي شودكه دايناسورها(مانند براكيوزاروس و آپاتازاروس) و استگوزاروس مغز ثانويه اي داشته اند. امروزه ديرينه شناسان تصور مي كنند كه مغز ثانويه، توسعه طناب عصبي(نخاع) در منطقه ران مي باشد. اين منطقه توسعه يافته بزرگتر از مغز كوچك حيوانات بوده است.
آپاتوزاروس،‌ جزء ساروپودهاست كه هوش آن(از طريق نسبت مغز به وزن بدن اندازه گيري مي شود يا EQ) از همه دايناسورها پايينتر است.

:دوران زندگي آپاتوزاروس
آپاتوزاروس ها، در دوره ژوراسيك پسين، بين 146-157 ميليون سال قبل زندگي مي كردند. در انتهاي دوره ژوراسيك، تعداد كمي از گونه ها رو به انقراض گذاشتند. در طي اين انقراض، اكثر استگوسائوريدها و اكثر ساروپودها، همزمان با انقراض بسياري از جنسهاي آمونوئيدها، خزندگان دريايي و دوكفه ايها، منقرض شدند. هيچ كس علت اين انقراض را نمي داند.
در طي دوره ژوراسيك پسين در آمريكاي شمالي، بسياري از ساروپودها، مانند ديپلودوكوس، كامارازاروس، براكيوزاروس، الترازاروس، سوپرزاروس، سيزموزاروس و باروزاروس هم مي زيستند. سروپودهاي اين دوره در آمريكاي شمالي عبارتند از آلوزاروس، سراتوزاروس، مارشوزاروس، استوكزوزاروس و كوئلوروس. اورنيتيچين هاي معاصر آنها عبارتند از كامپتوزاروس، دريوزاروس و استگوزاروس.

:آپاتوزاروس و برونتوزاروس
ديرينه شناس آمريكايي،‌اتنيل مارش،‌در سال 1877 آپاتوزاروسها را توصيف و نامگذاري كرد. چند سال بعد، درسال 1879، وي فسيل دايناسوري ديگر، برونتوزاروس، را توصيف و نامگذاري كرد(كه به معناي مارمولك رعدآساست). در واقع اين دو دايناسور، دو گونه مختلف يك جنس بودند. نام علمي اوليه،‌ آپاتوزاروس، باقي ماند و نام برونتوزاروس ديگر مورد استفاده قرار نگرفت.
بعضيها، آپاتوزاروس را گردن دراز مي نامند.

:فسيلها و نام آنها
بسياري از فسيلهاي آپاتوزاروس، در كلرادو، اكلاهاما، اوتا و وايومينگ آمريكا كشف شده اند. يك نمونه فسيل مهره آپاتازاروس دردندانهاي آلوزاروس يافت شده است كه شاهدي از حمله آلوزاروس به آنهاست.
آپاتوزاروس، در سال 1877، توسط ديرينه شناس آمريكايي اتنيل مارش، به اين نام ناميده شده است. اين دايناسور،‌آپاتوزاروس ناميده شد كه به معناي سوسمار فريبنده است زيرا فسيلهاي آن بسيار شبيه فسيلهاي ساروپودهاي ديگر است. اولين نمونه تقريبا كامل از فسيل آپاتوزاروس، توسط ارل داگلاس در سازند موريسون(كه بعدها معدن كارنجي ناميده شد) در كلرادوي آمريكا كشف شد.

:مسائل جمجمه
اولين فسيل برونتوزاروس كه در سال 1879، كشف شد، فاقد سر بود(مثل اكثر فسيلها). اتنيل مارش، جمجمه اي را كه مايلها دورتر پيدا شده بودبه آن افزود(اين جمجمه، متعلق به برونتوزاروس نبود بلكه متعلق به كاماراساروس، بود). در سال 1900، هنري اسبورن، در موزه تاريخ طبيعي نيويورك آمريكا، فسيل بدون سر ديگري از برونتوزاروس را سواركرد و قالبي از جمجمه مارش را به آن افزود. در سال 1915، ارل داگلاس از موزه كارنجي، فسيل برونتوزاروسي را پيدا كرد كه داراي سر بود اما به علت نفوذ اسبورن، كارنجي فسيل را بدون سر به نمايش گذاشت. هنگامي كه داگلاس در سال 1932 مرد، بر روي اين فسيل به نمايش درآمده، جمجمه ديگري كه مربوط به خودش نبود را قرار دادند! اين مساله تا سال 1975 ادامه داشت تا اينكه در اين سال جمجمه اصلي بر روي برانتوزاروس/آپاتوزاروس قرار گرفت.
از آپاراتوزاروس، گونه هاي زير كشف شده است:

آپاتوزاروس آژاكس- در كلرادو يافت شده است.
اي. اكسلسوس- در اوكلاهاما، اوتا و وايومينگ يافت شده است.
اي. لوئيزا- در كلرادو يافت شده است.
اي. ياناپين- در وايومينگ يافت شده است.

:فعاليتهاي آپاتوزاروس
جواب را پيدا كنيد! تمريني براي گروه سني 2. مهارتهاي خواندن،‌نوشتن، تحقيق و بررسي.
صفحه اطلاعات آپاتوزاروس براي نقاشي و رنگ آميزي!
صفحه اطلاعات آپاتوزاروس براي گروه سني3 براي رنگ آميزي!
انقراض آپاتوزاروس براي گروه سني 1.
شكار آپاتوزاروس- براي گروههاي سني 2 و 3.
آزمون آپاتوزاروس- خيلي راحت جوابها را پيداكنيد و ببينيد چقدر درباره اين دايناسورهاي گردن دراز مي دانيد! براي گروههاي سني 3-2.
آپاراتوزاروسQ & A.
صفحه مشخصات آپاراتوزاروس و نسخه قابل پرينت.

طبقه بندي:
آپاتوزاروسها(كه به نام برونتوزاروس هم شناخته مي شوند) متعلقند به:

قلمرو(جانوران)
شاخه مهره داران(داراي طناب عصبي پشتي هستند كه در مغز خاتمه مي يابد)
رده آركوزاريا
راسته ساريچيا- دايناسورترسناك كرگدني، اجداد پرندگان ساروپودومورف- گردن دراز،‌دم دراز، علفخوار كه روي چهار پا راه مي رود.
زيرراسته ساروپودا(ساروپودها)- ساروپودهاي مهره داربسيار بزرگ
نئوساروپودا- ساروپودهاي تكامل يافته
خانواده ديپلودوسيدا- ساروپودهاي داراي دم شلاقي و دندان ميخي شكل كه روي ستون مهره ها خارهاي بلندي دارد. شامل آمارگاساروس، ديپلودوكوس، باروساروس، سيزموساروس، سوپرساروس و غيره هستند.
جنس آپاتوزاروس
گونه اي. آژاكس(نوعي گونه). گونه هاي ديگر آپاتوزاروس عبارتند از اي. اكسلسوس، اي. لوييزا و احتمالا اي. مونتانوس.

آپاتوزاروسها(كه به نام برونتوزاروس هم شناخته مي شوند) يكي از بزرگترين جانوراني است كه تاكنون روي زمين زندگي كرده است. آپاتوزاروسها در دوره ژوراسيك پسين،‌حدود 146-157 ميليون سال قبل مي زيستند.

آناتومي:آپاراتوزاروس، داراي گردن دراز و دم شلاقي بود. طول آن حدود 90-70 فوت(27-21 متر) و بلندي آن حدود 15 فوت(6/4 متر) اندازه گيري شده است. طول سر آن كمتر از 2 فوت بود. اين جانور، جمجمه اي طويل و مغز بسيار كوچكي داشته است. اين دايناسور گياهخوار، گردني دراز(با 15 مهره)، دمي بلندو شلاق مانند(به طول حدود 50 فوت=15 متر)، ستون فقرات پشتي، دندانهاي ميخ ماننددر جلوي آرواره و چهار پاي ستوني داشت. سوراخهاي بيني آپاتوزاروس، در بالاي سرش قرار مي گرفتند.

فسيلها: تعداد زيادي از فسيلهاي آپاتوزاروس در كلرادو، اكلاهاما، اوتا و وايومينگ آمريكا يافت شده اند.

نام: ديرينه شناس آمريكايي، اتنيل مارش، در سال 1877، آپاتوزاروس را توصيف و نامگذاري كرد. چند سال بعد، در سال 1879، وي فسيل ديگري را به نام برونتوزاروس توصيف و نامگذاري كرد. در واقع اين دو دايناسور، دو گونه مختلف از يك جنس بودند. نام علمي اولي،آپاتوزاروس، مورد قبول واقع شد.