انحراف نور (Aberration of Light)   پديده‌اي كه براساس آن اگر بيننده در حال حركت باشد، نور زوايه‌دار به نظر مي‌رسد ( زاويه نوري كه در حال تابيدن به شخص است با زاوية واقعي آن متفاوت است).موقعيت مشابه با آن مثل تماشاي باران از يك قطار در حال حركت است، در اين شرايط اگر چه قطرات باران بطور مستقيم به زمين مي‌ريزند، به نظر مي‌رسد كه داراي زاويه هستند و با افزايش سرعت قطار اين زاويه نيز بيشتر جلوه مي‌كند. تغيير رفتار نور به واسطة‌اين حقيقت است كه نور باسرعت مشخصي حركت مي‌كند (مانند قطرات باران). تغيير رفتار نور توسط جيمز برادلي، (James Bradley) ، ستاره‌شناس آماتور انگليسي در سال 1725 كشف و ثابت شد. كشف تغيير رفتار نور يكي از اولين دلايلي بود كه ثابت بودن سرعت نور را تأييد مي‌كرد و باعث تخمين اوليه‌اي از سرعت نور شد (برادلي تخمين زد كه زمان رسيدن نور از خورشيد به زمين 8 دقيقه و 12 ثانيه است).

‌ آكروكس (Acrux) يك كروكس آلفا (Alpha Crux) اولين ستارة‌عظيم در نيمكرة جنوبي صورت صورت فلكي صليب جنوبي (تقاطع جنوبي) است.

 

آدراستيا (Adrastea) ‌يكي از 16 قمر مشتري و سومين قمر نزديك به آن است. آدرستيا 12 مايل (20 كيلومتر) قطر دارد و در حلقة اصلي هشت هزار مايلي (129000كيلومتر) مشتري درحال چرخش است. احتمالاً آدرستيا و اولين قمر مشتري، يعني هتيس، عامل گرد و غبار اين حلقه هستند. جرم آدرستيا 1016×91/1 كيلوگرم است. اين قمر، مشتري را در مدت 29826/0 روز زميني دور مي‌زند كه اين سرعت بيشتر از چرخش خود مشتري به دور محورش است. آدرستيا در سال 1979 توسط جوئيت (D. Jewitt) و دانيلسون (E. Danielson) كشف شد .(ماهوارة Voyagev2 ).

انوار سازگار (Adaptive Optics) AO فرايندي است كه دگر شكلي‌ها (مانند آنچه در جو زمين وجود دارد) از تصوير تلسكوپي و در زمان واقعي از بين مي‌رود. ابتدا، از حسگرهاي پيش موجي ستارة مبنايي، براي اندازه‌گيري ميزان دگر شكلي‌ها كه در حال وقوع است، استفاده مي‌كنند. سپس دگرشكلي‌ها با يك فاز مصحح از بين مي‌رود اخيراً AO بر روي تلسكوپ كك 2 (Keck 2) نصب شده است.

 

ادوين آوگين آلدرين (Aldrin, Edwin E.,JR)‌ ادوين آلدرين (1930)‌دومين انساني بود كه روي كرة ماه راه رفت. اين مرد كه به نامهاي باز (Buzz) يا دكتر رزدنووس (Dr. Rendezvous) هم شناخته مي‌شد، خلبان مودول ماه  (Lunal Module Pilot) (1969‚ 16 تا 24 July ) در مأموريت آپولوي 11 ناسا بود. او و نيل آمسترانگ (اولين انساني كه روي ماه قدم زد) 2 ساعت بر روي ماه بودند و نمونه‌هاي سنگي جمع‌آوري مي‌كردند و در حال انجام آزمايشات سطحي ماه بودند. اولين مأموريت فضايي آلدرين جميني 12 (Gemini) كه در يازده نوامبر 1966 بود. او و سرخلبان جيمز لاول (James Lovell) در 4 روز كرة زمين را دور زدند. آلدرين كتابهاي بسياري دربارة زندگي و روش زندگي خود به عنوان زندگي‌اش بود.

آلفا (Alpha) اولين حرف الفباي يوناني كه اغلب بر درخشانترين ستارة يك صورت فلكي دلالت مي‌كند.

 

آلنيتاك (Alnitak) ‌آلنيتاك يا زتا اوريوينس Zeta Orionis) )در انتهاي شرقي كمربند اوريون (Orion) در صورت فلكي  جبار يا شكارچي است. آلنيتاك به معني كمربند است. آلنيتاك طيف نوع Oq.7Ib دارد و به عنوان آلينتاه (Alnitah) هم شناخته مي شود. دو ستارة ديگر كمربند اوريون آلنيلام (Alnilam) و مينتاكا (Mintaka) است.

آلموكانترا (AlmuCantar) يا “توازي ارتفاع” دايره‌اي در كرة آسماني‌ست كه موازي افق است. اين دايره شامل تمام نقاط هم ارتفاع و درنتيجه با آلموكانترا برابر هستند.

 

آلفا قنطورس (Alpha Centauri) نزديك‌ترين سيستم ستاره‌اي به زمين. تاريكترين ستارة اين سيستم پروكسيما (Proxima) يا آلفا قنطورسC ، كه نزديك ستاره به ما (به جز خورشيد) نيز مي‌باشد. ستارة آلفا قنطورس B,A ستاره‌هاي دوگانه هستند.

ارتفاع (Altitude) اندازه‌اي است در نقشه‌‌‌برداري اجسام ستاره‌شناختي نيمكرة آسمان و زاوية جسم از افق شخص بيننده است. اگر جسمي در افق باشد، ارتفاع آن صفر درجه واگر درست بالاي سر شخص بيننده باشد، ارتفاع آن نود درجه است. براي يافتن جسمي در آسمان دو مؤلفه نياز است، آزيموت و ارتفاع.

 

آمالته‌آ(Amalthea) ‌سومين قمر نزديك به مشتري و بزرگترين قمر بين چند قمر كوچك آن است. آمالته‌آ قمري كوچك، قرمز رنگ و دراز شده همراه با دو دهانة آتشفشاني بر روي خود است. سرعت آن از هر قمر شناخته شده‌اي بيشتر است. اين قمر سيب‌زميني شكل با ابعاد 232×146×134 كيلومتر (145×91×83 مايل) است. جرم آن 1021×17/7 كيلوگرم مي‌باشد. ميانگين فاصلة آن از مشتري 181300 مايل است. 12 ساعت طول مي‌كشد تا آمالته‌آ يك دور به دور مشتري بچرخد. مانند اغلب قمرهاي مشتري، آمالته‌ها در مدار همزمان قرار دارد. در سال 1892، اين قمر توسط ستاره‌شناس آمريكايي ادوارد امرسون بارنارد(Edward Emerson Barnard) كشف و نامگذاري شد.

آنالما (Analema)   دياگرامي به شكل 8 (هشت انگليسي) است كه ميل خورشيد (زاويه‌اي كه خورشيد با استوا مي‌سازد) را در هر روز سال نشان مي‌دهد. اگر هر روز و در هر زمان معيني از خورشيد يك عكس فوري بياندازيد (از يك نقطة مشخص روي زمين)، خورشيد شكلي شبيه آنالما در طول سال از خود نشان مي‌دهد. اين امر بخاطر اين است كه محور زمين كج است و اين محور در يك دايرة كامل به دور خورشيد نمي‌چرخد.

 

آنانك (Anank) آنانك سيزدهمين قمر مشتري ست كه 12/5 مايل (20 كيلومتر) قطر و مدار آن 13100000 مايل (21200000 كيلومتر) طول دارد. جرم آنانك 1016×4 كيلوگرم مي‌باشد. اين قمر خورشيد را هر 361 روز زميني در مدار پسرونده (مداري كه برخلاف جهتي كه مشتري مي‌چرخد قرار دارد) مي‌چرخد. درسال 1951 اطلاعات وسيعي بسيار كمي توسط اس. نيكلسون (S. Nicholson) از آنانك بدست آمد.

انگستروم (Angstrom) يك انگستروم برابر با يك ميليارديوم (1010×1 ) يك متر است. اين واحد اندازه به افتخار آندرز جي انگستروم (Anders J. Angstrom) نامگذاري شده.

 

آنورتوزيت (Anorthosite) ‌نوعي سنگ است كه در ارتفاعات سطح ماه يافت مي‌شود. اين سنگ حاوي سيليكاتهاي آلومينيوم و كلسيم است.

آنتن (Antena) ‌رسانايي كه امواج راديويي را دريافت يا ارسال مي‌كند. راديو تلسكوپها آنتن يا يك سري آنتن هستند.

 

اوج ستاره اي (Apastron) نقطة بيشترين جدايش يا فاصلة دو ستاره در مدار سيستم ستارة دوگانه.

آپواسپيس (Apoapsis) ‌براي جسمي كه به دور يك پيكرة آسماني مي‌چرخد، آپواسپيس نقطه‌اي در مدار جسم است كه بيشترين فاصله را از پيكره دارد.

 

اوج  (Apogee) براي جسمي كه به دور زمين مي‌چرخد،  اوج  نقطه‌اي در مدار جسم است كه بيشترين فاصله را از كرة زمين دارد.

آپولو 11 (Apollo 11)   آپولو 11 ناسا (1969)، اولين مأموريتي بود كه انسان با آن به ماه فرستاده شد. فضا پيما در 16 جولاي 1969 از كيپ كندي (Cap Kennedy) فلوريدا و از مجموعة مركز ارسال فضاي كندي A39 حركت كرد. LEM آپولو 11 (طرح گردش ماه) از مدار جدا شد و در 20 جولاي 1969 بر روي ماه نشست، كه مسافرين آن نيل آمسترانگ و باز آلدرين بود. مايكل كونيز در طرح خدمات - سفارش (CSM) يعني دور مدار گرداننده اي كه به نام كلمبيا شناخته مي شد با LM   در درياچه آسايش (Mare Tranquillitatis) فرودآمدند. آمسترانگ و الدرين براي 21 ساعت و 38 دقيقه و 21 ثانيه بر روي كره ماه بوده اند. آنها با LM پرواز كرده و با طرح خدمات سفارشي(CSM) مجدداً ملاقات كردند. آپولو 11 در 24 جولاي 1969 در اقيانوس آرام فرود آمد. كشتي فضايي 7/21 كيلوگرم ازسنگ هاي (Milestone)، يعني در واشنگتون ايالات متحده در معرض نمايش است.

 

آراكنوئيدها (Arachnoids) آراكنوئيدها، شبكه هاي شكستگي گرد روي پوستة زحل هستند. آنها به اين علت با اين نام خوانده مي شوند كه كمي شبيه به شبكة عنكبوت (Arachnid) هستند.

آريل (Ariel) درخشان ترين و يكي از بزرگ ترين قمرهاي هجده گانة اورانوس. اين ماه داراي دره هاي  بسيار طويل، دره هاي عميق و دهانه هاي آتشفشاني است. قطر آن 720 مايل (1158 كيلو متر) و در فاصلة ميانگين 120000 مايل (190930 كيلو متري)، به دور اوانوس مي چرخد. اين قمر هر 50/5 ساعت زميني، يك دور به دور اورانوس مي چرخد. جرم آن 1021 * 27/1 است. اين قمر در سال 1851 توسط منجم مبتدي انگليسي ويليام لاسل (William Lassel) كشف شد.

 

آرستيار چوس (Aristarchus)   (310 قبل از ميلادي تا 250 قبل از ميلادي  )ستاره شناس يوناني كه اولين كسي بود كه مدل خورشيد مركزي سيستم خورشيدي را بيان كرد. وي پي برد كه زمين در محور خود مي چرخد و خود نيز خورشيد را دور مي زند. او مسافت خورشيد و ماه  و بزرگي آنها را تخمين زد. پلاتارچ (Plutarch) و ارشميدوش (Arehimedes)، كارهاي ارسيتارچوس را مي نوشتند.همچنين او ميزان نسبتا" دقيقي براي طول سال خورشيدي محاسبه كرد. وي يك ساعت آفتابي گلدان مانند كه نشانگرش در وسط گلدان سايه مي انداخت را اختراع كرد. يك دهانة آتشفشان ماه به نام آريستارچوس (عكس بالا) نام گذاري شد.اين دهانه بزرگ گرد، 25 مايل (40 كيلومتر) قطر و 2/2 مايل (3/6 كيلومتر) عمق دارد.

ارسطو (Aristotle) ( 384 تا 322 قبل ميلاد) فيلسوف يوناني بود كه درباره ستاره شناسي نظريه پردازي مي كرد. وي تنها با استفاده از بررسي فيلسوخانه (او هيچ مشاهدة علمي نداشت) به اين مطلب كه هستي كره اي، محدود و باگريز از مركزيت زمين است، اعتقاد داشت. ارسطو مانند بسياري افراد هم عصرخود،اعتقاد داشت كه دايره يك شكل كامل است، پس هستي مي بايست كره اي باشد و تمام مدارهاي درون آن هم               مي بايست دايره اي باشد. او همچنين معتقد بود كه پيكره هاي آسماني از اثير (بعلاوه چهار عنصر پاية ديگر براي وجود كه در آن زمان شامل، خاك، هوا، آتش و آب بود) تشكيل شده است. ايده هاي ارسطو با عقايد كليسا هم جهت بود و براي هزاران سال اين ايده ها آزمايش نشدند تا اين كه آزمايشات كاليله اشتباهات موجود در نوشته هاي ارسطو را ثابت كرد.

 

آرست (D’Arrest,H.L) (1822 تا 1875) ستاره شناس دانماركي و همكارش در سال 1846 نپتون را كشف كردند.

آستريسم (Asterism) مجموعه ستاره هايي در يك صورت فلكي كه از زمين يك الگو ظاهري را شكل مي دهند. برخي از اين آسترسيم ها، شامل دب اكبر (Big Dipper)، دب اصغر (LittleDipper)، ثريا يا پروين (Pleiades)، شبه ذوزنقه (Trapezivm) و مثلث تابستاني (Summer Triangle) هستند.

 

آستنوسفر (Asthenosphere) بخشي از جبه بالايي كه خصوصيات پلاستيكي(جاري شدن) را از خود نشان     مي دهند. اين بخش زير سنگ كره (ليتوسفر) كه شامل پوسته و جبة بالايي سخت و بين اعماق 100 تا 250 كيلومتري قرار گرفته است.

اسطرلاب(Astrolabe) وسيله اي كه براي تعيين ارتفاع اجسام (مانند خورشيد) در آسمان به كار مي رود. اين وسيله اولين بار در سال 200 قبل ميلاد توسط ستاره شناسان يوناني بكار گرفته شده. اسطرلابجاي خود را به نوعي زاويه ياب داد.

 

اختر زيست شناسي (Astrobiology) علمي كه به اين سئوال كه آيا حيات در فضا وجود دارد يا نه، جواب   مي دهد. اگر وجود نداشته باشد، منشاء، توزيع و تكامل از چگونگي است.

آتلاس (Atlas) 22يكي از كوچك ترين 18 قمر زحل. آتلاس ماهوارة نشانگري براي حلقه A زحل است. شعاع آن در حدود  13/5 * 17/2 * 18/5 كيلو متر و فاصله مدار آن از زحل 137670 كيلو متر است. دورة مداري آن 0/6019 روز زميني است. اين قمر در سال 1980 توسط فضا پيماي تريل رويجر (Terrile/Voyager) كشف شد.

 

اتم  (Atom) تمام مواد از اتم هاي بسيار ريز ساخته شده اند. يك اتم كوچكترين ذرة يك عنصرست كه خصوصيات آن عنصر را دارد. اتم شامل يك هسته (حاوي الكترون و پروتون ) و الكترون هاي در حال چرخش هستند.

فاصله تا خورشيد (به واحد Au) سياره 0.39 عطارد 0.723 ناهيد 1.0 زمين 1.524 مريخ 5.203 مشتري 9.539 زحل 19.18 اورانوس 30.06 نپتون 39.53 پلوتون آيو (Au) به معني واحد نجوم يا واحد ستاره شناختي است. يك Au برابر است با ميانگين فاصلة خورشيد و زمين و حدود 93 ميليون مايل (150 ميليون كيلومتر = 500 ثانية نوري) است.

 

اعتدال پائيزه  (Autumnal Equinox) اعتدال ها ايامي هستند كه طول روز و شب با هم برابر هستندهنگامي خورشيد از استواي آسماني عبور ميكنند، دوباره در سال اعتدال بوقوع مي پيوندد. اعتدال پائيزه حدود 21 سپتامبر براي اعتدال بهاره و حدود 21 مارس براي اعتدال بهاره حادث مي شود.

آزيموت (Azimuth) اندازه گيري در نقشه برداري از اجسام فضايي در كرة آسماني (آسماني كه از زمين قابل مشاهده است) آزيموت زاويه جسم از نقطة شمالي بيننده (بصورت افق در نظر گرفته مي شود) است. اگر جسمي در شمال باشد، آزيموت آن صفر درجه و اگر در شرق باشد، آزيموتش ˚90 است. براي يافتن جسمي در آسمان، دو شاخص مورد نياز است، ارتفاع آن و آزيموت آن.

 

سياره انحراف محور (كج شدگي به مسيرعبورساليانه خورشيد) 2° عطارد 2° ناهيد 23.45° زمين 24° مريخ 3.1° مشتري 26.7° زحل 97.9° اورانوس 28.8° نپتون 57.5° پلوتون انحراف محور (Axial Tilt) انحراف محور يا كج شدگي نسبت به مسير ساليانة عبور خورشيد، انحراف محور سياه از حالت عمود تا موازي با صفحة حاصل از عبور ساليانة خورشيد يا دايره البروج (بيضوي) است. راه ديگر بررسي، زاوية بين صفحة مدار سياره و استوا است.

 

اولوق بگ (Beg , Ulugh) منجم ايراني(1449-1359) كه 1012 ستاره را طبقه بندي كرد و مشاهداتي روي ماه و ساير سيارات انجام داد. وي زاويه انحراف صفحه عبور ساليانه خورشيد يا دايره البروج را نيز محاسبه كرد.

ادوارد امرسون برنارد  (Edward Emerson Barnard) (1857 تا 1923) ستاره شناس امريكايي كه در 16، 1916 شهاب سنگ ستارة برنارد ( دومين سيستم ستاره اي نزديك به ما) و آمالنارآ (Amalthea) كه قمري از مشتري است را در سال 1892 كشف كرد.

 

آني كانون (Annie J. Cannon) (1863 تا 1941) ستاره شناس آمريكايي كه 225300 ستارة ردة   (Henry Draper) HD، رده بندي كرد و هر ستاره را با طيف درخشش خود طبقه بندي كرد. كانون و اروارد پيكر نيگ (Edward C. Pickering)، مدير رصد خانه هاروارد، رده بندي اصلي  را در 9 جلد از سال 1918 تا 1924 منتشر كردند. اين رده بندي بعدها در سال 1949 توسط كانون و مارگارت مايال (Margaret W. Mayall)  گسترش يافت.

اثر قطرة سياه (Black Drop Effect) اثر نوري كه در لحظات ابتدايي عبور زحل و در هنگامي كه زحل در ابتداي صفحة خورشيدي قرار مي گيرد، اتفاق مي افتد. نور خورشيد در اطراف زحل خمیده شده  (توسط جو چگال زحل باز گشت داده می شود) و زحل را كشيده تر ظاهر مي كند.

 

استواي سماوي(Celestial Equator) تصور استواي كرة زمين در كرة آسماني.

آندرز سلسيوس (Anders Celsius) (1701 تا 1744) استاد ستاره شناسي سوئيسي و كسي كه دماسنج سلسيوس را اختراع كرد. همچنين او همراه يك هيئت اعزامي به شمال ترين نقطة سوئد  و نزديك به قطب سفر كرد تا طول و درجة يك نصف النهار را اندازه بگيرد و سپس آن را با اندازه گيري هاي مشابه در نيمكرة جنوبي مقايسه كند. اين مسئله ثابت كرد كه شكل زمين بيضوي ست كه در قطب ها رنج تر است. همچنين او 300 ستاره را رده بندي كرد. با كمك همكار او اولوف هيورتر (Dlof Hiorter)، سيلسيوس اساس مغناطيسي منجرها را اندازه كشف كرد.

 

انحناي فضا – زمان  ( Time – Curvature of Space  ) دگر شكلي در فضا – زمان كه به علت ميدان جاذبه اي مواد بوجود مي آيد .  درجه اين انحنا به شدت ميدان جاذبه  ( كه خود به ميزان جرم اشياء در آن بخش فضا مربوط است)  جسمي كه در حال گذر از  فضا است در امتداد منحني هاي فضا – زمان حركت مي كند.

آتشفشانهاي بسيار ريز ( Cryptovolcano ) اشكال آتشفشان مانندي روي كره ماه يا ساير سيارات كه ممكن است آتشفشان هم نباشد . مثال اين پديده بر روي قمر گاني مدا  ( Ganymeda )  كه يكي از اقمار مشتري ست ديده مي شود .

 

الحاق ( Docking ) به معني پيوستن دو فضا پيما به هم در فضا است .

آرتور ادينگتون  ( Eddington . Arthur ) ( از سال 1882 تا 1945 ) منجم انگليسي و اولين كسي كه ساختار داخلي يك ستاره را تشريح كرد .

 

آلبرت انيشتن ( Einstein Albert ) ( 1879 تا 1955 ) فيزيكدان آلماني – آمريكايي كه با تئوريهاي نسبيت عمومي و فضايي خود , ديد مارا از هستي تكامل داد . نسبيت فضايي علم مكانيك نيوتني را از ميدان به در كرد نتايج متفاوتي را براي هر جسم در حال حركت با سرعت بسيار زياد بدست داد. قانون نسبيت فضايي (Special Relativity)  بر اساس ايده اي كه طبق آن سرعت يك حد بالايي دارد و هيچ چيز نمي تواند در نهايت سريعتر از سرعت نور باشد , بنا نهاده شده . همچنين اين نظريه بيان مي كند كه اندازه گيري هاي زمان و فاصله مطلق نيستند , اما به جاي نسبت به چارچوب بيننده منبع , نسبي است . فضا و زمان به عنوان ابعاد يك پديده مجزا در نظر گرفته مي شود كه فضا – زمان  ناميده مي شود . انرژي و لحظه آني بطور مشابهي به هم مرتبطند . در نتيجه  بر اساس فرمول   E = MC جرم مي تواند به ميزان بسيار زيادي تبديل مي شود و بالعكس . نسبيت عمومي ( General Reativity ) ، نظريه نسبت فضايي را توسعه داد و تجمع و جاذبه كه هر دو بواسطه انحناء زمان – فضا تشريح مي شوند , را در بر گرفت . انيشتن در سال 1921 بخاطر اثر فتوالكتريك ( Photoelectric effect )  جايزه نوبل را گرفت . نظريه هاي او آشفتگي هاي مدار مشتري را تشريح كرد .

 

الارا ( Elara ) دوازدهمين قمر مشتري كه 50 مايل ( 80 كيلومتر ) قطر دارد و در فاصله 7250000 مايل ( 11737000 كيلومتري) مشتري مي چرخد .الارا10×8  كيلوگرم جرم دارد . اين قمر در 6528     /    259 روز زميني, به دور مشتري مي چرخد . درباره الارا  اطلاعات كمي وجود دارد . اين قمر در سال 1905 توسط پرين  ( C . Perrine )  كشف شد .

الكترون ( Electron) ذرات اتمي با بار منفي و بسيار ريز . در يك اتم , الكترونها به دور هسته مي چرخند . جريانهاي الكتريكي شامل الكترونهاي جدا شده از اتمها هستند . الكترون د رسال 1897 توسط تامپسون ( J . J Thompson )  كشف شد .

 

ائون زمان فانروزوئيك 540 ميليون سال قبل تاكنون پروتروزوئيك 5/2 ميليارد سال تا 540 ميليون سال قبل آركئوزوئيك 9/3  تا 5/2  ميليارد سال قبل ناشناخته 6/4  تا 9/3 ميليارد سال قبل ائون ( Eon ) دو ياچند عصر زمين شناسي , ائون را تشكيل مي دهد كه بزرگترين بخش زمان زمين شناسي ست و صدها تا ميليون ها سال طول مي كشد .

امتداد ( Elongation ) زاويه بين سياره ( يا ماه يا جسمي ديگر ) و خورشيد , زمانيكه از كره زمين به آن نگاه مي شود .

 

انرژي  ( Energy ) ظرفيت انجام كار . انرژي مي تواند از شكلي به شكل ديگر تغيير كند ( گرمايي , شيميايي , هسته اي , انرژي پتانسيل ) اما هميشه ثابت باقي مي ماند. در واكنش هاي هسته اي ( نشر يا گداخت ) جرم مي تواند به انرژي تبديل شود.

اشكوب ( Epoch ) بخشي از دوره زمين شناسي كه كوچكترين بخش زمان زمين شناسي ست و چند ميليون سال به طول مي انجامد .

 

استوا ( Equator ) دايره اي فرضي به دور زمين ( يا سياره يا قمر ديگري ) كه  در وسط قطب شمال و جنوب قرار مي گيرد .

اپي متوس (Epimetheus) يكي از 18 قمر زحل . اين قمر با شيارها , دره ها و دهانه اي با بيش از 30 كيلومتر قطر پوشيده شده است . مدارهاي اپي متوس در فاصله ميانگين حدود 151422 كيلومتري قرار گرفته و حدوداً هر 4 ساعت يكبار به دور زحل مي چرخد اين قمر قطري در حدود 200 كيلومتر و شكلي نامنظم دارد كه داراي مدار مشتركي با جانوس (Janus )  است . اين دو قمر تنها حدود 50 كيلومتر ( 31 مايل ) از هم فاصله دارند . هر چهار سال آنها به  هم مي رسند , بر هم نيرو وارد مي كنند و مدار خود را عوض مي كنند . اين قمر يخي در سال 1966 توسط والكر ( R . Walke ) و در سال 1978 توسط فونتين ( J . Fountain )  و لارسن ( S . Larson ) كشف شد .

 

اراتستن ( Eratosthenes ) ( 276 تا 194قبل از ميلاد ) دانشمند يوناني و اولين كسي كه محيط كره زمين را تعييين كرد . او سايه ظهر وسط تابستان را در چاههاي عميق سين ( Syene )  و الكساندريا ( Alexandria )  با هم مقيسه كرد . وي به درستي فرض كرد كه پرتوي خورشيد كاملاً موازي مي تابد ( از آنجا كه خورشيد در آن زمان دورتر است ) . با دانستن فاصله بين دو موقعيت , او محيط دايره را 250000 استاديا ( Stadia ) . اينكه يك استاديا دقيقاً چقدر بوده معلوم نيست , از اينرو صحت محاسبه او معلوم نيست , اما به رقم حقيقي بسيار نزديك بوده . همچنين او به درستي ميزان كج شدگي محور زمين و فاصله خورشيد و ماه را محاسبه كرد و روشي را براي تعيين اعداد اول ( روش غربالي ) اختراع كرد . مسائل علمي و هنري زيادي به وي نسبت داده شده , مانند جغرافي , رياضي , نجوم , تقويم نگاري , موسيقي و ادبيات . او در ميان تمام دانشمندان يك استثناء بود , اگر چه در هيچ موضوعي يك متخصص كامل نبود بلكه در تمام موضوعات سررشته داشت . از اينرو به وي  لقب بتا(Beta )  كه دومين حرف الفباي يوناني ست داده بودند .

 

اروس ( Eros ) يا سيارك433 # , سيارك نزديك به زمين (NEA)  است كه ابعاد آن 8×8×21 مايل ( 13× 13× 33 ) كيلومتر مي باشد . نيروي جاذبه اروس 1000 برابر ضعيف تر از زمين است و جو ندارد .چگالي اروس 2/4 گرم بر سانتي متر مكعب و دقيقاً برابر با پوسته زمين است . سطح اروس با غبار , سنگ , بخته سنگ ها و دهانه ها پوشيده شده و از خورشيد Au 1/14 تا Au 1/78 فاصله دارد ( مدار آ، بيضوي است ) .

اعتدال شب و روز  (Equinox ) ايامي كه طول روز و شب با هم برابرند . زمانيكه خورشيد استواي آسماني را قطع مي كند , اين پديده اتفاق مي افتد ( دوبار در سال ) . اعتدال پاييزي در 23 سپتامبر و اعتدال بهاري در 20 مارس اتفاق مي افتد.

 

اروپا ( Europa ) قمر يخي , چگال و بزرگ مشتري ست كه سطح آن آثار متقاطع ( و چند دهانه ) و اسيد سولفوريك يخ زده پوشيده شده است . قطر آن 2000 مايل  ( 3138 كيلومتر ) است كه كوچكتر از قمر زمين است . اروپا در مدت 3/55 روز به دور مشتري مي چرخد و قاصله متوسط آن از مشتري حدود 420000 مايل ( 670900 كيلومتر ) است . جرم آن 10× 4/8 كيلو گرم است . اروپا در سال 1610 بطور جداگانه توسط گاليلو ( Galileo )  و   ماريوس ( S . Marius ) كشف شد .

ادوكسوس نيدوس ( Eudoxus of Cnidus ) (408 تا 355 قبل از ميلاد ) , دانشمند يوناني  و شايد شاگرذ پلاتو (Plato ) و كسي كه فرض كرد كه زمين مركز هستي ست و اينكه ساير اجسام آسماني (ستاره ها و سياره ها ) بصورت كره هاي هندسي در دور زمين قرار دارند . اختراع عقيده جديد اعداد حقيقي به او نسبت داده     مي شود .

 

افق حادثه  ( Event Horizon ) منطقه شعاع اطراف يك حفره سياه كه هيچ ماده اي نمي تواند از آن فرار كند( يا نقطه بي باز گشت يا شعاع شوازر شيلد Sehwarzschild  ) . اين منطقه شعاعي ست كه جرم مي بايستي به منظور تبديل شدن به يك حفره سياه نيز فشرده شود.

 

اولين حيوان و سگ در فضا ( First Animal and First Dog in Space ) لاليكا ( در زبان روسي به معني پارس كننده ) اولين سگ در فضا بود . او يك سگ قوي سيبريايي ( Siberian ) بود كه توسط سفينه اسپوتنيك 2 (Sputnik 2 )  در 3 نوامبر  1957 به فضا پرتاپ شد . لاليكا در مدار زمين براي چهار روز زنده ماند. او وقتيكه باطري هاي كابين بيش از حد گرم شد , در فضا مرد . اين سفينه در 14 آوريل 1958 به زمين بازگشت و در حين برگشت منفجر شد .

آتش بازي  ( Fireworks )   چيني هاي باستان تقريباً 2000 سال قبل تفنگ را اختراع كردند ( ساخته شده از شوره قلمي , سولفور و گرد زغالسنگ  و از آن براي آتشبازي در جشن هاي مهم استفاده كردند. آتش بازي چيني ها احتمالاً در قرن پانزدهم به اروپا آورده شد .

 

اولين ميمون در فضا ( First Monkeyin Space ) اولين ميمون در فضاي نيمه مداري يك ميمون سنجابي به نام گوردو( Gordo )  بود . گوردو در13 دسامبر 1958 در دماغه موشك مشتري 13 – Am ارتش آمريكا , به فضا فرستاده شد . گوردو كار خود را دفضا به خوبي انجام داد اما هنگام شناور شدن وسيله آنها در اقيانوس اطلس , دماغه موشك جدا و غرق شد و گوردو خفه شد . دو ميمون بعدي در فضا آبل ( Able ) و بيكر  ( Baker )  در 28 مي 1959 توسط موشك مشتري 18 – Am به فضا پرتاب شدند. آنها  بعد از 300 مايل پرواز نيمه مداري با موفقيت بازگشتند .

اولين نور ( First Light ) واژه اي كه اولين نور صادر شده هنگام توليد اولين كهكشان اشاره مي كند. اولين نور مدتها بعد از انفجار بزرگ ( Big Bang )  بوجود آمد . انفجار بزرگ در حدود 15 ميليارد سال قبل حادث شد , اما هستي تا زمانيكه اولين نور ميليونها سال بعد از انفجار بزرگ و بعد از توزيع يكنواخت مواد در پي يكي شده انفجار بزرگ كه نهايتاً منجر به تشكيل كهكشان ها شد , تاريك بود.

 

آونگ فوكو ( Foucault Pendulum ) آونگ ساده اي ( وزنه اي متصل به يك نخ بلند كه به جايي آويزان است ) چرخش كره زمين را نشان مي دهد . وقتي آونگ تاب مي خورد , زمين در زير آونگ مي چرخد , بنابريان به نظر مي رسد كه آونگ هم مي چرخد . اين وسيله اولين بار در سال 1851 در نمايشگاه جهاني پاريس توسط جن برنارد لئون فوكاولت ( Jeum Bermard Leon  Foucault) ارائه شد .

انفجار پرتو گاما ( Gamma Ray Burst ) پديده نجومي مرموز و قدرتمندي كه برق هاي كوتاه اشعه هاي گاما (تشعشع فوق العاده پر انرژي) صادر مي كند . اين انفجارات تنها چند ثانيه به طول مي كشد و هر روز در بخشهاي متفاوتي از آسمان حادث         مي شود .

 

الفباي يوناني  ( Greek Alpgabet )   الفباي يوناني 24 حرف دارد كه شامل آلفا, بتا , گاما , دلتا , اپسيلون , في , چي , سي  و امگا است . سيستم باير  Bayer  S ) ) در نجوم از اين حرف براي اشاره به درخشندگي نسبي ستاره ها در هر صورت فلكي استفاده مي كند ( مطابق كاهش درخشندگي ) . درخشانترين ستاره دريك صورت فلكي آلفا و ستاره بعدي بتا و بعدي گاما الي آخر است .

آبفشان ( Geyser )   فوران مايع يا گازداغي كه ازشكافي در پوسته سياره اي يا قمري به بيرون مي جهد .

 

اثر گلخانه اي ( Greenhouse Effect ) افزايش دماي يك سياره هنگامي كه انرژي حرارتي نور خورشيد درجو آن به دام مي افتد . دي اكسيد كربن و بخار آب  مازاد باعث اين اثر مي شود. اثر گلخانه د ركره زمين و ناهيد زياد است و دماي زيادي بجا مي گذارد

اچ (H) قدرت درخشندگي مطلق يك سيارك هنگامي كه درخشندگي آن قابل رويت بوده و در فاصله Au1 از كره زمين قرارگرفته باشد.

 

ادموند هالي ( Halley . Edmund ) ( 1656 تا 1742 ) ستاره شناس انگليسي كه بازگشت يك ستاره دنباله دار قابل مشاهده را در سال 1758 پيش بيني كرد ( بعد از مرگش اين موضوع توسط جان پالتيش(Johan  G. Palitzsch )   ثابت شد . اين ستاره دنباله دار قبل از آن در سال 1531 , 1607 و 1682 ديده شده بود. اين ستاره دنباله دار به عنوان ستاره دنباله دار هالي شناخته شده است . در سال 1716 ادموند هالي مقاله اي درباره چگونگي اينكه عبور سياره ميتواند براي محاسبه فاصله مان از خورشيد به كار گرفته شود , مقاله اي منتشر كرد.

آساف هال  ( Hale . Asaph ) ( 1829 تا 1907 ) منجم آمريكايي كه دو قمر كره مريخ به نامهاي فوبوس و ديموس را در 12 آگوست 1877 بوسيله  تلسكوپ انعكاسي 26  اينچي رصد خانه نيروي دريايي ايالات متحده كشف كرد . آنجلينا هال ( Angelina Hall ) استاد رياضي هال و همسر وي , در اين كار به او كمك كرد.

 

انقباض  هاياشي (Hayashi Contraction ) شكستگي يا انقباض هاياشي پديده گراني ست كه طبق آن يك تك ستاره كوچكتر شده و بصورت يك سري ستاره اصلي در مي آيند

استفان هاوكينگ ( Hawking Stephen ) ( از سال 1942 تا به حال ) فيزيكدان و ستاره شناس انگليسي كه تمركز كاري اش بر روي فيزيك گودال هاي سياه و خصوصيات زمان – فضا بود. در سال 1971 پيشنهاد كرد كه زمان كوتاهي بعداز انفجار بزرگ , گودالهاي سياه كوچك وجود داشته , كه بواسطه اندازه نيمه اتمي خود از قوانين  مكانيك كوانتومي تبعيت مي كردند . در سال 1947  اوفرضيه اينكه گودالهاي سياه تا هنگاميكه منفجر شوند , ذرات نيمه اتمي از خود ساتع مي كنند را ارائه داد .

 

انقباض هلمولتز ( Helmholtz Contraction ) فروريزش گراني يك ابر تك ستاره اي كه با فشار گاز خروجي و سرعت محدود فرار تشعشع , آهسته مي شود .

آبهاي بهشتي ( Heavenly Waters ) خانواده اي شامل  صورت فلكي شامل دلفينوس يا دلفين (Delphinus )  , كلومبا يا فاخته ( Columba ) , صورت فلكي نهر  يا رودخانه( Eridanus )  , صورت فلكي حوت آوستر ينوس يا ماهي جنوبي ( Pises Austrinus )  , ولا يا كشتي بادباني( Vela )  , وپيكسيس يا قطب نماي دريانوردان

 

افق ( Horizone ) دايره فرضي كه حدود آسمان و كره زمين را مشخص مي كند . يا گستره صفحه بيننده  (در ارتفاع صفر درجه ) .

اوجز هرتز پرانگ ( Hertzsprung Ejnar ) (1873 تا 1967 ) ستاره شناس دانماركي كه بطور مستقل از راسل     ( H. N. Russel)    ارتباط بين دماي ستاره (رنگ ) و درخشندگي آنرا فهميدند و  دياگرامي را كه اين ارتباط  را نشان مي دهد را در سال 1911 طراحي كردند , كه بعدها نمودار هرتز پراك – راسل  ناميده مي شود .

 

( HST)  اچ اس تي مخفف تلسكوپ فضايي هابل ( Hubbge Space Telescope )  كه تلسكوپ قدرتمندي ست و دور كره زمين مي چرخد ، اين تلسكوپ بدون تداخل با جود ( كه باعث بي  كيفيت شدن عكس هاي گرفته شده از روي زمين مي شود ) ، از اجسام آسماني عكس و طيف نوري مي گيرد و براي دانشمندان روي زمين ارسال مي دارد . تلسكوپ فضايي هابل در آوريل 1990 به فضا پرتاب شد و در سال 1993  تعمير شد . نام آن از نام ستاره شناس آمريكايي ادوارد هابل   ( Edward  Hubble )گرفته شده است

ادوين هابل ( Hubble . Edwin  P ) ( 1889 تا 1953)منجم آمريكايي كه نقش بسيار موثري در نجوم جديد داشت . او نشان داد كه ساير كهكشا نها ( دركنار كهكشان راه شيري ) نيز وجود دارند و مشاهده كرد كه هستي در حال انبساط است ( زيرا نور اغلب كهكشان هاي ديگر داراي تغيیر قرمز رنگي هستند )

 

ايستگاه بين المللي فضايي  ( International Space Station ) ساختار چرخاني كه مردم مي توانند درآن و در فضا زندگي كنند .ساخت ايستگاه بين المللي فضايي در مدار در سال 1998 شروع شد و اولين خدمه آن با فضا پيماي روسي سوياز ( Soyuz )  ، براي اقامت سر ماهه در ژانويه 2000 به فضا پرتاب خواهد شد .

آيتپوس ( Iapetus ) يكي از 18 قمر زحل كه قمري سنگي و نيمه روشن – نيمه قرمز رنگ است . دهانه ها در سطح آن قرار دارند و قطر آن 880 مايل ( 1420 ) است . آيتپوس در فاصله حدود 3561300 كيلومتري از زحل مي چرخد . دوره مداري آن 79 روز است و كه درسال 1671 به توسط كاسيني ( Cassini )  كشف شد .

 

ايزوتوپ ( Isotope ) ايزوتوپ يك عنصر ، شكل ديگري از هما عنصر است كه تعداد نوترونهاي هسته آن متفاوت است و در نتيجه وزن اتمي متفاوتي دارد .

سنگ آسمانی آهن دار ( Iron Meteorite ) شهاب سنگي كه از فنر آهن ساخته شده و بر روي كره زمين سقوط كرده است .

 

ابر بزرگ ماژلاني  ( Large Magellanic Cloud ) يا  LMC كهكشان بي شكلي ست كه در گروه محلي (Local Group)  وجود دارد . شكل نامنظم ممكن است نتيجه آشفتگي و يا شايد برخورد دو كهكشان باشد . اين كهكشان نزديك صورت فلكي ابويوسف يا ماهي طلايي(Dorado)  است و 163000 سال نوري از ما فاصله دارد.

انرژي جنبشي ( Kinetic Energy) انرژي كه يك جسم به علت حركت خود دارد . انرژي جنبشي يك جسم نيم برابر جرم آن ضرب درتوان دومي سرعت آن است . (mv     = KE )  در سيستم متري ، انرژي جنبشي با ژول يا  Kgm/s  اندازه گيري مي شود .

 

ادوين لند ( Land  E . H ) ادوين هربت لند ( 1909 تا(1991  فيزيكدان آمريكايي و مخترعي كه اولين پولاريز كننده هاي نوري جديد ( كه چشمك نوري را حذف مي كند ) و ساير و سايل نوري ديگر را توسعه داد و درباره مكانيسم هاي دريافت رنگ تحقيق كرد و فيلم عكاسي نمونه راتوسعه داد.

ارتفاع ( Latitude ) فاصله زاويه اي شمال يا جنوب از استواي يك جسم آسماني

 

اوربان  لي ورير (Le Verrier Urbain) 1811( تا 1877 ) منجم فرانسوي و كسي كه وجود و موقعيت سياره نپتون را با  استفاه از محاسبات مداري ، تعيين كرد. جان كاوچ آدافر (John Couch Adams) نيز بطور مجزا اين كار را كرد.

اينگ لهمن ( Lehmann  Inge ) ( 1888 تا (1993 رياضيدان و ژئو فيزيكدان يوناني و كسي كه به وجود يك ناپيوستگي بين هسته داخلي و خارجي زميني ( حدود 250 كيلومتري عمق زمين ) پي برد . به اين ناپيوستگي ، ناپيوستگي لهمن مي گويند.

 

ام سي ويك (M31) يا كهكشان صورت فلكي زن به زنجير بسته (امراه المسلسله)  (Andromed Galaxy)   نزديكترين كهكشان اصلي به ما است. اين كهكشان نيز مانند كهكشان راه شيري حلقوي‌ست و مي‌تواند باچشم غير مسلح ديده شود.

آلودگي نوري (Light Pollution) نوري كه از شهرها مي‌آيد و مشاهدة اجسام آسماني را مشكل مي‌كند.

 

ابرهاي ماژلاني (Magellanic Clouds) كهكشانهاي بي شكل حاوي ميليونها ستاره كه ممكن است محصول آشفتگي حاصل از برخورد دو كهكشان باشند. ابر ماژلاني بزرگ (LMC) نزديك صورت فكلي ماهي طلايي يا ابو يوسف (Dorado) قرار دارد و 163000 سال نوري از ما فاصله دارد. ابر ماژلاني كوچك (SMC) نزديك صورت فلكي توكانا (Tucana) قرار دارد و 200000 سال نوري از ما فاصله دارد. اين دو ابر، ماهواره‌هاي كهكشان راه شيري ما هستند.

اجسام مسيه (M #, Messier objects) در طول قرن هجدهم (1759 تا 1781)، ستاره‌شناس فرانسوي، چارلز مسيه (Charles Messier) فهرستي از 103 جسم مبهم در فضا كه متفاوت از خوشه‌ها، كهكشانها و سحابي ها بودند، تهيه كرد. بسياري از اين نوع اجسام بعداً اضافه شد و به 110 عدد رسيد. در ميان آنها M1 سحابي خرچنگ، M2 خوشه گوي مانند صوزت فلكي دلو (Aquarius)، M3  خوشة گوي مانند كانس وناتیسي (Canes Venatici) و ... هستند.

 

انقراض عمومي (Mass Extinction) فرآيندي كه طي آن تعداد زيادي از گونه‌ها از بين رفتند. دايناسورها (و بسياري از گونه‌هاي ديگر) در طول انقراض K-T كه احتمالاً در اثر برخورد يك سيارك به زمين حادث شده است، از بين رفتند.

ام اي پي (MAP) كاوشگر ناهمگني ريز موج (Microwave Anisotropy Prob)، نام ماهوراه ناساست كه در آوريل 2001 به هوا پرتاب شد و به مدت 27 ماه در مدار قرار گرفت. MAP براي پاسخ به سئوالات فضاشناسي دربارة هستي اوليه طراحي شد. (مثلاً مقادير عوامل فضاشناسي نظرية انفجار بزرگ چه هستند؟ چه زماني اولين ساختار كهكشانها شكل گرفتند؟ ساختارهاي كهكشاني در هستي چگونه به وجود مي‌آيند. MAP نوسانات دماي دقيقه‌اي (ناهمگني) در ريز موجهاي فضايي تشعشع پس زمينه (گرماي محيطي كه از انفجار بزرگ باقي مانده است) در كل آسمان را اندازه گيري مي‌كند. (اين كار اساساً توسط ماهوارة COBE انجام مي‌گيرد). MAP در نقطه لاگرنج Lagrange pointL2  زمين – خورشيد متحرك باقي خواهد ماند و بدين ترتيب، MAP، زمين و خورشيد در يك Lagrange point خط مستقيم قرار خواهند گرفت.

 

Planet Number of Moons Mercury 0 Venus 0 Earth 1 Mars 2 Jupiter 16 Saturn 18 Uranus 15 Neptune 1 Pluto 1 اقمار (Moons) يك قمر يا ماه پيكرة‌ بزرگي‌ست كه دور يك سياره مي‌چرخد. بسياري از سيارات قمر (يا اقمار) دارند.

ان جي سي  (NGC) مخفف New General Catalog فهرستي از 1300 جسم آسماني كهم در سال 1888 توسعه يافت. براي مثال، سحابي بزرگ  جبار يا شكارچي (Orion)، 1976 NCG (و M4) است. NGC 4414 (عكس بالا) كهكشان حلقوي‌ست كه 60 ميليون سال نوري از ما فاصله دارد.

 

ابر ناكتيلوسنت  (Noctilucent Cloud)  يا NLC، ابرهاي بسيار مرتفعي هستند كه در ژوئن و جولاي در طول هاي جغرافيايي 50 تا 65 درجه در شب ديده مي‌شوند. اين ابرها حدوداً 82 تا 85 كيلومتر ارتفاع دارند كه بخش خشك اتمسفر را بوجود مي‌آورد. ناكتيلوسنت به معني «درخشش شب» است و ابرهاي ناكتيلوسنت احتمالاً از  ذرات پوشيده از يخ كوچك تشكيل شده است. دربارة اين ابرها داده‌هاي زيادي نداريم. اين نام در سال 1884 به اين پديده اطلاق شد.

ايساك نيوتن (Newton, Isaac) (1642 تا 1727) رياضيدان و فيزيكدان انگليسي كه (همزمان اما به طور مجزا از ليبنيز – Leibniz) قوانين جاذبة زمين را فرموله كرد، ماهيت نور را بررسي كرد (او كشف كرد كه نور خورشيد از رنگهاي متفاوتي ساخته شده است) و قوانين حركت را محاسبه كرد. قوانين نيوتن بيان مي‌كند كه 1 – جسمي كه داراي حركت ثابت است تمايل دارد كه بدون نيروي خارجي اعمال، در همان حالت باقي بماند (قانون تنبلي) 2 – نيرويي كه باعث تغيير در سرعت (شتاب) يك جسم مي‌شود (F=ma) 30 – براي هر عملي عكس ‌العملي وجود دارد برابر و در خلاف جهت. همچنين نيوتن طرح ميكروسكوپ انعكاسي را با استفاده از يك آينة شيء به جاي عدسي ها توسعه داد كه هم اكنون تلسكوپ نيوتني ناميده مي شود.

 

اوبرون (Oberon) يكي از بزرگترين 18 قمر اورانوس كه توسط دهانه‌هاي زيادي كه حاكي از سن زياد سطح آن است و همچنين يخ پوشيده شده است. ابرون داراي قطر 1523 كيلومتر و جرم 1021 × 03/3 كيلوگرم است. اين قمر با ميانگين فاصلة 582600 كيلمتر به دور اورانوس مي‌چرخد و در سال 1787 توسط ويليام هرشل (Wm.Herschel) كشف شد.

امگا (Omega) آخرين حرف الفباي يوناني كه به ميزان جگالي مشاهده شده جهان هستي (چقدر جرم در هر واحد حجم وجود دارد) تا چگالي بحراني هستي (چگالي كه براي توقف انبساط هستي لازم است) اشاره مي‌كند. اگر امگا بيشتر از يك باشد، هستي در نهايت از انبساط باز مي‌ماند و شروع به برخورد مي‌كند و نهايتاً با صداي بزرگ (Big Crunchپايان مي‌گيرد. اگر امگا برابر با يك باشد، جهان عاقبت از انبساط باز مي‌ماند اما فرو ريزش اتفاق نمي افتد. اگر امگا كمتر از يك باشد، هستي به انبساط خود ادامه مي‌دهد.

 

ابر اورت (Oort Cloud) ابر سنگي و غباري كه ممكن است سيستم خورشيدي ما را احاطه كرده باشد. اين ابر ممكن است از جاييكه سنگ هاي آسماني با دورة بلند منشاء مي‌گيرد، تشكيل مي‌شوند. ابر اورت به افتخار جان اورت (Jan H. Oort)، كسي كه به وجود اين ابرها در سال 1950 اشاره كرد، نامگذاري شده. وي عنوان كرد كه ابر اورت مسئول انقراضهاي عمومي دوره‌اي زمين است.

اليسون انيزوكا  (Onizuka, Ellison S. ) (24 ژوئن 1946 تا 28 ژانويه 1986)، سرهنگ دوم نيروي هوايي آمريكا، مهندس هوا فضا و فضانورناسا، انيزوكا در دو مأموريت شامل فضايي شركت كرد و در انفجار چلنجر (Challenger) در 28 ژانويه 1989 مرد

 

اوزون (Ozone) شكلي از اكسيژن مولكولي (O3) كه شامل سه اتم اكسيژن متصل به هم است.

اختلاف منظر (Parallax)  تغيير ظاهري موقعيت ستاره‌اي كه تنها به علت حركت كرة زمين هنگام چرخش به دور خورشيد به وجود مي‌آيد. فردريچ ولهلم بسل (Friedrich Wilhelm Bessel) اولين كسي بود كه حركت اختلاف منظر را در سال 1838  هنگام مشاهدة ستارة 71 سيگني 61 Cygni)) تشخيص داده (اين حركت دليل قاطعي براي اينكه زمين به دور خورشيد مي‌گردد بود)

 

 

آشفتگي (Perturbation) آشفتگي مدار يك سياره يا ماهواره باعث مي‌شود كه از مدار بيضوي منظم سادة تئوري خارج شود. آشفتگي هاي مداري به وسيله ساير پيكره هاي آسماني (مانند سيارات نزديك) كه نيروهاي گراني به مدار وارد مي‌كنند، بوجود مي‌آيند. آشفتگي هاي مداري مي‌تواند منجر به اكتشافات جالبي شود، به طور مثال پلوتون از آنجا كه اورانوس و نپتون داراي مدارهايي بودند كه توسط جسم شناخته نشده‌اي، آشفته شده بودند، كشف شد (آن جسم پلوتون بود).

اثر فتوالكتريك  (Photoelectric Effect) پديده‌اي كه در آن الكترونها هنگامي كه نور به سطح فلز مي‌تابد، از سطح فنر به بيرون مي‌جهد. در سال 1921 آلبرت انيشتين (Albert Einstein) اين پديده را توضيح داد.

 

افلاك نما (Planetarium) اتاقي كه تصاوير ستاره‌ها، سياره‌ها و ساير پيكره‌هاي آسماني در آن طرح و تكثير مي‌شود.

آرايش سياره‌اي  (Planetary Alignment) زمانيكه بسياري از سياره‌ها در سيستم خورشيدي تقريباً در يك خط قرار بگيرند، آرايش سياره‌اي بوجود مي‌آيد. در 5 مي 2000، زمانيكه عطارد، ناهيد، زمين مريخ، مشتري و زحل تقريباً پشت هم قرار بگيرند، اين پديده حادث مي‌شود. همچنين ماه تقريباً بين زمين و خورشيد است. اين نوع از آرايش هرچند صدسال اتفاق مي‌افتد و علامت خاصي ندارد (يا ناچيز).

 

اوليه (Primary) پيكرة سياره‌اي كه ماه يا ماهواره‌اي دو آن مي‌گردد.

اسكترو متر رادار (Radar Scatterometer) وسيله‌اي كه تشعشع ريز موج انعكاسي را پراكنده و رديابي مي‌كند. اسكترومتر پژواك رادار (يا مقطع عمود پس زمينة رادار را كه سيگما صفر Sigma - 0 ـ ناميده مي‌شود) سطح زمين را اندازه مي‌گيرد. نواحي مختلف (مانند زمين‌هاي مسطح، سطوح خشن و آب) ريز موج‌ها را بطور متفاوتي پراكنده مي‌كند. يك اسكترومتر رادار براي به نقشه درآوردن نواحي قطبة كرة زمين (اگر مي‌شد آنها را در تاريكي يا از ميان ابرها ديد) بكار گرفته مي شود.

 

امواج راديويي (Radio Waves) مشكلي از تشعشع الكترومغناطيسي با طول موج بلند و انرژي نسبتاً كم.

انتشار رله  (Raleigh Scattering) پديده‌اي كه طي آن نور توسط اجسام با وابستگي كم به طول موج نور انتشار پيدا مي‌كنند. براي مثال، انتشار نور خورشيد توسط مولكولهاي گاز در جو بوسيلة انتشار رلة نور آبي صورت مي‌گيرد. انتشار رله به نام فيزيكدان انگليسي، جان ويليام استرات لورد رله (1842 تا1919 )  (Jhon William Lord Raleigh)  نامگذاري شد.

 

اوله رومر (Romer, Ole)  1644(تا 1710) منجم دانماركي كه از سال 1675 تا 1676 اولين كسي بود كه ثابت كرد سرعت نور محدود است. او اين كار را با مشاهدة مسير چرخش يكي از قمرهاي مشتري به نام يو (Io) هنگاميكه فاصلة مشتري از زمين بطور ساليانه تغيير مي‌كند، انجام داد. رومه متوجه شد كه دورة مشاهدة مدار يو حدود 20 دقيقه تفاوت مي‌كند و نتيجه گرفت كه اين اختلاف مي‌بايست به علت فاصلة 225000كيلومتر در ثانيه نتيجه داد (كه درواقع كمي بيشتر و حدود 299792 كيلومتر در ثانيه است).

آلن سانديج  (Sandage, Allan R.) (1926 تاكنون) منجمي كه در سال 1950 نرخ انبساط هستي را اندازه گرفت و آن را ثابت هابل (H) ناميد. اين نرخ 50 كيلومتر بر ثانيه بر مگا پارس (50KM/S/MPC) است. با اين ثابت، وي طول عمر هستي (T) را 19.2 ميليارد سال تخمين زد اين محاسبات در طي سالها تغيير كرد و هم‌اكنون      H=~75    پذيرفته شده و در نتيجه عمر زمين 12/9 ميليارد سال حدس زده مي‌شود. شانديج كواسارزها را نيز در سال 1964 كشف كرد.

 

اسكالر (Scalar) عدد (بزرگي) بدون جهت (برخلاف بردار). براي مثال سرعت اسكالر است و اشاره به ميزان سرعت حركت يك جسم دارد و اشاره‌اي به جهت حركت نمي‌كند.

اس جي آر (SGR) تكرار كننده گاماي ملايم (Soft Gamma Repeater) احتمالاً يك مغناطيسي كننده (ستاره نوتروني بسيار مغناطيسي)‌ است كه از انفجارات ملايم  (كم انرژي) پرتوهاي گاما را در وقفه هاي نامنظمي انتشار مي دهد. انفجارات پرتو گاما ممكن است توسط ستاره لرزه هاي روي سطح ستاره نوتروني بوجود  آيند (ستاره لرزه توسط انحراف در ميدان مغناطيسي قوي ستاره ايجاد مي شود). اين انفجارات SGR با انفجارات پرتو گاما تفاوت دارند و حواشي هستند كه يكبار اتفاق مي افتد. SGR ها در سال 1979 كشف شدند.

 

آلن شپارد (Shepard ,Alan) (از 1923 تا 1998) خلبان، اولين ماموريت فضايي سرنشين دار آمريكايي اين فضانورد در 5 مي 1961 با سفينه آزادي 7 كه يك كپسول فضايي عطارد بود. چند دقيقه اي در فضا پرواز كرد. اين كپسول به دريا افتاد و توسط هليكوپتر از آ‌ب بيرون آورده شد. همچنين سپارد ماموريت آپولو 14 به ماه راه به كمك ادگار ميشل (Edgar D.Mitchell) و استوارت رووزا (Stuart A.Roosa) هدايت كرد. آنها در 31 ژانويه 1971 پرواز كردند. شيارد و ميشل با قمرپيما روي ماه نشستند. در حالي كه رووزا در  فضا به دور ماه مي چرخيد. شپارد در اين سفر تاريخي به توپهاي گلف روي ماه ضربه زد.

اوجين و كارولين شومیكر (Shoemaker, Eugene and Carolyn) دانشمنداني كه اكتشافات مهم فراواني را در نجوم كردند، بطور مثال يافتن سنگهاي آسماني و سياركهاي فراوان در سال 1994 ، اوجين و كرولين و ديويد لوي David Levy)) ستاره دنباله دار كوتاه مدتي را يافتند و ‌آن را شوميكر – لوي (SL-9) 9 ناميدند مقداري از خاكستر بدن شوميكر در سال 1999 به ماه فرستاده شد (وي هميشه مي خواست به فضا برود).

 

آزمايشگاه فضايي (Skylab) اولين ايستگاه فضايي چرخان آمريكايي كه از تجهيزات سفينه هاي آپولو. زحل ساخته شده است. آزمايشگاه فضايي در 14 مي 1973 پرتاب شد و در ارتفاع 270 مايلي (435 كيلومتري) مستقر شد. اين سفينه هر 93 دقيقه يكبار به دور خورشيد مي گردد. جمعاً 9 نفر در سه بار سفر به اين سفينه فضايي به مدت 171 روز و 13 ساعت توسط فضاپيماي آپولو را تجربه كرده اند. اين فضانوردان آزمايشگاه و مشاهدات نجومي بر روي اينكه انسانها به محيط ريز گراني در فضا چه عكس العملي نشان مي دهند، انجام دادند. آزمايشگاه فضايي در 11 جولاي 1979 وارد جو زمين شد و در حالي كه قطعاتي را روي اقيانوس هند و بخشهايي از غرب استراليا پخش مي كرد، بر روي كره زمين افتاد.

آسمان (Sky) آسمان از روي كره زمين آبي به نظر مي رسد. زيرا جو ما رنگ هاي آبي را از نور خورشيد كه حاوي تمام رنگهاي روشن است، پخش مي كند. آسمان سياره ها با تركيب جوي متفاوت به رنگ متفاوتي ديده مي شوند.

 

ابر ماژلاني كوچك (Small Magellanic Clould) يا SMC كهكشاني با شكل نامنظم از گروه محلي كهكشانها است (Local Group). شكل نامنظم آن ممكن است نتيجه يك آشفتگي و شايد برخورد دو كهكشان باشد. ابرماژلاني كوچك در نزديك صورت  فلكي توكانا (Tucana) قرار دارد و كمتر از 200000 سال نوري از ما فاصله دارد.

انقلاب (Solstice) روزهايي كه خورشيد به شمالي ترين و جنوبي ترين تمايل (انحرافي) خود قرار مي گيرند. انقلاب زمستاني در 21 دسامبر اتفاق مي افتد و نشانگر آغاز زمستاني است (كه كوتاهترين روز سال نيز است)، انقلاب تابستاني در 21 ژوئن اتفاق مي افتد و آغاز تابستان را نشان مي دهد (كه بلندترين روز سال) است.

 

آسانسور  فضايي (Space Elevator) وسيله اي كه مردم، بار و نيرو را از زمین به فضا مي برد. آسانسور فضايي با كشيدن يك كابل بلند از سطح زمين به  فضا ساخته مي شود. كابلها توسط ماهواره اي در مدار ثابت زمين نگه داشته مي شود. اتومبيل هاي بالابر الكترومغناطيسي سريع، در امتداد كابل از كره زمين به فضا و بالعكس حركت مي كنند.

ايستگاه فضايي (Space Station) ساختار فضايي گرداني كه افراد ميتوانند در آن و در فضا زندگي كنند. اولين ايستگاه فضايي، سالیوت (Salyut 1) ، در 19 آوريل 1971 پرتاب است. ايستگاه مير (Mir) كه در سال 1986 پرتاب شد. به اين ايستگاه اضافه شد. ساخت اولين ايستگاه فضايي بين المللي در مدار در سال 1998 آغاز شد . اولين خدمه اي كه با اين ايستگاه و در فضاپيماي سويوزروسي (Soyuz) پرتاب شد، از آغاز ژانويه 2000 براي 3 ماه در فضا ماندند.

 

انحناء زمان – فضا  (Space-Time Curvature) تغيير شكل زمان – فضا كه بوسيله مواد ميدان گراني صورت ميگيرد. درجه انحناء به مقاومت ميدان جاذبه (كه خوب به ميزان جرم اجسامي كه در بخشي از فضا هستند بستگي دارد) بستگي دارد. جسمي كه در فضا طي مسير ميكند، در امتداد انحناهاي زمان فضا حركت ميكند.

آب و هواي فضا  (Space Weather) شاخه جديدي از علوم كه تقابل بين خورشيد و زمين را مطالعه ميكند. اين علم تلاش ميكند تا روشنايي خورشيد، پرتابه هاي عمده تاج خورشيده، طوفانهاي زمين مغناطيسي و ساير پديده هاي زمين شناسي را مطالعه كند.

 

اريب ستاره (Star Diagonal) وسيله آينه دار ساده اي در بعضي تلسكوپهاي بازتابي كه نور را با زاويه 90 درجه مي شكند. اين وسيله به بيننده اجازه مي دهد كه از وسيله چشمي به آسمان نگاه كند و براي اين كار زانوئ بزند تا بتواند مستقيماَ به آسمان نگاه كند. تصور حاصل به چپ و راست حركت مي كند.

اسپوتنيك (Sputnik)  ماموريت هاي فضايي اسپوتنيك شوروي از اولين ماموريت هايي بودند كه زمين را دور زدند. اسپونتيك در زبان روسي به معني هم سفر است. اولين ماموريت اسپونتيك در 4 اكتبر 1957 انجام شد كه اولين ماهواره مصنوعي زمين بود. اسپونتيك 1 به اندازه يك توپ بسكتبال بود و 183 پوند وزن داشت. اين سفينه كوچك به مدار بيضوي زمين فرستاده شد و هر 98 دقيقه يكبار به دور زمين مي گشت. اسپونتيك 2 در 3 نوامبر 1957 با سگي بنام لاليكا پرتاب شد و آخرين آنها اسپونتيك 3 در 3 فوريه 1958 پرتاب شد كه موفقيت آميز نبود اما در 15 مي 1958 مجدداَ پرتاب شد و 2 سال در مدار بود.

 

استارشاين يا نور ستاره (Starshine) طرح استارشاين بمخفف Student Tracked Atmospheric Research Sattelite for Heuristic Interna Networking Equipment (رديابي دانش آموزي ماهواره تحقيقاتي جوري براي تجهيزات شبكه اي بين المللي) ماهواره 19 اينچي تو خالي ست كه با 900 آينه آلومينيومي بسيار ريز پوشيده شده است. اين ماهواره در مي 1999 با شاتل فضايي ناسا پرتاب شد. دانش آموزان سراسر دنيا در انداختن آينه هاي آن كمك كردند و در رديابي بصري اين ماهواره براي ماهها از صبح تا شب شركت كردند. سپس دانش آموزان از داده هاي تقسيم شده مدار آنرا محاسبه كردند و چگالي جو را از تغييرات القايي در مدارش در طول زمان نتيجه گرفتند. طرح استارشاين زمين را به مدت 8 ماه دور زد و در فوريه 2000 متلاشي شد.

الكتريسيته ساكن (Static Electricity) بار الكتريكي ساكن كه در يك ماده ساخته مي شود.

 

استراتوسفر (Stratosphere) لايه جوي بين تروپوسفر و مزوسفر، استراتوسفر با افزايش كم دماي آن با ارتفاع و عدم وجود ابرها در اين لايه شناخته مي شود. استراتوسفر بين 11 تا 31 مايلي (17 تا 50 كيلومتري) بالاي سطح زمين وجود دارد. لايه ازون زمين در استراتوسفر قرار دارد.

اختلاف منظر ستاره اي (Stellar Parallax) تغيير ظاهري در موقعيت ستاره اي كه تنها توسط حركت انتقالي زمين به دور خورشيد بوجود مي آيد.

 

ابرخوشه (Supercluster) گروه عظيمي بيش از هزار كهكشان كه تمايل دارند به صورت رشته ها، برگه ها و دیسکهای تخت باشند. اين ابرخوشه ها سطوحي شبيه سطوح حباب ها با حفرات واقعي درون آن را شكل مي دهند. ابرخوشه ها شايد بزرگترين ساختار در هستي باشد.

انقلاب تابستاني (Summer Solstice) ايامي كه خورشيد به شمالي ترين و جنوبي ترين انحراف خود مي رسد. انقلاب زمستاني در 21 دسامبر حادث مي شود و نشانگر فرارسيدن زمستان است .(كوتاهترين روز سال). انقلاب تابستاني در 21 ژوئن حادث مي شود و نشانگر فرارسيدن تابستان است.  (طولاني ترين روز سال).

 

ابر نو اختر  (Supernova) انفجار بزرگي كه در انتهاي عمر يك ستاره سنگين يا متوسط رخ مي دهد يك ابر نو اختر، شگفت انگيزي آزاد مي كند كه به لايه هاي خارجي ستاره وارد شده و آنرا فوق العاده و درخشان مي كند. چيزي كه از اين انفجار باقي مي ماند ستاره نوتروني (ستاره متوسط وزني با وزن بين 1/5 تا 3 برابرخورشيد) يا گودال سياه (از يك ابرستاره و با جرم بيش از 3 برابر جرم خورشيد) است.

ابر غول (Supergiant) بزرگترين نوع ستاره شناخته شده، بطوريكه بعضي از آنها به اندازه تمام منظومه شمسي ما هستند. اين ستاره ها كميابند. وقتي ابرستاره اي مي ميرد، تبديل به ابر نو اختر و گودالهاي سياه مي شوند.

 

اورانومتريا  (Uranometria) جدول / طبقه بندي مفصل ستاره ها كه در سال 1603 توسط جواترباير (Johannes Bayer) ساخته شد. اين طبقه بندي 51 جدول ستاره اي دارد (هركدام براي يكي از 48 صورت فلكي بطلميوسي  (Ptolemaic) به علاوه جدولي براي آسمانهاي جنوبي تاره كشف شد و دوپلانيفر  (Planisphere) كه با روش جديد طبقه بندي ستاره ها ساماندهي شده است. ضميمه اخيرا اورانومتريا، هر ستاره را با قدرت درخشندگي تا 9/5 را ترسيم ميكند (هر ستاره يك عدد جدولي اورانومتريا دارد).

آمبريل (Umbriel) يكي از هجده قمر اورانوس و تاريك ترين آنها. اين قمر داراي سطح بسيار دهانه داري است كه نشناندهنده سن زياد آن است. آمبريل حلقه روشني روي خود دارد (احتمالاَ سطح يك دهانه) كه پايانه فلئورسانسي (Fluorescent cheerio) خوانده ميشود. اين قمر در سال 1851 توسط لاسل   (Wm.Lassell) كشف شد. قطر آمبريل 11709 كيلومتر، جرم آن 1021×1/27 و فاصله آن از اورانوس 265970 كيلومتر است.

 

Planet Distance from U.A. (Astronomical Units) Orbital period Planetary Year Mass #1 0.06 AU 4.6 Earth days 3/4 the mass of Jupiter #2 0.83 AU 242 Earth days 2 times the mass of Jupiter #3 2.5 AU 3.5-4 Earth years 4 times the mass of Jupiter آپسيلون صورت فلكي زن به زنجير بسته(امراه المسلسله)  (Upsilon Andromedae) ستاره اي در صورت فلكي صورت فلكي زن به زنجير بسته (امراه المسلسله)، منجمين، جوفري مارسي  (Geoffrey W.Marcy) و پاول بوتلر  (R.Paul Butler) سياره توده اي را در سال 1996 در حال چرخش به دور اين ستاره كشف كردند (كه هر چرخش 4/6 روز طول ميكشد)، اخيراَ دو سياره توده اي ديگر نيز كشف شدند. اين سه سياره در فاصله 2/5Au  ستاره ميچرخند.

اورانوس   هفتمين سياره خورشيد، اين سياره يخي عظيم با ابرها پوشيده شده و توسط كمربندي از 11 حلقه و 18 قمر غني شده است. اين ابر گازي بزرگ سومين سياره بزرگ منظومه شمسي ما بعد از مشتري و زحل است و قطرش 4 برابر و جرمش 14 برابر زمين است.

 

اعتدال بهاري  (Vernal Equinox) ايامي كه دوره هاي روز و شب آن با هم برابر هستند. در سال دوبار اعتدال شبانه روز اتفاق مي افتد و آن زمانيست كه خورشيد از جلوي استواي آسماني عبور ميكند. اعتدال بهاري در 21 مارس و اعتدال پائيزه در 21 سپتامبر اتفاق مي افتد.

آتشفشان (Volcano) وقتي يك آتشفشان فوران ميكند، گدازه و گازهايي را از درون سياره (يا قمر) به بيرون مي ريزد.

 

افزاينده (Waxing) به معني رشد نمودن و افزايش اندازه است.

آب و هوا (Weather) حالتي كه جو يك ستاره دارد، مانند گرما و سرماي آن يا جود نزولات جوي در آن

 

ابرغول سفيد  (White Super Giant) ستاره بسيار بزرگ كمياب با نوع طيفي A مانند ستاره دم(Deneb).

ادوارد وايت (1930 تا 1967) (White, Edward H.) فضانورد آمريكايي و خلبان آزمون نيروي هوايي . او اولين آمريكايي بود كه در فضا راه رفت و اولين كسي بود كه از جت جلوبرنده براي معلق ماندن و حركت كردن در فضا هنگام راهپيمايي فضايي استفاده كرد. اين راهپيمايي در 3 ژوئن 1965 در ماموريت 4 روزه جميني 4 (Gemini 4 , GT 4) به فرماندهي جيم مك دويت (Jim Mc Divitt) كه در آن ماموريت 62 بار به دور زمين چرخيده شد، انجام گرفت. وايت بعدها بعنوان سرخلبان براي اولين ماموريت فضايي (آپولو 1) برگزيده شد. سرهنگ دوم وايت در 27 ژانويه 1967، حين جلسه آموزشی آپولو (كه با توليد كننده هاي اضطراري كار ميكرد) مرد. يك جرقه سريع، فضاپيما را سوزاند و وايت و فضانوردان همراهش، گاس گريسوم  (Gus Grissom) و راچرچافي  (Rager Chafee) را كشت.

 

انقلاب زمستاني (Winter Solstice) ايامي كه خورشيد به بيشترین انحراف جنوبي و شمالي خود ميرسد. انقلاب زمستاني در 21 دسامبر حادث ميشود و نشانگر آغاز زمستان در (كوتاهترين روز سال) نيمكره شمالي است. انقلاب تابستاني در 21 ژوئن حادث ميشود و نشانگر آغاز تابستان در (بلندترين روز سال) نيمكره شمالي است.

 

آندريجا موهوروويچ  (Mohorovicic, Andrija) (1857 تا 1936) ژئوفيزيكدان يوگسلاو كه بعد از آزمايش امواج لرزه اي زمين لرزة 1909 درة‌ كالپا (Kulpa Valley)، دربارة اينكه مرزي بين پوستة و گوستة بالايي كرة زمين (عمق 50 كيلومتر) وجود دارد و سرعت امواج زمين لرزه در اين مرز افزايش مي‌يابد نظريه پردازي كرد. اين ناحيه هم اكنون ناپيوستگي موهوروويچ ناميده مي شود. دهانه‌اي بر روي ماه به نام وي نامگذاري شده است.

اجسام مسيه (Messier Objects) در اواخر قرن هجدهم (1759 تا 1781)،‌ منجم فرانسوي چارلز مسيه (Charles Messier) فهرستي از 103 جسم مبهم و كدر در فضا به منظور تفكيك خوشه‌هاي ستاره، كهكشانها و سحابي ها از سنگ هاي آسماني تهيه كرد (سنگ هاي آسماني موضوع تحقيق وي بود.) بعدها اجسام بيشتري به اين ليست اضافه شد و به 110 جسم رسيد. در اين ليست، M1 سحابي عقرب   و(Crab) M2، خوشة کروي شكل در صوزت فلكي دلو(Aquarius) و M3 خوشة‌ كروي شكل دروناتيسي (Venatici)  و غیره وجود دارد.