S

كارل سگان  (Sagan, Carl)  (1934 تا 1996) ستاره شناس آمريكايي و كسي كه كشف كرد كه سطح ناهيد فوق‌العاده داغ است. همچنين وي نشان داد كه هستي مواد شيميايي آلي زيادي دارد و ظاهراً حيات در فراي اجرام آسماني نيز وجود دارد. او از بزرگترين تبليغ كنندگان نجوم بود كه در بسياري از پروازهاي ناسا وستي (SETI) شركت داشت و پيشگام رشتة برون زيست شناسي (exobiology) بود.

صورت فلكي قوس يا رامي   (Sagittarius) نهمين صورت فلكي منطقه البروج كه مردم باستان آن را بصورت قنطورس مي‌ديدند (نيم اسب ـ نيم انسان) كه به سمت صورت فلكي عقرب (صورت فلكي بعد) نشانه رفته است. مقطع مركزي آن (سينة كماندار) نيز شبيه قوري چاي فرض مي‌شده. مركز كهكشان راه شيري در جهت اين صورت فلكي است بسياري از باران‌هاي ستاره دنباله‌دار مانند قوسي ها  (Sugittariid) به نظر از اين صورت فلكي منشاء مي‌گيرند. درخشانترين ستاره در صورت فلكي قوس يا رامي  روكبات (Rokbut) است كه در عربي به معني زانو است.

سالوت (Salyut 1) اولين ايستگاه فضايي كه در 19 آوريل 1971 از بايكانور شوروي (Baikonur) به پرواز درآمد. سالوت يا زاريا (Zarya) يا داس 1 (DOC 1)، درواقع ايستگاه استوانه‌اي شكل كوچكي با اتاقي براي 3 خدمه بود كه 13/1 متر طول و حدود 4/2 متر عرض داشت. خدمة اين ايستگاه شامل ولاديمير شاتولوف (Veladmir Shatolov) الكسي يليسيف (Alexi Yeliseyev) و نيكلا روكاويشنيكوف (Nikola Rukavishnikov) بودند كه در 7 ژوئن 1971 با موفقيت به سفينه ملحق شدند (ماشين پهلوگيري سفينه در حين فرآيندي پهلوگيري خراب شد). آنها تا 21 روز نمي‌توانستند وارد ايستگاه فضايي شوند و در اين مدت همراه با ايستگاه به دور زمين مي‌چرخيدند. خدمة بعدي شامل گوركي دوبروولسكي (Georgi Dobrovolski) ولادسيلاو ولكوف (Vladislav Volkov) و ويكتور پاتسايف (Victor Patsayev) 24 ساعت را درون سفينه سپري كردند. آنها در هنگام برگشت به زمين در 30 ژوئن كشته شدند. این ایستگاه فضایی به مدت 179/93 روز به دور زمین چرخید اما هرگز دوباره استفاده نشد.

آلن سانديج  (Sandage, Allan R.)  (1926 تاكنون) منجمي كه در سال 1950 نرخ انبساط هستي را اندازه گرفت و آن را ثابت هابل (H) ناميد. اين نرخ 50 كيلومتر بر ثانيه بر مگا پارس (50KM/S/MPC) است. با اين ثابت، وي طول عمر هستي (T) را 19.2 ميليارد سال تخمين زد   اين محاسبات در طي سالها تغيير كرد و هم‌اكنون H=~75 پذيرفته شده و در نتيجه عمر زمين 12/9 ميليارد سال حدس زده مي‌شود. شانديج كواسارزها را نيز در سال 1964 كشف كرد.

عدد ساو (SAO Number) يكي از هزاران روش تعيين و تشخيص ستاره‌اي خاص. اين كلمه به مخفف رصدخانة فيزيك فضايي اسميتسوني است (Smithsonian Astrophysical Obseruatory)    258996 ستاره را طبقه‌بندي كرد و به هركدام عددي داد. اين اعداد، اعداد ساوي ستاره‌ها است و به شكل SAO#### عنوان مي‌گردند. براي مثال ستارة  نسر واقع يا كركس نشسته SAO67174 (Vega) است.

ساروس (Saros) چرخة متناوب تقريباً 18 سالة سيستم زمين ـ ماه ـ خورشيد است. هر 6585 روز، زمين، ماه و خورشيد دقيقاً در يك نقطه قرار مي‌گيرند. خسوف نيز هر 6585 روز رخ مي‌دهد.

سنگ سارسون (Sarsen Stone) يا سنگهاي درويد (Druid)، قطعات ماسه سنگي، قائم عظيم صف كشيده شده‌اي هستند كه جنوب مركز انگلستان قرار دارند. اين سنگها در عصر برنز به دقت به شكل دايره‌اي چيده شده‌اند. شايد از اين سنگها براي پيش‌بيني تابستان و زمستان و ساختن يك تقويم ساده استفاده مي‌شده است.

ماهواره (Satellite) اجسامي هستند كه به دور يك سياره يا قمر مي‌چرخند. ماهواره‌هاي ساخت بشر فراواني همراه با تنها قمر زمين (ماه) به دور كرة زمين مي‌چرخند.

زحل (Saturn) ششمين سياره از خورشيد و دومين سيارة بزرگ منظومة شمسي ما (بعد از مشتري). اين سياه داراي حلقه‌هاي زيبايي هستند كه از قطعات يخي كه از يك ناخن انگشت تا يك اتومبيل تغيير اندازه دارند، تشكيل شده است. زحل داراي اقمار زيادي نيز است و عمدتاً از گاز هيدروژن و هليم ساخته شده است.

اسكالر (Scalar) عدد (بزرگي) بدون جهت (برخلاف بردار). براي مثال سرعت اسكالر است و اشاره به ميزان سرعت حركت يك جسم دارد و اشاره‌اي به جهت حركت نمي‌كند.

جواني چياپارلي (Schiaparelli,Giovanni) (1835 تا 1910) منجم يوناني و مدير رصدخانه ميلان كه درسال 1877 اولين نقشه مريخ را تهيه كرد و به شبكه كانالي (Canali-ايتاليايي كانالها) روي سطح مريخ دقت كرد. بعدها فهميده شد كه اين كانالها خشك بوده اند و اصلاً كانال آبي نبودند . دهانه برخوردي نصف النهاري روي يك نيمكره مريخ به نام وي ثبت شده است.

تلسكوپ اشميت - كاسگرين   (Schmidt-Cassegrain Telescope) يا SCT تلسكوپ انعكاسي با زاويه زياد و عدسي هاي تصحيح كننده اي كه خطاي كروي را به حداقل مي رساند و همچنين آينه هاي محدب كه نور را دريافت و تصوير را متمركز مي كنند. آينه رومي نور را از ميان فاصله اي در آينه اوليه باز مي تابد و به دوربين يا قطعه چشمه اجازه مي دهد انتهاي لوله تلكسوپ بيفتد . تلسكوپ كاسگرين (كه نام مجموعه تراشي فرانسوي است) در سال 1672 توسعه يافت و درسال 1930 با اضافه شدن يك عدسي توسط يك منجم به نام استونين (Estonian) و يك عدسي ساز به نام برنارد اشميت (Bernard Schmidt) كاملتر شد.

هنريخ شواب  (Schwabe,Heinrich) منجم غیرحرفه اي آلماني كه كشف كرد كه نقاط داغ در يك چرخه 11 ساله ظاهر مي شود. شواب داروسازي بود كه هر روز خورشيد را نگاه مي كرد و مشاهدات خود را در كتابي به نام مشاهدات خورشيدي در سال 1843 منتشر كرد.

شعاع شوارزشيله  (Schwarzschild Radius) شعاع افق حوادث يك گودال سياه كه شامل فاصله اي از حفره سياه مي باشد كه در آن هيچ چيزي قادر به فرار نيست‏، حتي نور در شعاع شوارزشيله، سرعت فرار از گودال سياه بيشتر از سرعت نور  است. اندازه شعاع شوارزشيله ممكن است به جرم گودال سياه بستگي داشته باشد. براي يك گودال سياه شاخص با جرم 10 برابر جرم خورشيد، شعاع شوارزشيله تقريباً 18/6 مايل ( 30 كيلومتر) است . شعاع شوارزشيله به نام منجم آلماني، كارل شوارزشيله (Karl Schwarzschild) كه وجود پيكره هاي ستاره اي فروريخته اي را كه نمي توانند تشعشع پخش كنند‏، را در سال 1916 پيش بيني كرد.

علم (Science) مردم علم را مطالعه مي كنند تا درباره دنياي  فيزيكي ياد بگيرند.

رقم علمي (Scientific Notation) شكل رياضي كه براي نوشتن اعداد بسيار كوچك يا بسيار بزرگ استفاده مي شود . اين سيستم از به كارگيري صفرهاي زياد اجتناب مي كند. در رقم علمي يك عدد پايه ( بين 1 تا 10 ) وجود دارد كه در توان 10 ضرب مي شود. براي مثال عدد 250 در رقم علمي بصورت 2 10×2/5 نوشته مي شود و يـا 0/000052 بـصـورت 5-10×5/2 نوشته مي شود.

برق زدن (Scintillation) چشمك زدن ستاره ها ( نوسان شدت درخشش) از جو يك ستاره را گويند. برق زدن ستاره ها هنگامي اتفاق مي افتد كه نور بوسيله جو زمين تغيير شكل مي دهد. برق زدن ستاره هاي بزرگي كه در ارتفاع كمتري نسبت به افق قرار دارند بيشتر است.

صورت فلكي عقرب (Scorpius) صورت فلكي از منطقه البروج (Zodiac) اين صورت فلكي در امتداد صفحه عبور خورشيدي  و بين صورتهاي فلكي ميزان (Libra) و صورت فلكي قوس يا رامي  (Sagittarius) قرار دارد. درخشانترين ستاره اين صورت فلكي ستاره قلب العرب (Antares) كه ستاره بزرگ قرمزي در حدود 230 برابر بزرگتر از خورشيد است . بعد از آن گرافياس (Graffias) يا بتا 1 اسكو (Beta 1 Sco) قرار دارد.

بازشدگي كف دريا (Seafloor Spreading) حركت دورشونده دو صفحه اقيانوسي نسبت به هم كه منجر به شكل گيري پوسته اقيانوسي جديد و پوسته ميان اقيانوسي مي شود.

درياي آسايش  (Sea of Tranquility) دشت بزرگي روي ماه كه اولين فرود آپولو 11 در سال 1969 در اين محل بود.

فصول (Seasons) فصول سال شامل بهار، تابستان ، پاييز  و زمستان است كه در اثر كج شدگي محور زمين حادث مي شود.

بادهاي دريايي (Seawinds) سيستم رادار آب و هوايي كه اندازه بادهاي اقيانوسي را مي سنجد. اين سيستم نواحي قطبي زمين را حتي در هنـگام تـاريـكي و يـا از پـشت ابرها نيز مي تواند نقشه برداري كند. بادهاي دريايي (بر روي ماهواره (QuikSCAT در ژوئن 1999 توسط ناسا پرتاب شد.

نسل دوم ستاره  (Second Generation Star) نسل دوم ستاره ها تنها هيدروژن نمي سوزاند بلكه عناصر سنگين تر مانند هليم و فلزات را هم مي سوزاند و از انفجارات ابر نو اخترها بوجود مي ‌آيد (قطعات ستاره هاي جمعيت II منفجر شده) خورشيد، دومين يا سومين نسل ستاره است.

سكيولار يا سد گاني (Secular) در نجوم به معني پديده ايست كه طي زمان فوق العاده طولاني و بطور تدريجي اتفاق بيفتد. براي مثال تغيير سكيولار تغيير مداوم و پيوسته ( و غيرمتناوب) يك سيستم است.

سنگ رسوبي (Sedimentary Rock) سنگي كه از رسوبات شكل گرفته باشد. اغلب فسيل ها در سنگ رسوبي وجود دارند.

سدنا (Sedna) پيكره خرده سياره و قرمزرنگي كه در ابر اورت (Oort Cloud) واقع است. اين پيكره 13 ميليارد كيلومتر (8 ميليارد مايل) از خورشيد دور است (سه بار بيشتر از فاصله زمين تا پلوتون) سدنا حدود 800 تا 1100 مايل قطر دارد (حدود سه چهارم  اندازه پلوتون) و هر 40 روز زميني يكبار به دور خودش مي چرخد كه چرخش كندي است. سدنا در 14 نوامبر 2003 توسط مايك براون (Mike Brown) ، چاد ترويجيلو (Chad Trujille) و ديويد رابينويچ (David Rabinowitzs) كشف شد. نام سدنا از نام خداي شهودي اقيانوس در يكی از قبايل سرخپوستي آمريكاي شمالي گرفته شده است.

جزر و مد نيمروزي (Semidiurnal Tide) جزر و مدي كه داراي دوره 12 ساعته است و در طول يك روز 2 مد بلند و 2 جزر كوتاه دارد.

محور نيمه اصلي (Semi- Major Axis) بخشي از محور يك بيضوي كه نصف طول خط آن ، بلندترين بخش بيضي را قطع مي كند.

محور نيمه فرعي   (Semi- Minor Axis) بخشي از محور يك بيضوي كه نصف طول خط آن ، كوتاهترين بخش بيضي را قطع مي كند.

ستي (SETI) مخفف كاوش هوش فرازنيني (Search for ExtraTerrestrial Intelligence) : فعاليتي كه طي آن منجمين در آسمان به دنبال آثار حيات هوشمند در كهكشانهاي ديگر مي گردند. راديو تلسكوپ ها براي گوش دادن به علائم الكترومغناطيسي حاوي الگوهاي پيچيده از نوعي حيات هوشمند، بكار برده مي شوند.

زاويه ياب (Sextant) وسيله نجومي كه براي تعيين عرض جغرافيايي در رديابي بكار برده مي شود. زاويه ياب اين كار را با اندازه گيري فواصل زاويه اي، مانند عرض جغرافيايي خورشيد، ماه و ستارگان انجام مي دهد . زاويه ياب در سال 1731 توسط دو نفر انگليسي و آمريكايي بطور مجزا اختراع شد. زاويه ياب جايگزين اسطرلاب شد. كلمه زاويه ياب از كلمه  لاتين به معني يك ششم (one Sixth) مي آيد.

كهكشان سيفرد (Seyfert Galaxy) كهكشان حلقوي فعالي كه هسته آن از خطوط نشري روشن شامل طول موجهاي قابل مشاهده تشكيل شده است. روشني در طول دوره هاي زمان نسبتاً كوتاه (كمتر از يكسال) تغيير مي كند. اين كهكشانها ممكن است در مركز خود داراي گودالهاي سياه باشند. كهكشانهاي سيفرد اولين بار در سال 1943 توسط كارل سيفرد (Carl Seyfert) توصيف شدند.

اس جي آر (SGR) تكرار كننده گاماي ملايم (Soft Gamma Repeater) احتمالاً يك مغناطيسي كننده (ستاره نوتروني بسيار مغناطيسي)‌ است كه از انفجارات ملايم  (كم انرژي) پرتوهاي گاما را در وقفه هاي نامنظمي انتشار مي دهد. انفجارات پرتو گاما ممكن است توسط ستاره لرزه هاي روي سطح ستاره نوتروني بوجود  آيند (ستاره لرزه توسط انحراف در ميدان مغناطيسي قوي ستاره ايجاد مي شود). اين انفجارات SGR با انفجارات پرتو گاما تفاوت دارند و حواشي هستند كه يكبار اتفاق مي افتد. SGR ها در سال 1979 كشف شدند.

هارولد شاپلي (Shapley, Harlow) (از 1885 تا 1972) منجم آمريكايي، اولين كسي به درستي اندازه كهكشان راه شيري (Milky Way Galaxy) و موقعيت مارا در آن تخمين زد.

آلن شپارد (Shepard ,Alan) (از 1923 تا 1998) خلبان، اولين ماموريت فضايي سرنشين دار آمريكايي اين فضانورد در 5 مي 1961 با سفينه آزادي 7 كه يك كپسول فضايي عطارد بود. چند دقيقه اي در فضا پرواز كرد. اين كپسول به دريا افتاد و توسط هليكوپتر از آ‌ب بيرون آورده شد. همچنين سپارد ماموريت آپولو 14 به ماه راه به كمك ادگار ميشل (Edgar D.Mitchell) و استوارت رووزا (Stuart A.Roosa) هدايت كرد. آنها در 31 ژانويه 1971 پرواز كردند. شيارد و ميشل با قمرپيما روي ماه نشستند. در حالي كه رووزا در  فضا به دور ماه مي چرخيد. شپارد در اين سفر تاريخي به توپهاي گلف روي ماه ضربه زد.

ماهواره چوپان (Shepherd Satellite) ماهي از سياره كه در امتداد حلقه آن سياره مي چرخد بطوري كه نيروهاي گرانی قمر حلقه را محدود كرده و به آن لبه تيزي مي دهد. مثالهاي ماهواره هاي چوپان شامل اقمار زحل، يعني پرومتيوسPrometheus)  ) و  پاندورا (Pandora) هستند كه حلقه F خارجي و باريك را كنترل مي كنند. پيتر گلدريش (Peter Goldreich)  و اسكات ترمين (Scott Tremaine) ايده اقمار چوپان را در سال 1979 براي توضيح اينكه چرا حلقه هاي اورانوس اينقدر باريك هستند، ارائه دادند.

كوارتز ضربه اي (Shocked Quartz) كوارتزي كه تحت تاثير تغيير شكل حاصل از فشار و حرارت سيار زياد بوجود آمده است. اين كوارتز در لايه اي كه مرز K-T را مشخص مي كرد پيدا شده و اعتقاد نظريه بر خورد آلوارز (Alvarez impact theory) را بوجود آورد كه اين اعتقاد ، انقراض بزرگ K-T كه دايناسورها و بسياري از گروههاي موجودات زنده را از بين برد، توضيح مي دهد.

موج ضربه اي (Shock Wave) موج پرفشاري در هر واسطه الاستيك (مانند هوا، آب و يا جامد) كه بوسيله روشنايي، انفجار و يا هر پديده فوق صوتي كه تغييرات بزرگ و ناگهاني در فشار بوجود آورد، بوجود مي آيد.

اوجين و كارولين شومیكر (Shoemaker, Eugene and Carolyn) دانشمنداني كه اكتشافات مهم فراواني را در نجوم كردند، بطور مثال يافتن سنگهاي آسماني و سياركهاي فراوان در سال 1994 ، اوجين و كرولين و ديويد لوي David Levy)) ستاره دنباله دار كوتاه مدتي را يافتند و ‌آن را شوميكر – لوي (SL-9) 9 ناميدند . مقداري از خاكستر بدن شوميكر در سال 1999 به ماه فرستاده شد (وي هميشه مي خواست به فضا برود).

شوميكر – لوي  (Shoemaker- Levy 9) يا SL-9 شهاب سنگ كم دوره اي كه توسط اوجين و كارولين شومیكر (Eugene and Carolyn Shoemaker) و ديويد لوي David Levy)) کشف شد. هنگامي كه اين قمر از نزديك مشتري مي گذشت. جاذبه خورشدي آن را متلاشي كرد. قطعات ستاره دنباله دار در طي جولاي 1994 در مدت 6 روز به مشتري برخورد كرد و باعث ايجاد گوي هاي آتشين بزرگي در جو مشتري شد كه از روي زمين نيز قابل مشاهده بود.

شهاب ثاقب (Shooting Star)  ستاره دنباله دار در واقع يك شهابسنگ دنباله دار است كه از سنگ و يا آهن ساخته شده است. ستاره دنباله دار با ورود به جو زمين مي سوزد.

ستاره دنباله دار با دوره كوتاه  (Short Period Comet)  ستاره دنباله دار با دوره مداري 200 ساله كه ممكن است از كمربند كوئيپر (Kuiper belt) منشاء گرفته باشند. ستاره دنباله دار هالي Halley's Comet)) يك ستاره دنباله دار با دوره كوتاه با دوره 76 ساله است.

سياره دوره نجومي ( به سال زميني) عطارد 0/24 ناهيد 0/62 زمين 1 مريخ 1/9 مشتري 11/862 زحل 29/456 اورانوس 84/07 نپتون 164/81 پلوتون 247/7 دوره نجومي (Sidereal Period) زماني است كه طول مي كشد تا يك سياره (يا پيكره هاي ديگر) مداري را به دور خورشيد كامل كنند. اين دوره معمولاً با واحد سال زميني بیان مي شود.

زمان نجومي ((Sidereal Time زماني كه به جاي اينكه نسبت به حركت خورشيد سنجيده شود، نسبت به يك ستاره سنجيده مي شود (دوره بين مقارنه هاي متوالي با هر ستاره اي) يك روز نجومي برابر با 23 ساعت و 56 دقيقه است و نشانگر دوره اي است كه طي آن كره زمين يكبار به دور محورش مي چرخد (و همينطور زماني كه طول مي كشد كه در امتداد ستاره خاصي قرار بگيرد). يك ماه نجومي 322/27 روز طول مي كشد.

سال نجومي (Sidereal Year) نسبت به ستاره ها اندازه گرفته مي شود (دوره بين مقارنه هاي متوالي با هر ستاره اي) يك سال نجومي برابر با 365 روز و 6 ساعت و 9 دقيقه و 9/5 ثانيه است و نشانگر دوره اي است كه طي آن كره زمين يك بار به دور خورشيد مي چرخد (و همينطور زماني كه طول مي كشد كه در امتداد ستاره خاصي قرار بگيرد).

سيليكاتها (Silicates) كاني هايي كه از سيليس و اكسيژن و يك يا چند عنصر ديگر تشكيل شده اند. سيليكاتها بيش از حدود 95 درصد پوسته زمين را تشكيل داده اند.

دهانه برخوردي ساده (Simple Impact Crater) فرو افتادگي هاي كاسه مانند و معمولاً با ديواره هاي صاف را مي گويند. اين نوع دهانه معمولاً بر روي ماه قطري كمتر از 9 مايل (15 كيلومتر) دارد. عمق آنها معمولاً حدود 20 درصد قطرشان است.

تجرد (Singularity) نقطه اي در زمان – فضا كه در آن چگالي ماده و ميدان گراني نامعين است (و يك گودال سياه تشكيل مي شود) يا نقاطي كه راه حلهاي رياضي براي معادلات زمان – فضا در آن نقاط تعريف نشده اند.

سينوپ (Sinope) شانزدهمين و خارجي ترين قمر مشتري كه 17/5 مايل (28 كيلومتر) قطر دارد و در مداري با فاصله 14700000 مايلي (23700000 كيلومتري) از مشتري مي چرخد. جرم سينوپ 16 10×8 كيلوگرم است. اين قمر مشتري در هر 758 روز يكبار در مدار خلاف جهت، به دور زمين مي چرخد. درباره سينوپ اطلاعات كمي است و توسط نيكولاس در سال 1914 كشف شد.

خليج (Sinus) دشت بزرگي روي يك سياره يا ماه. خليج ميانه (Sinus Iridium) (خليج رنگين كمان) است تاريك، نيمه كروي در گوشه شمال غربي در ياري ايمبريوم ماه است .(Mare Imbrium)

ستاره شعراي يماني (Sirius) در يوناني به معني سوزان است كه به عنوان ستاره سنگ نيز شناخته مي شود. اين ستاره به جز خورشيد درخشانترين ستاره آلماني است و در صورت فلكي كانيس ماژور (Canis Major) يا سگ بزرگ (Great Dog) قرار دارد. ستاره شعراي يماني اولين سري ستاره است كه حدود 70 بار بيشتر از خورشيد است و حدود 8/6 سال نوري از زمين فاصله دارد. درخشندگي ظاهري آن 1/46- و درخشندگي مطلق آن 1/4+ است . ستاره همراه ستاره شعراي يماني، كوتوله سفيدي به نام پاپ (Pup) است.

آسمان (Sky)   آسمان از روي كره زمين آبي به نظر مي رسد. زيرا جو ما رنگ هاي آبي را از نور خورشيد كه حاوي تمام رنگهاي روشن است، پخش مي كند. آسمان سياره ها با تركيب جوي متفاوت به رنگ متفاوتي ديده مي شوند.

آزمايشگاه فضايي (Skylab) اولين ايستگاه فضايي چرخان آمريكايي كه از تجهيزات سفينه هاي آپولو. زحل ساخته شده است. آزمايشگاه فضايي در 14 مي 1973 پرتاب شد و در ارتفاع 270 مايلي (435 كيلومتري) مستقر شد. اين سفينه هر 93 دقيقه يكبار به دور خورشيد مي گردد. جمعاً 9 نفر در سه بار سفر به اين سفينه فضايي به مدت 171 روز و 13 ساعت توسط فضاپيماي آپولو را تجربه كرده اند. اين فضانوردان آزمايشگاه و مشاهدات نجومي بر روي اينكه انسانها به محيط ريز گراني در فضا چه عكس العملي نشان مي دهند، انجام دادند. آزمايشگاه فضايي در 11 جولاي 1979 وارد جو زمين شد و در حالي كه قطعاتي را روي اقيانوس هند و بخشهايي از غرب استراليا پخش مي كرد، بر روي كره زمين افتاد.

ابر ماژلاني كوچك (Small Magellanic Clould) يا SMC كهكشاني با شكل نامنظم از گروه محلي كهكشانها است (Local Group). شكل نامنظم آن ممكن است نتيجه يك آشفتگي و شايد برخورد دو كهكشان باشد. ابرماژلاني كوچك در نزديك صورت  فلكي توكانا (Tucana) قرار دارد و كمتر از 200000 سال نوري از ما فاصله دارد.

تكرار كننده گاماي ملايم (Soft Gamma Repeater) يا SGR احتمالاً مغناطيس كننده ايست (ستاره نوتروني با خاصيت مغناطيسي زياد) كه انفجارات ملايم پرتوهاي گاما  (انفجارات كم انرژي) را با  وقفه هاي نامنظم انتشار مي دهد. انفجارات پرتو گاما ممكن است در اثر ستاره  لرزه روي پوسته سطحي ستاره نوتروني بوجود آيد (ستاره لرزه در اثر انحراف در ميدان مغناطيسي قوي ستاره بوجود مي آيد). اين انفجارات SGR با انفجارات پرتو گاما كه حوادث تك بار هستند، تفاوت دارند و در سال 1979 كشف شدند.

سوهو (Soho)  مخفف رصدخانه هليوسفري و خورشيد (Solar and Heliospheric) تلسكوپ فضايي كه از خورشيد عكس مي گيرد. اين Observatory تلسكوپ در 2 دسامبر 1995 پرتاب شد.

گشت زن سجونر (Sojuner Rover)  اولين جستجوگر رباتي براي جستجو در مريخ. اين گشت زن تنها 25/4 پوند (11/5 كيلوگرم) وزن داشـته و در 4 دسـامـبـر 1996 در ماموريت گره ياب ناسا (Pathfinder mission) به فضا پرتاب شد. ريز گشت زن 6 چرخه 25 پوندي در سال 1997 در دشت سيلابي نصف النهاري كهن (آرس واليس Ares Vallis) جستجو كرد . هر چرخ آن 5 اينچ (13 سانتي متر) قطر دارد. حداكثر سرعت آن 1/3 پا در دقيقه (0/4 متر در دقيقه) است. اين گشت زن توسط يك صفحه خورشيدي نيرو مي گيرد.

پروانه خورشيدي (Solar Butterfly)  وقتي موقعيت نقاط  داغ ( ارتفاع آن روي خورشيد) هرسال ترسيم شود. الگويي شبيه به يك سري پروانه در هم بوجود مي آ‌يد.

مقارنه خورشيدي (Solar Conjunction) هنگامي كه يك سياره در نزديكترين فاصله به خورشيد قرار مي گيرد. بطوري كه از زمين ديده شود، مقارنه خورشيدي بوجود مي آيد. عموماً اين بدين معني است كه سياره نمي تواند ديده شود. زيرا درخشندگي خورشيد، سياره را از ديد حذف مي كند. در اين مورد ، هنگامي كه سياره از وسط خورشيد عبور مي كند، استثناء وجود دارد.

ثابت خورشيدي (Solar Constant) ميزان جريان نيروي خورشيدي (جريان انرژي) كه از مدار زمين عبور مي كند. ثابت خورشيدي كه اخيراً تخمين آن پذيرفته شده است 1/367 وات بر مترمربع است. وسايل زميني مقادير كمتري از ثابت خورشيدي را ثبت مي كنند زيرا انرژي توسط جو زمين جذب و بازتانيده مي شوند.

تاج خورشيدي (Solar Corona) لايه بالايي جو خورشيد كه تا ميليونها مايل اطراف خورشيد كشيده شده است. اين تاج داراي حرارت بسيار بالا (بيش از يك ميليون درجه كلوين) و چگالي بسيار پاييني است. هنگام كسوف كامل تنها تاج شبح مانندي قابل رويت است.

چرخه خورشيدي  (Solar Cycle)  تنوع نيمه متناوب تقريباً يازده ساله در نوسان يا تعداد نقاط داغ، روشنايي خورشيدي و ساير فعاليتهاي خورشيدي ديگر.

روز خورشيدي  (Solar Day)  مقدار زمان بين دوبار رسيدن خورشيد به بلندترين موقعيت خود در بالاي سطح افق (كه از نصف النهار مي گذرد) روز خورشيدي به شدت در طول سال تغيير مي كند. بنابراين به جاي آن، از ميانگين روز خورشيدي استفاده مي شود. اين ميانگين ، همان متوسط تمام روزهاي خورشيدي يكسان است يك روز خورشيدي دقيقاً 24 ساعت است (بسته به اينكه ما ساعت را چطور تعريف كنيم، يعني یک بیست و چهارم روز) روز خورشيدي كمي طولاني تر از روز نجومي است. روز خورشيدي زماني نيست كه زمين يكبار به دور محور خود مي چرخد (‌آن روز نجومي ست).

كسوف (Solar Eclipse) كسوف هنگامي اتفاق مي افتد كه ماه جلوي ديد ما از خورشيد را بگيرد.

روشنايي خورشيدي (Solar Flare) طوفان مغناطيسي روي خورشيد كه به نظر می رسد نقطه بسيار روشن و يك فوران سطحي گازي باشد. روشنايي خورشيدي بر اساس انرژي خروجي انرژي اشعه ايكس در شدت انفجار نهايي سنجيده مي شود.

هاله خورشيدي (Solar Halo)  حلقه درخشاني كه گاهي اوقات اطراف ماه ديده مي شود. بعضي بخشهاي هاله بسيار درخشان و برخي بخشها كدر هستند . گاهي اوقات تنها بخشي از حلقه قابل مشاهده است. درون هاله خورشيدي و در لبه هاي روبروي خورشيد، دو نقطه بسيار روشن به نامهاي سگهاي خورشيد (Sun dogs) و خورشيدهاي دروغين (Mock Suns) قابل ديدن است. هنگامي كه نور خورشيد از ميان بلورهاي بسيار ريز مسطح يخ اتمسفر شكسته و منعكس مي شود، اين هاله بوجود مي آيد. سگهاي خورشيد و هاله ها هميشه با زاويه ْ22 از خورشيد فاصله دارند ، كه اين امر به علت ساختمان شش گوش بلورهاي يخ است.

جرم خورشيدي (Solar Mass)   مقدار جرم خورشيد ما و واحدي كه ساير ستاره ها، كهكشانها و پيكره هاي بزرگ ‌آسمان با آن بيان مي شوند. جرم خورشيد 30 10×1/99 است. براي مثال يك گودال سياه از يك ميليون تا يك ميليارد برابر جرم خورشيدي در هر جايي وجود دارد.

حداكثر خورشيدي (Solar Maximum) بالا ترين سطح فعاليت خورشيد( مانند درخشش، برجستگي، نقاط داغ و …) كه بين دو حداقل فعاليت خورشيد واقع مي شود.

حداقل خورشيدي (Solar Minimum) سطح پايين فعاليت خورشيد ( مانند درخشش ، برجستگي ) كه بين دو حداكثر فعاليت خورشيد واقع مي شود.

ستون خورشيدي (Solar Plume) پرتابه پرمانند و بلندي از گاز الكتريكي شده با سرعت زياد كه از تاج خورشيد منشاء مي گيرد. ستونهاي خورشيد از نزديك قطبهاي خورشيد انتشار يافته و بيش 13 ميليون مايل (21 ميليون كيلومتر) به فضا پرتاب مي شود.

برجستگي خورشيدي (Solar Prominence) كماني از گاز كه از سطح خورشيد فوران مي كند. برجستگي هاي خورشيدي مي توانند صدها هزار مايل در  فضا نفوذ كنند و براي چندين ماه در فضا معلق باشند.

بادبان خورشيدي (Solar Sail) سطح بزرگ و مسطحي كه نيروي فتونهاي (نور) خورشيد را آماده راندن فضاپيما در منظومه شمسي مي كند. بار خورشيدي فشار كافي براي عقب راندن بادبان خورشيدي اعمال نمي كند. بعد از مشاهده دم ستاره دنباله دار در 400 سال  قبل، منجمي به نام جوانز كپلر (Johannes Kepler) فرض كرد كه موشكهاي فضايي روزي به عنوان نسيم خورشيد مانند آنچه كشتي ها انجام مي دهند، استفاده خواهند كرد.

منظومه شمسي (Solar System) يك سيستم خورشيد گروهي از سيارات، اقمار ، سياركها و سنگهاي آسماني است كه به دور ماه مي چرخند. در منظومه شمسي ما، 9 سياره ، بيش از 61 ماه و بسياري از اجسام ديگر در مدار خود به دور خورشيد مي گردند.

دستگاه منظومه شمسي  (Solar System Plane)  دستگاه منظومه شمسي ما دستگاه كسوفي نيز ناميده مي شود (ecliptic). در اين دستگاه اغلب اجزاء سيستم خورشيدي ما قرار دارند (مدار عطارد و پلوتون از اين دستگاه مجزا هستند) . دستگاه سيستم خورشيدي ما حدود 5 درجه از دستگاه كهكشان راه شيري انحراف دارد. محور زمين حدود ْ23/5 درجه از دستگاه كسوفي انحراف دارد (كه اين امر باعث پيدايش فصول مي شود).

باد خورشيدي (Solar Wind) جريان پيوسته اي از يونها (ذرات باردار الكتريكي) كه بوسيله خورشيد انتشار پيدا مي كنند. از آنجا كه ذرات از خورشيد در هنگام چرخش آن خارج ميشوند، باد خورشيدي با الگوي خاصي در منظومه شمسي جريان مي يابد. يك باد خورشيدي حدود 5 روز طول مي كشد تا به زمين برسد و سرعت آن 500 مايل درساعت (800 كيلومت در ثانيه) است . باد خورشيدي در امتداد امواج مغناطيسي مرتعش كه توسط خورشيد بوجود مي آيند طي مسير مي كنند.

ضربه انتهايي باد خورشيدي (Solar Wind Termination Shock) اين شوك يا ضربه هنگامي حادث مي شود كه باد خورشيدي به وقفه خورشيدي (heliopause) برخورد كند و سرعت آن به شدت ( تا حدود 20 كيلومتر در ثانيه) كاهش يابد.

سال خورشيدي  (Solar Year) يا سال استوايي مقدار زماني است بين دو اعتدال بهاري است. در 1900 سال خورشيدي 365 روز و 5 ساعت و 48 دقيقه (كوتاهتر از سال نجومي) طول كشيد. طول سال خورشيدي 0/53 ثانيه در قرن با كاهش سرعت كره زمين در مدارش كاسته مي شود.

جامد (Solid)  حالتي از ماده كه مولكولها بسيار به هم نزديكند و نمي توانند حركت كنند.

انقلاب (Solstice)  روزهايي كه خورشيد به شمالي ترين و جنوبي ترين تمايل (انحرافي) خود قرار مي گيرند. انقلاب زمستاني در 21 دسامبر اتفاق مي افتد و نشانگر آغاز زمستاني است (كه كوتاهترين روز سال نيز است)، انقلاب تابستاني در 21 ژوئن اتفاق مي افتد و آغاز تابستان را نشان مي دهد (كه بلندترين روز سال) است.

سولونار (Solunar)  به معني مرتبط با زمان طلوع و غروب خورشيد، ماه، حالات ماه و كسوف يا خسوف، جداول خورشيد هنگامي كه اتفاقات مختلفي مي افتد، فهرست مي شوند.

غريو صدا (Sonic Boom) صداي بسيار بلندي كه توسط يك موج ضربه اي (آشفتگي فشار هوا) از جسمي كه سريعتر از سرعت نور در حال حركت است، در مي آيد و گوي هاي آتشين و برخي هواپيماهاي سريع مي توانند صداي بلندي داشته باشند.

صليب جنوبي (Southern Cross)  صورت فلكي صليب جنوبي (Crux) ، نام علمي براي صورت فلكي جنوبي است كه روي پرچم استراليا هم وجود دارد . درخشانترين ستاره اين صورت فلكي نيمكره جنوبي صليب مانند معروف اصورت فلكي صليب جنوبي (Acrux) نام دارد. اين ستاره يك  سيستم دو ستاره اي در قاعده صليب است. ستاره درخشان بعدي به ترتيب بكروكس (Becrux) يا ميموسا (Mimosa) و سپس گاکروكس (Gacrux) است. جعبه جواهر (يا كپاكروسيس Keppa Crucis) خوشه بازي با حدود 100 ستاره در جنوب صليب است. صورت فلكي صليب جنوبي در كهكشان راه شيري قرار دارد. در سه جهت توسط قنطورس (Centaurus) احاطه شده است.

سويوز (Soyuz)  فضاپيماي روسي كه از سال 1967 تاكنون مورد استفاده قرار گرفته است. اين اسب گاري كوچك تنها يك يا دو نفر را حمل مي كند. سويوز به زبان روسي به معني واحد است. سويوز در 23 آوريل 1967پرتاب شد و در برگشت به علت باز شدن چترهايش خرد شد و فضانوردش را كه ولاديمير كوماروف (Vladimir Komarov) بود كشت . فضانوردان روسي از فضاپيما براي بردن و باز گرداندن ايستگاه فضايي مير (MIR) مجدداً استفاده كردند.

فضاپيما (Spacecraft)  وسيله نقليه اي كه تا خارج از جو زمين هم مي رود.

آسانسور  فضايي (Space Elevator)  وسيله اي كه مردم، بار و نيرو را از زمین به فضا مي برد. آسانسور فضايي با كشيدن يك كابل بلند از سطح زمين به  فضا ساخته مي شود. كابلها توسط ماهواره اي در مدار ثابت زمين نگه داشته مي شود. اتومبيل هاي بالابر الكترومغناطيسي سريع، در امتداد كابل از كره زمين به فضا و بالعكس حركت مي كنند.

بررسي گر فضايي (Space Probe) فضاپيماي تحقيقاتي بدون سرنشين.

سفينه فضايي (Space Shuttle) انسانها با استفاده از شاتل فضايي ناسا به مدار زمين رفته و مجدداَ‌ به زمين باز ميگردند. بيش از 100 شاتل فضايي به مدار پرواز كرده اند. اولين شاتل فضايي  STS-1 كلمبيا ناسا (NASA) شامل آتلانتیس (Atlantis)، چلنجر (Chellenger) ، كلمبيا (Colombia)، ديسكاوري  (Discovery) و انديور  (Endeavor) هستند.

سفينه فضايي چلنجر   (Space Shuttle Challenger) دومين شاتل فضايي ناسا (بعد از كلمبيا) كه اولين پرتاب آن،‌ششتمين پرتاب شاتل هاي فضايي بود و STS-6  چلنجر ناميده شد. اين پرواز در 4 آوريل 1983 از فلوريدا پرتاب و در 16 آوريل 1983 در كاليفرنيا نشست. اولين خدمه آن شامل Paul J.Weitz ،‌ F.Story Musgrave, Donal’d H.Petroson بود. این سفينه 81 بار زمين را در مدت 5 روز و 23 دقيقه و 42 ثانيه دور زد و اولين سفينه اي بود كه راهپيمايي فضايي در آن صورت گرفت. بعد از 9 پرواز فضايي در ماموريتSTS-51L  چلنجر ،  سفينه در 28 ژانويه 1989 ، 73 ثانيه پس از پرتاب منفجر شد و خدمه آن كشته شدند. اين خدمه شامل: (Michael Smithm ,Francis Scobee, Judy Resnik, S.christa Onizuka)

سفينه فضايي كلمبيا  (Space Shuttle Columbia) اولين شاتل فضايي در ماموريت كلمبيا STS-1 (OV-102)، در 12 آوريل 1981 از فلوريدا پرتاپ شد. و در 14 آوريل 1981 در كاليفرنيا نشست. اولين خدمه اين سفينه فضايي شامل گروهبان Joun W.Young و خلبان Robert L.Crippen بودند. اين شاتل 37 بار زمين را در مدت 2 روز و 6 ساعت و 20 دقيقه و 53 ثانيه و در مسافت 1074567 مايل، دور زد. بعد از 12 بار پرواز،‌ در حين ورود به جو در ماموريت STS-107. كلمبيا در اول فوريه 2003 متلاشي شد و سرنشينان آن كشته شدند. اين خدمه شامل:   (Iran Ramon, Micheal P.Anderson – Laural B.Clark, David M. Brown, William, C.McCool, Kalpana chawla, Rick D. Husband)

ايستگاه فضايي  (Space Station) ساختار فضايي گرداني كه افراد ميتوانند در آن و در فضا زندگي كنند. اولين ايستگاه فضايي، سالیوت (Salyut 1) ، در 19 آوريل 1971 پرتاب است. ايستگاه مير (Mir) كه در سال 1986 پرتاب شد. به اين ايستگاه اضافه شد. ساخت اولين ايستگاه فضايي بين المللي در مدار در سال 1998 آغاز شد . اولين خدمه اي كه با اين ايستگاه و در فضاپيماي سويوزروسي (Soyuz) پرتاب شد، از آغاز ژانويه 2000 براي 3 ماه در فضا ماندند.

لباس فضايي  (Space Suit)  فضانوردان هنگامي كه در فضا راه ميروند، لباس فضايي ميپوشند.

انحناء زمان – فضا  (Space-Time Curvature) تغيير شكل زمان – فضا كه بوسيله مواد ميدان گراني صورت ميگيرد. درجه انحناء به مقاومت ميدان جاذبه (كه خوب به ميزان جرم اجسامي كه در بخشي از فضا هستند بستگي دارد) بستگي دارد. جسمي كه در فضا طي مسير ميكند، در امتداد انحناهاي زمان فضا حركت ميكند.

زباله فضايي   (Space Trash) قطعاتي كه در مدارهاي زمين وجود دارند. اين قطعات عمدتاَ ماهواره هاي ساخت دست بشر هستند(شامل ماهواره هاي قديمي و قطعات بخشهاي موشك هاي منفجر شده). زباله فضايي يا آشغال (Junk) براي فضاپيما بسيار خطرناك است. اولين برخورد بين آنها در 24 ژولاي 1997 صورت گرفت (بين يك ريز ماهواره فرانسوي و آشغالي).

آب و هواي فضا  (Space Weather) شاخه جديدي از علوم كه تقابل بين خورشيد و زمين را مطالعه ميكند. اين علم تلاش ميكند تا روشنايي خورشيد، پرتابه هاي عمده تاج خورشيده، طوفانهاي زمين مغناطيسي و ساير پديده هاي زمين شناسي را مطالعه كند.

نسبيت خاص  (Special Relativity) قانون نسبيت خاص، مكانيك نيوتني را از ميدان بدر كرد و نتايج متفاوتي را براي حركت سريع اجسام ارائه داد. نظريه نسبت خاص براساس اين ايده كه سرعت يك حد بالايي دارد و هيچ چيز نميتواند با سرعت بيشتر از سرعت نور حركت كند، شكل گرفت. همچنين اين نظريه بيان ميكند كه اندازه گيري زمان و فاصله مطلق نيستند و به قاب مرجع شخص بيننده بستگي دارند. زمان و فضا به عنوان پديده هايي مجرد در نظر گرفته ميشوند كه زمان – فضا نام دارد. انرژي و لحظه آني نيز به اين شكل به هم مربوطند. در نتيجه ، جرم ميتواند به ميزان زيادي انرژي تبديل شود، و بالعكس (E=Mc). نظريه نسبيت خاص توسط آلبرت انيشتين ارائه شد  (Albert Einstein).

رتبه طيفي  (Spectral Class) گروهي از ستاره ها كه داراي خصوصيات خطوط نشر مشابهي در طيفهاي خود هستند (كه نشاندهنده اين است كه آنها داراي تركيب مشابه هستند).

خط طيفي (Spectral Line) خط روشن يا تاريكي در طيف هاي برخي منابع تشعشعي يافت ميشود. خطوط روشن نشاندهنده نشر و خطوط تاريك نشاندهنده جذب است. يك خط طيفي روشن، نور صادر شده در فركانس خاصي را توسط يك اتم يا مولكول به نمايش ميگذارد. هر عنصر متفاوت و مولكول آن در يك سري فركانس هاي خاص، نور ساطع ميكند. منجمين با بررسي خصوصيات فركانس ها ميتوانند تركيب شيميائي گازها را در ستاره ها تعيين كنند (به اين روش طيف سنجي ميگويند) براي مثال، مونوكسيد كربن (CD) خط طيفي در 115 گيگاهرتز (برابربا طول موج 2/7 ميليمتر) دارد.

نوع طيفي (Spectral Type) نوع طيفي ستاره ها، سيستم طبقه بندي ستاره ها براساس طيف هاي ستاره ها و خطوط نشري است كه با دماي (و رنگ) سطح هر ستاره مطابقت دارند، است. هفت نوع طيفي اصلي وجود دارد. ستاره ها از آبي و داغ تا قرمز و خنك تغيير ميكنند. انواع طيفي شامل، M,K,G,A,B,O (از داغ ترين تا خنك ترين) هستند. هر كدام از اين حروف به 10 كلاس عددي از داغتر تا خنك تر (0 تا 9) تقسيم ميشوند. براي مثال خورشيد ما نوع طيفي G2 دارد.

طيف نگار (Spectrograph)  تصوير طيف الكترومغناطيسي منبع نور، طيف نگارها مشخص ميكنند كه كدام عناصر در ستاره قرار دارند.

طيف سنج  (Spectroscope) وسيله علمي كه نور را از يك ستاره به رنگ هاي تشكيل دهنده اش تجزيه ميكند تا تعيين كند كدام عناصر در آن ستاره وجود دارند.

طيف سنجي (Spectroscopy) روشن علمي كه طي آن نور قابل مشاهده صاتع شده از اجسام (مانند ستاره ها يا سحابي ها) براي تعيين تركيب شيميائي، دما، چگالي و سرعت آن جسم، آزموده ميشود.

طيف  (Spectrum) دسته اي از رنگ ها كه نور سفيد از آنها تشكيل شده است و شامل: قرمز، نارنجي، زرد، سبز،‌آبي ، نيلي و بنفش (از طول موج بلند به كوتاه) است. اولين بار نيوتن بود كه كشف كرد كه نور خورشيد ميتواند به طيف قابل مشاهده تقسيم شود.

سرعت (Speed)  ميزان حركت هر چيز متحرك در واحد زمان، سرعت اسكولار است.

سرعت نور (Speed of Light)  سرعتي است كه امواج الكترومغناطيسي ميتوانند در خلاء حركت كننده كه برابر است با 29972458 متر برثانيه (186000 مايل در ثانيه) . طبق نظريه انيشتين (نسبيت)، هيچ چيز نمي تواند سريعتر از سرعت نور حركت كند.

سرعت صوت  (Speed of Sound)  سرعتي كه صورت در هوا با آن حركت ميكند. در سطح دريا و فشار جوي استاندارد، سرعت صوت 1116/45 فوت در ثانيه (294×340 متر در ثانيه) است.

سوزن خورشيد (Spicules) پرتوهاي بسيار روشن خورشيد كه تا كرونوسفر امتداد دارد.

كهكشانهاي حلقوي  (Spiral Galaxy)  كهكشانهايي با ناحيه مركزی چگالي و بازوهاي حلقوي پيچ خورده دو نوع كهكشان حلقوي وجود دارد. كهكشانهاي S (حلقوي عادي) و SB (حلقوي مسدود) با مركز كشيده شده. كهكشان راه شيري و كهكشان صورت فلكي زن به زنجير بسته(امراه المسلسله) (Andromeda G) دو نمونه كهكشانهاي حلقوي هستند.

جزومدهاي بهاري (Spring Tides)  جزرومدهاي قوي بهاري هنگامي حادث مي شوند كه كره زمين و خورشيد و ماه در يك امتداد باشند. در اين حالت نيروهاي گراني ماه و خورشيد در وقوع جزرومد شركت دارند. جزرومدي در هنگام ماه كامل يا ماه نو حادث مي شود.

اسپوتنيك (Sputnik)  ماموريت هاي فضايي اسپوتنيك شوروي از اولين ماموريت هايي بودند كه زمين را دور زدند. اسپونتيك در زبان روسي به معني هم سفر است. اولين ماموريت اسپونتيك در 4 اكتبر 1957 انجام شد كه اولين ماهواره مصنوعي زمين بود. اسپونتيك 1 به اندازه يك توپ بسكتبال بود و 183 پوند وزن داشت. اين سفينه كوچك به مدار بيضوي زمين فرستاده شد و هر 98 دقيقه يكبار به دور زمين مي گشت. اسپونتيك 2 در 3 نوامبر 1957 با سگي بنام لاليكا پرتاب شد و آخرين آنها اسپونتيك 3 در 3 فوريه 1958 پرتاب شد كه موفقيت آميز نبود اما در 15 مي 1958 مجدداَ پرتاب شد و 2 سال در مدار بود.

ستاره (Star)  هر ستاره در آسمان، كره گازي چشمك زني است. خورشيد ما ستاره اي با اندازه متوسط است. اولين ستاره هاي هستي در حدود 200 ميليون سال قبل از انفجار بزرگ (كه حدودي 13/7 ميليارد سال قبل حادث شد) بوجود مي آيند.

كهكشان ستاره انفجاري (Starburst Galaxy) كهكشان درخشان و آبي رنگي كه داراي نرخ تشكيل ستاره بالايي است (گاهي اوقات، ناحيه تشكيل ستاره تنها در مركز كهكشان است و اين كهكشان ها ستاره انفجاري هسته اي ناميده مي شوند). اين نوع كهكشان با ابرگازي هيدروژن سوزان، چگالي غبار خلأ بين ستاره اي  و بسياري از ستاره هاي داغ جوان پرشده اند. اين كهكشانها نشرهاي راديويي قوي دارند كه باقيمانده ابر نو اخترهاي اخير هستند. كهكشانها ستاره انفجاري توسط هم رتبه هاي با جاذبه شريه خود، مانند كهكشانهاي نزديك در حال تصادم، شكل مي گيرند. مثالهايي از كهكشانهاي ستاره انفجاري شامل  NGC 253 ، و يك كهكشان حلقوي مسدود به نام NGC 1808 هستند. كهكشانهاي ستاره انفجاري ممكن است با هسته هاي كهكشاني فعال مرتبط باشند.

رده بندي ستاره ها   (Star Catalog) فهرست ستاره ها، موقعيت آنها و شماره هاي رتبه آنها.

طبقه بندي ستاره ها   (Star Classification) ستاره ها براساس طيفشان (عناصري كه جذب مي كنند) و دمايشان طبقه بندي مي شوند، براي مثال، خورشيد يك ستاره G1 است. هفت نوع اصلي ستاره وجود دارد. به ترتيب كاهش دما شامل جذب O-HeII  ،  جذب  H – HeI ، جذب A-H ، جذب F-CaII، خطوط فلزي قوي G- ، توسعه دسته ها K- ، بسيار قرمز M- .ستاره هاي B – O غيرمعمولند، اما بسيار درخشان هستند. ستاره هاي M معمولند اما كدر هستند. راه به خاطر سپردن اين طبقه بندي جمله: “Oh Be A Fine Girl , Kiss Me"

خوشه ستاره (Star Cluster)  گروهي از ستاره ها كه در فضا نزديك بهم هستند.

اريب ستاره (Star Diagonal) وسيله آينه دار ساده اي در بعضي تلسكوپهاي بازتابي كه نور را با زاويه 90 درجه مي شكند. اين وسيله به بيننده اجازه مي دهد كه از وسيله چشمي به آسمان نگاه كند و براي اين كار زانوئ بزند تا بتواند مستقيماَ به آسمان نگاه كند. تصور حاصل به چپ و راست حركت مي كند.

ماموريت استارداست (Stardust Mission) ماموريتي كه براي بدست آوردن اطلاعات درباره سنگهاي آسماني طراحي شده است. در اين ماموريت يك نمونه قطعات ستاره دنباله دار گرفته شد و آنها را به زمين آورده شد. فضاپيماي كوچك (حدود 770 پوند = 350 كيلوگرم) در 7 فوريه 1999 پرتاب شد و در ژانويه 2004 به ستاره دنباله دار وايه 2 (Wild 2) رسيد. اين فضاپيما در 15 ژانويه 2006 به زمين باز خواهد گشت و در يوتاي غريي ايالات متحده  (Western Ulth,USA) به زمين نشست.

ستاره لرزه (Starquake) شكستگي ها در ستاره هاي نوتروني تپندهها كه توسط ميدان مغناطيسي قوي ستاره ها بوجود مي آيد. همانطور كه پوسته در ستاره لرزه ترك مي خورد، انرژي آزاد شده و پرتوهاي ايكس صادر مي شوند. نوع ديگري از ستاره لرزه ها در ستاره هاي معمولي (مانند خورشيد) اتفاق مي افتند. در اين لرزه ها، حوادث لرزه اي شديد ستاره ها به علت شعله هاي خورشيدي (پرتاب هايي از گاز هاي داغ كه تا هزاران مايل از سطح خورشيد بالا مي روند) ايجاد مي گردند.  وقتي يك ستاره لرزه اتفاق مي افتد، انرژي بصورت امواج لرزه اي در سطح نسبتاَ سيال سياره آزاد مي شود. اين امواج بصورت چرخه هاي هم مركز از مركز ستاره لرزه انتشار مي آيند.

استارشاين يا نور ستاره (Starshine) طرح استارشاين بمخفف Student Tracked Atmospheric Research Sattelite for Heuristic Interna Networking Equipment (رديابي دانش آموزي ماهواره تحقيقاتي جوري براي تجهيزات شبكه اي بين المللي) ماهواره 19 اينچي تو خالي ست كه با 900 آينه آلومينيومي بسيار ريز پوشيده شده است. اين ماهواره در مي 1999 با شاتل فضايي ناسا پرتاب شد. دانش آموزان سراسر دنيا در انداختن آينه هاي آن كمك كردند و در رديابي بصري اين ماهواره براي ماهها از صبح تا شب شركت كردند. سپس دانش آموزان از داده هاي تقسيم شده مدار آنرا محاسبه كردند و چگالي جو را از تغييرات القايي در مدارش در طول زمان نتيجه گرفتند. طرح استارشاين زمين را به مدت 8 ماه دور زد و در فوريه 2000 متلاشي شد.

دنباله ستاره   (Star Trial) وقتيكه عكس آسمان شب گرفته مي شود، حركت چرخشي زمين باعث مي شود كه ستاره ها بعنوان نقاط مجزا ظاهر نشوند، بلكه بصورت دنباله هاي منحني ستاره ها در دايره هاي هم مركزي به دور قطب شمال آسماني ديده شوند.

حالات ماده  (States of Matter) ماده در چهار حالت مي تواند باشد (جامد، مايع، گاز و پلاسما) و چند حالت ديگر مانند سيالات بحراني و گازهاي تجديدي. دياگرام فاز آب در بالا، فازهاي آب را در دما و فشارهاي مختلف نشان مي دهد.

الكتريسيته ساكن  (Static Electricity) بار الكتريكي ساكن كه در يك ماده ساخته مي شود.

نظريه حالت يكنواخت  (Steady – State – Theory) نظريه فضا شناسي كه فرض مي كند كه هستي هميشه همانطور كه الان هستند بودند و خواهند بود. اين نظريه فرض مي كند كه هستي يكنواخت،‌نامحدود وساكن (بدون انبساط) است. اين نظريه در سال 1948 توسط هرمن باندي  (Hermann Bondi)، توماس گله (Thomas Gold) و سر فردهويل (Sir Fred Hoyle) ارائه شد و جايگزين نظريه انفجار بزرگ (Big Bang) است.

طبقه بندي ستاره اي (Stellar Classification) ستاره ها مي توانند براساس دماي سطحي و طيف جذبي آنها طبقه بندي شوند. سه نوع ستاره اصلي قرار دارد كه براساس كاهش دما به ترتيب شامل جذب O-HeII ، جذب B-HeI , جذب A-H ، جذب F-CaII , خطوط فلزي قوي G- ، توسعه دسته ها K-، بسيار قرمز .M- ستاره هاي O و B غير معمولند اما بسيار روشن هستند، در حاليكه ستاره M عادي اما تيره است. خورشيد از نوع G و در وسط قرار دارد. براي به خاطر سپردن اين طبقه بندي جمله زير را به خاطر بسپاريد. Oh Be A Fine Girl , Kiss Me. اين طبقه بندي با ستاره هاي بزرگ (giant) و ابرستاره (Subergiant) كه ستاره هاي نوع N و R هستند (كه بعنوان ستاره هاي كربني يا از نوع S,C هم شناخته شده اند) كامل می شود.

پرستاري ستاره اي (Stellar Nursery) سحابي (ابر بزرگي از گاز هيدروژن در فضا) كه ستاره ها در آن تشكيل مي شوند (ستاره ها از گاز بوجود مي آيند). اين سحابي متناوباَ با نور مافوق بنفش كه از ستاره هاي تازه متولد شده پراكنده مي شود، مي درخشد. مثالي از پرستاري ستاره اي، سحابي عقاب (Eagle nebula) است.

اختلاف منظر ستاره اي  (Stellar Parallax) تغيير ظاهري در موقعيت ستاره اي كه تنها توسط حركت انتقالي زمين به دور خورشيد بوجود مي آيد.

برق ستاره اي (Stellar Scintillation) چشمك زدن ستاره ها (نوسان شدت درخشش) كه از جو يك سياره ديده مي شود. برق زدن هنگامي بوجود مي آيد كه نور ستاره توسط جو زمين تغيير شكل پيدا مي كند. برق زدن ستاره هاي درخشان نزديك افق بيشتر است.

STELLAR WIND

باد ستاره اي (Stishovite) شكل بسيار چگالي از كوارتز كه تنها در دهانه هاي برخوردي شهابسنگ ها يافت مي شود. در اين دهانه كوارتز تخت شوك فشاري بسيار قوي تشكيل مي شود.

استراتوسفر (Stratosphere) لايه جوي بين تروپوسفر و مزوسفر، استراتوسفر با افزايش كم دماي آن با ارتفاع و عدم وجود ابرها در اين لايه شناخته مي شود. استراتوسفر بين 11 تا 31 مايلي (17 تا 50 كيلومتري) بالاي سطح زمين وجود دارد. لايه ازون زمين در استراتوسفر قرار دارد.

بنگمت استرمگرن (Stromgren, Bengt) (21 ژانويه 1908 تا 4 جولاي 1987)، منجم دانماركي ساختار ستاره ها شامل جوهاي ستاره ها، تركيب آنها (حاوي چه عناصري هستند) و يونيزه شدن ستاره ها، را مورد مطالعه داد. او اين نظريه را كه ابرهاي گاز هيدروژن يونيزه شده، ستاره هاي داغ را احاطه كرده اند (كره استرمگزن) را ارائه دارد. همچنين وي ارتباط بين چگالي گاز يك ستاره و درخشندگي آنرا و اندازه گاز يونيزه اي كره استرمگرن  كه اطراف آن است را تعيین كرد. او بر روي فتومتري فتوالكتريك (اندازه گيري شدت اثر فتوالكتريك يك جسم آسماني) نيز كار كرد.

فروريش وان استرو (Struve, Friedrich Von)  (15 آوريل 1793 تا 23 نوامبر 1864) منجم آلماني كه ستاره هاي دوگانه را مطالعه كرد. او 120000 ستاره را دسته بندي كرد و متوجه 3112 ستاره جفت كه اغلب آنها ناشناخته بودند شد. او دسته بندي خود را در سال 1837 با نام اندازه گيري ميكرومتري ستاره هاي دوگانه (Stellarun Duplicium Mensurae Micrometicae) منتشر كرد. در سال 1838، اختلاف منظر ستاره  نسر واقع يا كركس نشسته را اندازه گرفت. وي از اولين كساني بود كه مي توانست پارالاكوس را محاسبه كند.

ذرات نيمه اتمي  (Sub-Atomic Particles) ذراتي كه از اتم كوچكترند. دو گروه اصلي ذرات نيمه اتمي وجود دارند. ايپتون ها (ذرات عنصري كه از ذرات كوچكتر ديگر تشكيل نشده اند) و هاردرون ها (كه از ذرات نيمه اتمي كوچكتري بنام كوارك ها ساخته شده اند). لپتون ها ذرات سبك وزني مانند الكترون، پوزيترون، تا، موان، و غيره هستند. هاردرون ها به دو گروه مزون ها (مانند پيون، پسي، اپسيلون و غيره) و باريون ها (ذرات سنگيني مانند پروترون، نوترون و غيره) تقسيم مي شوند. شش نوع كوارك وجود دارد. بالا، پائين، جذب شده،‌ عجيب، راس و ته.

فرورانش (Subduction)  پديده اي كه طبق آن پوسته كره زمين (يك صفحه) هنگام برخورد با صفحه اي ديگر، به زير آن رانده مي شود. پوسته فروروند وقتي به درون گوشته زمين مي رود، ذوب مي شود. فرورانش پوسته را تخريب مي كند و آنرا به گوشته باز مي گرداند.

منطقه فرورانش (Subduction Zone)  ناحيه اي در پوسته يك سياره كه لبه يك صفحه قاره اي اقيانوسي به زير صفحه ديگر رانده شده است.

تصعيد (Sublime)  وقتي مواد از حالت يك جامد مستقيماَ به حالت يك گاز تبديل شود (فاز مايع از ميان برداشته شود).

انقلاب تابستاني (Summer Solstice) ايامي كه خورشيد به شمالي ترين و جنوبي ترين انحراف خود مي رسد. انقلاب زمستاني در 21 دسامبر حادث مي شود و نشانگر فرارسيدن زمستان است .(كوتاهترين روز سال). انقلاب تابستاني در 21 ژوئن حادث مي شود و نشانگر فرارسيدن تابستان است.  (طولاني ترين روز سال).

مثلث تابستان (Summer Triangle) گروه ستاره هاي درخشان سه گانه (شامل ستاره دم(Deneb، ستاره نسر واقع يا كركس نشسته (Vega) و صورت فلكي نسر طاير يا كركس پرنده (Altair) كه طي تابستان در نيمكره شمالي قابل مشاهده است. مثلث تابستان صورت فلكي نيست بلكه يك ستاره وار (asterism) است.

خورشيد (Sun) مركز منظومه شمسي ما، خورشيد ما ستاره اندازه متوسط زردي است كه 93026724 مايل (149680000كيلومتر) از زمين فاصله دارد. قطر خورشيد 865121 مايل (1391980 كيلومتر) است. در هسته آن، واكنش هاي هسته اي طي فرآيند تبديل  اتمهاي هيدروژن به اتمهاي هليم (شكاف هسته اي) انرژی زیادی تولید می کنند. جرم خورشيد 1030× 1/99 است.

سگ خورشيد (Sun Dog)  نقاط بسيار درخشان در آسمان كه گاهي اوقات در هاله خورشيدي (حلقه درخشاني كه گاهي اطراف ماه ديده مي شود) ديده مي شوند، سگهاي خورشيد روبروي خورشيد قرار دارند. آنها خورشيدهاي كاذب هم خوانده مي شوند. هاله و سگهاي خورشيد هنگاميكه نور خورشيد از ميان بلورهاي بسيار ريز و تخت موجود در جو مي گذرد و شكسته و منعكس مي شوند، بوجود مي آيند. سگها و هاله هاي خورشيد هميشه با خورشيد زاويه 22 درجه مي سازند، زيرا ساختمان بلوري يخ شش گوش است. سگهاي خورشيد، خورشيدهاي كاذب ، خورشيدهاي دروغين يا پرهليا (Perhelia – در يوناني به معني كنار خورشيد است ) هم خوانده مي شوند.

SUNGRAZER

خورشيد لرزه  (Sunquake) حوادث لرزه اي شديدي در خورشيد كه به علت شعله هاي خورشيدي (گازهاي داغ پرتاب شده از سطح خورشيد تا هزاران مايل) بوجود مي آيند. هنگاميكه يك خورشيد لرزه اتفاق مي افتد، انرژي بصورت امواج لرزه اي در سطح نسبتاَ سيال خورشيد آزاد مي شود. اين امواج بصورت چرخه هاي هم مركز از كانون سطحي خورشيد لرزه پخش مي شوند. اين امواج لرزه اي به نظر امواج فشاري (شايد شبيه امواج P كه در زمين لرزه ايجاد مي شوند) هستند. خورشيد لرزه ها حدود 11/3 ريشتر قدرت دارند. اين لرزه هاي عظيم حدود 40000 بار بزرگتر از انرژي زمين لرزه در سال 1906 سان فرانسيسكو است. خورشيد لرزه ها اولين بار توسط الكساندر كويسوويچف  (Alexander G.Kosovichev) و والنتينا ژاركوا (Valentia V.Zharkova) مشاهده مي شوند.

لكه هاي خورشيدي  (Sunspots) وصله هاي تاريك و خنك روي سطح خورشيد كه به علت آشفتگي هايي در ميدان مغناطيسي خورشيد كه لكه هاي داغ را حدود 2700 درجه فارنهايت (1500 درجه سانتيگراد) خنك تر از ناحيه اطراف مي كند، بوجود مي آيند. لكه هاي داغ هنگاميكه در جاهائيكه ميدان مغناطيسي از سطح خورشيد تا فواصل زيادي فاصله مي گيرد، بوجود مي آيد. تعداد لكه هاي داغ از چرخه 11 ساله تبعيت مي كند. اين چرخه در سال 2000 در ميانه خود قرار دارد. لكه هاي داغ از زمين قابل مشاهده اند (توجه: نگاه كردن به خورشيد خطرناك است). چرخه لكه هاي داغ در سال 1843 توسط شوآب (H.Schwabe) كشف شد.

ابرخوشه (Supercluster)  گروه عظيمي بيش از هزار كهكشان كه تمايل دارند به صورت رشته ها، برگه ها و دیسکهای تخت باشند. اين ابرخوشه ها سطوحي شبيه سطوح حباب ها با حفرات واقعي درون آن را شكل مي دهند. ابرخوشه ها شايد بزرگترين ساختار در هستي باشد.

سيال فوق بحراني  (Supercritical Fluid) يا سيال بحراني، مايع یا گاز تحت فشار بسيار زياد است كه خصوصيات ويژه اي را نشان مي دهد، بطوريكه چگالي مايع و تحرك گاز را داراست. اين سيالات در عمق برخي سياره ها وجود دارند،  بطور مثال آب فوق بحراني درون زمين وجود دارد.

ابر غول (Supergiant) بزرگترين نوع ستاره شناخته شده، بطوريكه بعضي از آنها به اندازه تمام منظومه شمسي ما هستند. اين ستاره ها كميابند. وقتي ابرستاره اي مي ميرد، تبديل به ابر نو اختر و گودالهاي سياه مي شوند.

سيارات بعدي يا عقبي (Superior Planets)  شامل سيارات مريخ، مشتري، زحل، اورانوس، نپتون و پلوتون كه از دورتر از زمين نسبت به خورشيد قرار گرفته اند. (سياراتي كه به خورشيد نزديكترند، سيارات قبلي يا جلويي مي گويند).

ابر نو اختر  (Supernova) انفجار بزرگي كه در انتهاي عمر يك ستاره سنگين يا متوسط رخ مي دهد يك ابر نو اختر، شگفت انگيزي آزاد مي كند كه به لايه هاي خارجي ستاره وارد شده و آنرا فوق العاده و درخشان مي كند. چيزي كه از اين انفجار باقي مي ماند ستاره نوتروني (ستاره متوسط وزني با وزن بين 1/5 تا 3 برابرخورشيد) يا گودال سياه (از يك ابرستاره و با جرم بيش از 3 برابر جرم خورشيد) است.

مدار همزمان  (Supersynchronous Orbit)  نوعي مدار انتقالي (مدار موقتي كه يك ماهواره قبل از پرتاب به مدار هدف و مطلوب خود، در اين مدار قرار مي گيرد. يك ماهواره وقتي در مدار همزمان قرار دارد كه آپوجي آن  apogee ، (دورترين نقطه مدار) بسيار بزرگتر از ارتفاع زمين همزماني نهايي باشد). سپس ، ماهواره به مدار زمين همزمان يا زمين ثابت خود انتقال پيدا مي كند.

گراني سطحي  (Surfase Gravity)  قدرت ميدان گراني (شتاب بواسطه گراني) در سطح سياره.

سويفت- تاتل  (Swift-Tuttle) ستاره دنباله دار كه مسئول باران شهابسنگ پرسيه (Perseid) است. در هر جولاي و آلست ، كره زمين از مسير اين ستاره دنباله دار عبور مي كند و باعث باران شهابسنگ مي شود. ستاره دنباله دار سويفت – تاتل بزرگترين جسم آسماني ست كه مكرراَ از كنار زمين عبور مي كند. اين ستاره دنباله دار با دوره هاي حدود 130 ساله خورشيد را دور مي زند. ستاره دنباله دار سويفت- تاتل در 16 جولاي 1862 توسط لوئيس سويفت  (Lewis Swift) بطور جداگانه در چند روز بعد (19 جولاي) توسط هوراس پارنل تاتل  (Horac Parnel Tuttle) و برخي منجمين ديگر كشف شد. اين شهابسنگ بعدها در سال 1999 مجدداَ مشاهده شد و سپس در سال 2126 مشاهده خواهد شد.

علائم سياره ها (Symbols of the Planets) هر سياره در منظومه شمسي ما داراي علامتي است كه در بالا ديده مي شود.

مدار/ چرخش همزمان  (Synchronous Orbit/Rotation) وقتي كه دوره مداري يك ماهواره مشابه دوره چرخشي به دور محورش باشد، آن ماهواره در مدار همزمان (يا چرخش همزمان) قرار دارد. ماه در مدار همزمان قرار دارد، بطوريكه هميشه يكطرف ماه رو به زمين است. اگر از ماه به آسمان نگاه كنيم، زمين نيز چنين حالتي را دارد. گاهي اوقات واژه همزماني به معني زمين همرماني  (geosynchronous) يا زمين ثابت (geostationary) كه باعث سردرگمي هم مي شود، به كار گرفته مي شود.

همزمان (Synchrotron)  وسيله اي كه ذرات در آن و در يك ميدان مغناطيسي شتاب بسيار بالايي پيدا مي كنند (معمولاَ در يك مسير دايره اي). فيزيكدانها از اين وسيله براي مطالعه ذرات، برهم كنش هاي نيمه اتمي و ساير پديده هاي اساسي استفاده مي كنند.

تشعشع سينكتروترون (Synchrotron Radiation)  تشعشع الكترومغناطيسي كه توسط ذرات بارداري كه با سرعت زياد (نزديك به سرعت نور) و در مدارهاي مدور ميدان مغناطيسي، حركت مي كنند، صادر مي شوند. اين در دستگاه سنكترون و سايه در فضا اتفاق مي افتد، بطوريكه منابع رايويي آسماني كهكشهانهاي بسيار دور، هنگاميكه الكترونها در مسيرهاي منحني در ميدانهاي مغناطيسي حركت مي كنند، تشعشع ريز موج توليد مي كنند.

دوره تناوب هلالي (Synodic)   مربوط به دو مقارنه متوالي پيكره هاي آسماني، براي مثال يك ماه دوره تناوب هلالي زماني ست  بين دو ماه نوري متوالي (29/531 روز) . ماه هلالي كمي بلندتر از ماه نجومي است.

ماه هلالي   (Synodic Month) يا ماه قمره، زماني ست بين دو ماه كامل يا نوي متوالي. اين ماه 29 روز و 12 ساعت و 44 دقيقه طول خواهد كشيد.

سايزيجي (Syzygy) هنگامي كه ماه (يا سياره اي) روبروي زمين و خورشيد قرار گرفته باشد،‌ به اين حالت سايزيجي مي گويند. در اينصورت سه پيكره در يك خط مستقيم قرار مي گيرند،‌ در سايزيجي،‌ماه (يا سياره) از زمين بطور كامل يا نو ديده مي شوند.