جو (Atmosphere)   مخلوطي از گازها كه اطراف يك جسم سياره اي قمر يا ستاره را در بر مي گيرد. جو زمين غالباّ حاوي نيتروژن و اتمسفر غالباّ از هيدروژن تشكيل شده است.

جانز باير (Bayer, Johannes) (1564 تا 1617) ستاره شناس آلماني  و اولين كسي كه ستاره ها را در صورت فلكي تشخيص و بر اساس شدت نور آن ها به آن ها نام يوناني (آلفا، بتا، دلتا و غيره) داد. وي در سال 1603 كتاب اورانومتر يا (Vranometria) كه كتابي دربارة جزئيات جدول ستاره ها است، انتشار داد.

 

جزر و مد روزانه ( Diurnal Tide ) يا جزر و مد يك روزه , جزرو مدي ست كه شامل يك افزايش سطح آب و يك كاهش ارتفاع آب طي يك روز ماه

جسم آتشين (Bolide) شهاب سنگ، سيارك يا سنگ هاي آسماني كه به زمين يا ساير سيارات و ماه برخورد كرده و منفجر مي شود.

 

جوزف فراونهوفر ( Fraunhofer Jseph )   (1787 تا 1826 ) فيزيكدان آلماني اولين كسي كه طيف هاي خورشيد را مطالعه كرد . در اواسط قرن نوزدهم او مشاهد كرد كه طيف پيوسته توسط بيش از 700 خط تاريك ( كه هم اكنون خطوط فراونهوفر ناميده مي شود ) تشكيل شده است . كار فرانهوفر باطيف ها و همچنين با شبكه هاي شكست مضاعف اولين بررسي ها در علم طيف سنجي محسوب مي شود . در آن زمان معلوم نبود چه چيزي اين خطوط را مي سازند ( اين خطوط بوسيله عناصري در جو كه خورشيد در طول موجهاي خاص خود نور را جذب مي كنند بوجود مي آيند ) .

جن فوكاولت ( Foucault Jean ) (1819 تا 1868 ) فيزيكدان فرانسوي و اولين كسي كه در سال 1851 نشان داد كه چگونه يك آونگ مي تواند از چرخش كره زمين را تبعيت كند ( آونگ فوكاولت ) . همچنين او يك ژيروسكوپ اختراع كرد ( 1852 ) و نشان داد كه نور در آب آرام تر از هوا حركت مي كند (1850 ) و آينه هاي تلسكوپهاي هسته اي را توسعه داد (1858 ) .

 

جي  ( G )   عامل شيب بزرگي يك سيارك كه مخصوص همان سيارك است براي محاسبه قدر ظاهري آن بكار مي رود  . (وقتي سيارك نسبت به زمين در حال حركت است ) .

جي ( G ) شتاب جاذبه در سطح زمين كه 9/8 است .

 

جاذبه كمكي ( Gravityy Assist Maneuver ) به معني استفاده از جاذبه گراني يك جسم آسماني بزرگ ( مانند يك سياره ) يه منظور تغيير مسير فضاپيما است . در برخورد نزديك با جسم بزرگ , ذره كوچكي از انرژي مداري جسم به فضاپيما انتقال پيدا مي كند. اين ايده در سال 1960 توسط مايكل مينوويچ ( Micheal A. Minovitch ) و گري فلاندرو ( Gary Flandro )  كشف شد . در سال 1970 براي اولين بار از اين خاصيت جاذبه قلابسنگي براي فضاپيماي ويجر استفاده شد و با كمك جاذبه كمكي سياره هاي مشتري , زحل , اورانوس و نپتون فضاپيما  به پشت غولهاي گازي فرستاده شد .

جورج گاماو ( Gamaw  George ) (4مارس 1904 تا 19 آگوست 1968) فيزيكدان هسته اي , فضا شناس و نويسنده اي كه نظريه انفجار بزرگ را فرموله كرد .( همراه با رالف آلفر – (Ralph Alpher ), بر روي نظريه كوانتوم , تكامل ستاره اي و نظريه ژنتيك كار كرد . كتاب مشهوري از گاماو  به يادگار مانده است .

 

جيمز گريگوري ( Gregory  James ) ( 1638 تا 1875 ) رياضيدان اسكاتلندي و مخترع اولين تلسكوپ انعكاسي در سال 1663 او شرحي از تلسكوپ انعكاسي را داد ( به نام optica Promota   ) كه درسال 1663 منتشر شد . در حقيقت او هرگز تلسكوپ را که در آن مي بايست از آينه شلجمي و آينه بيضوي استفاده مي كرد نساخت .

جاذب بزرگ ( Great Attractot ) گروه بزرگي متشكل ار 100000 كهكشان بعد از گروه محلي كهكشانهاي ما ( Local Group )  . هيچ كس تا به حال كهكشانهاي جاذب بزرگ را نديده , اما تاثير آن بر روي خوشه ها كهكشانهاي كناري ما تشخيص داده شده است.

 

جان هادلي (Hadley John . H )  ( 1682 تا 1744 ) رياضيدان انگليسي و مخترع اولين تلسكوپ انعكاسي

جورج هال ( Hale George E ) ( 9 ژوئن 1868 تا 21 فوريه 1938 ) ستاره شناسي كه رصد خانه يركر ( Yerker )  را در سال 1892 , رصد خانه آقاي ويلسون ( Mr. Wilson ) را در سال 1904 و رصد خانه پالومر ( Palomer ) را تاسيس كرد . زمانيكه او در حال فارغ التحصيل شدن از موسسه فني ماسا چوست بود . ( كمبريچ , ايالات متحده ) اسيكرو هليوگراف كه وسيله اي براي تجزيه طيف خورشيدي ست را اختراع كرد . بعد ها او كشف كرد كه نقاط خورشيدي نواحي كم دماي خورشيد هستند كه داراي ميدان مغناطيسي بالايي هستند .

 

جونز هارتمن ( Hartman Johannes F ) ( 1865 تا 1936 ) فيزيكدان نجومي آلماني كه در سال 1904 ابرهاي بين ستاره اي گاز كلسيم را كشف كرد ( او خطوط جذب اتمهاي كلسيم يونيزه شده را با استفاده از طيف سنجي در حين مطالعه ستاره هاي دوگانه را آشكار كرد )همچنين او نظريه اي را درباره نواخترها توسعه داد و سيارك433 #( اروس – Eros   ) را مطالعه كرد و روشي براي آزمايش عدسي های تلسكوپ ابداع كرد كه هنوز به نام او است .

جوانر وليوس  (Hevlius . Johannes ) (1611 تا 1687 ) ستاره شناس آلماني كه  اولين نقشه ماه را تهيه كرد . همچنين اطلس آسماني كه صور فلكي مختلفي را معرفي كرده ( شامل كانس -  Canes، وناتيسي –Venatici ، لاسرتا – Lacerta ، لينكس  Lynx‌ ، سكتانز – Sextans ، و غيره )  انتشار داد .

 

جانسكي ( Jansky ) يا Jy واحد چگالي جريان راديويي ( سرعت جريان امواج راديوئي )  . يك مبناء راديويي شاخص داراي چگالي جريان طيفي برابر با يك جانسكي است . ( وات بر متر بر هرتز10  ‏‏1Ty=   ) . جانسكي به افتخار مكتشف آن در سال 19532 كارل گوث جانسكي ( Karl Goth Jansky )، نامگذاري شد .

جانوس ( Janus ) يكي از كوچكترين اقمار 18 گانه زحل كه در فاصله متوسطي درحدود 94000 ( 151472 كيلومتر ) مي چرخد و دوره چرخشي آن 18 ساعت است . اين قمر سنگين داراي مدار مشترك با اپي متوس (Epimetheus)  بوده و 50 كيلومتر (31 متر ) از آن فاصله دارد . هنگاميكه هر چهار سال اين دو قمر به  هم مي رسند، مدار خود را عوض مي كنند  در سال 1966 اين قمر یخي توسط منجم فرانسوي آودوين دولفوس ( Audouin Dllfus ) كشف شد .

 

جت استريم يا جريان جتي ( Jet Stream ) باد پرسرعتي كه معمولاً در ارتفاعات بلا ، يعني بين 25000 تا 45000 پا ( دقيقاً زير تروپوپاوز -  topopause ) يافت مي شوند. اين باد از اين لحاظ كه اولين افرادي كه با جت استريم برخود كردند خلبانهايي بودند كه آنرا بصورت بادي كه ازيك موتو جت خارج مي شود توصيف كردند ، آنرا با  اين نام مي خوانند.

جعبه جواهر ( Jewel Box ) يا NGC 4755 يا كاپاكروسيس ( Kapa Crucis ) خوشه بازي با حدود 100 ستاره در صليب جنوبي ( صورت فلكي در نيمكره جنوبي – Southern Cross  ) است . اين خوشه نزديك بتا كروسيس ( Beta Crucis ) قرار گرفته و وقتي آب لاكايل ( Abb  Lacaille )   از سال 1751 تا 1752 در آفرقاي جنوبي بود، آنرا كشف كرد . تخمين زده شده اين خوشه بسيار جوان سني كمتر از 10 ميليون سال داشته باشد و فاصله نوري آن از ما 7500 سال است .

 

جي پي ال ( JPL ) به معني آزمايشگاه فشار به سمت جلوي جت ( Jet Propulsion )  . اين آزمايشگاه در مركز تكنولوژي كالیفرنياي ناسا مدیريت مي شود . JPL وسايل رباتيك براي اكتشاف سيستم خورشيدي را توسعه مي دهد . محل اصلي JPL در كوههاي سن گابريل ( San G abriel ) نزديك پاسادناي كاليفرنيا است .

جونا ( Juno ) سيارك بزرگي و يكي از چهار سيارك بزرگ كه حدود 240 كيلومتر قطر و حدود 1019× 2 كيلوگرم جرم دارد . اين سيارك2/7Au   از خورشيد فاصله دارد و 4/36 سال طول مي كشد يا يكبار به دور آن بچرخد. جونا در سال 1804 توسط هردينگ ( K. Harding )  كشف شد كه سومين سيارك كشف شده بود .

 

جوانز كپلر ( Kepler Johannes ) ( 1571 تا 1630 ) رياضيدان يوناني و كسي كه به اين موضوع پي برد ه سيارات درمدارهاي بيضوي به دور خورشيدمي گردند . او چيزي را كه ما هم اكنون قوانين سه گانه كپلر مي ناميم ( Keplers three Laws ) و درباره حركت سياره اي كه از لحاظ رياضي بصورت مدارهاي بيضوي اجسام آسماني است ، بصورت فرمول در آورد . او چند سالي با تايكو براه ( Tyeho Brage )  كار كرد .

جاي ( Jy) جاي به معني جانسكي ست كه اين نام ، نام كارل گوث جانسكي ( KarlGoth Jansky ) ، اولين كسي كه در سال 1932 ستاره شناسي راديويي را توسعه داده است . جانسكي ، واحد چگالي جريان راديويي ( سرعت جريان امواج راديويي )  است که 1 Jy برابر 10-26وات بر متر مربع برهرتز است .منبع راديويي شاخص چگالي جرياني طيفي حدود يك جانسكي دارد .

 

جرارد كوپير (Kuiper, G.P) ( 1905 تا 1973) ستاره شناس آلماني – آمريكايي  كه احتمال وجود كمربند كويپر را در سال 1951 پيش بيني كرد. در سال 1948 ، كويپر يكي از قمر هاي اورانوس بهنام ميراندا ( Miranda )  و دومين قمر نپتون به نام نريد ( Nerid را كشف و نامگذاري كرد. وي تحقيقات مقدماتي بسياري روي قمر ها ، جو سياره ها و خرده سياره ها انجام داد.

جزر كوتاه (Low Tide) زمان پايين ترين سطح آب. جزر و مدها هنگامي به وقوع مي‌پيوندد كه جاذبه گراني ماه باعث برآمده شدن يا بالا أمدن سطح آب اقيانوس ها در جهت ماه شوند.

 

سياره جرم (كيلوگرم) عطارد 1023 × 3/3 ناهيد 1024 × 4/87 زمين 1024 × 5/98 مريخ 1023 × 6/4 مشتري 1027 × 1/9 زحل 1026 × 5/69 اورانوس 1025 × 8/68 نپتون 1026 × 1/02 پلوتون 1022 × 1/29 جرم (Mass)  اندازة كميت يك ماده

جرم لحظه‌اي  (Momentum) مقدار جرم جسمي كه سرعت آن را مشخص مي‌كند

 

جوان مولر (Muller, Johann) يا جوان رژپومونتنوس (J. Regiomontanus) (1436 تا 1476) منجم و رياضيدان آلماني كه بر روي مثلثات مطالعه است كتاب آلماگست بطلميوس (Ptolomy's Almagest) را از منبع يوناني ترجمه كرد. اين ترجمه به ديد تولمائيك به هستي كمك كرد (ديدي كه در آن زمين در مركز هستي قرار مي‌گيرد). همچنين او بر روي مثلثات مسطح كروي كار كرد. وي حركت ماه، سيارات و سنگ‌هاي آسماني را مشاهده كرد. دهانة 108 كيلومتري روي ماه به نام وي ثبت شده است.

جان اورت (Oort, Jan H.) (1900 تا 1992) منجم آلماني كه فاصله تا وسط كهكشان را اندازه گرفت، كهكشان ما را نقشه برداري كرد. ثابت كرد كه نواحي اطراف مركز كهكشان در حال چرخشند و وجود ابر اورت را در سال 1950 پيشنهاد كرد. ابر اورت ابر سنگي و غباري كه احتمالاً اطراف سيستم خورشيدي ما وجود دارد. اين ابر ممكن است از سنگ هاي آسماني با دوره بلند منشاء گرفته باشد. اين نظريه فرض ميكند كه انقراض هاي عمومي متناوب زمين حاصل اين ابرها است.

 

جزر و مد بهاري پيروكسيجين  (Proxigean Spring Tide) يا جزر و مد پروكسيژين، جزر و مد بلند غير معمول و كميابي‌ست كه زماني رخ مي‌دهد كه ماه در مرحلة فاز نو (يعني ماه بين خورشيد و زمين قرار دارد) باشد و به طور غيرمعمولي به زمين نزديك باشد (در نزديكترين حضيض Perigee خود كه پروكسيژي خوانده مي‌شود) جزر و مد بهاري پروكسيژين در هر 5/1 سال به وقوع مي‌پيوندد.

جوزپ پيازي  (Piazzi, Giuseppe) (1746 تا 1826) منجم ايتاليايي كه در اول ژانويه 1801 اولين (و بزرگترين) سيارك به نام كرس (Ceres) را كشف كرد. شبه سياره‌ها اجسام سنگي بزرگي هستند كه در كمربندي بين مريخ و مشتري به دور خورشيد مي‌گردند.

 

جرم خورشيدي (Solar Mass) مقدار جرم خورشيد ما و واحدي كه ساير ستاره ها، كهكشانها و پيكره هاي بزرگ ‌آسمان با آن بيان مي شوند. جرم خورشيد 30 10×1/99 است. براي مثال يك گودال سياه از يك ميليون تا يك ميليارد برابر جرم خورشيدي در هر جايي وجود دارد.

جزر و مد نيمروزي (Semidiurnal Tide) جزر و مدي كه داراي دوره 12 ساعته است و در طول يك روز 2 مد بلند و 2 جزر كوتاه دارد.

 

جامد (Solid) حالتي از ماده كه مولكولها بسيار به هم نزديكند و نمي توانند حركت كنند.

جزومدهاي بهاري (Spring Tides)  جزرومدهاي قوي بهاري هنگامي حادث مي شوند كه كره زمين و خورشيد و ماه در يك امتداد باشند. در اين حالت نيروهاي گراني ماه و خورشيد در وقوع جزرومد شركت دارند. جزرومدي در هنگام ماه كامل يا ماه نو حادث مي شود.

 

جزرومد (Tide) بالاآمدگي و پائين افتادگي متناوب پيكره هاي بزرگ آب جزرومد در اثر برهم واكنش جاذبه اي بين كره زمين و ماه به وجود ميآيد. جاذبه گراني ماه، اقيانوسها را به بالا آمدن در طرف ماه ميكنند. بالاآمدگي ديگري نيز در طرف ديگر حادث ميشود، زيرا كره زمين هم به سمت ماه كشيده ميشود (و دور از آب طرف دورتر). همينطور كه زمين ميچرخد، دو جزرومد در روز حادث ميشود. ايساك نيوتن (Isaac Newton) اولين كسي بود كه از لحاظ علمي جزرومد را توضيح داد.

جسم وراي نپتون   (Trans Neptunian Object( يا TNO شياره وارهاي كوچك سنگي و يخي كه خورشيد ما را در پشت نپتون دور ميزنند. آنها اجسام كمربند كوئيپر هستند كه از تشكيل منظومه شمسي جا مانده اند. با وجود اينكه پلوتون بزرگتر از يك جسم آسماني معمولي است، ممكن است تي ان او باشد.

 

جيمز ون آلن (Van Allen, James A.) فيزيكدان آمريكايي كه كمربندهاي بادامي شكل تشعشع در اطراف زمين را كشف كرد (كمربندهاي وان آلن).

جمع كردن (Waning) به معني چين خوردن و كوتاه شدن در اندازه است.