مفاهيم

زنون عنصر شیمیایی است که در جدول تناوبی با نشان Xe و عدد اتمی 54 وجود دارد. زنون گازی است بی رنگ، بی بو، بسیار سنگین و جزو گازهای نجیب که در جو زمین به مقدار بسیار کم وجود دارد و قسمتی از اولین ترکیب گاز بی اثر سنتز شده می باشد.

خصوصیات
قابل توجه

زنون از اعضاء عناصر صفر ظرفیتی است که گازهای نجیب یا بی اثر نامیده می شوند. کلمه " بی اثر" دیگر برای توصیف این گروههای شیمیایی به کار نمی رود چون برخی از عناصر صفر ظرفیتی تشکیل ترکیب می دهند. در لامپ خلا هنگامیکه این گاز بوسیله تخلیه الکتریکی تحریک شود نور آبی رنگ زیبایی بوجود می آورد. با استفاده از چند صد کیلوبار فشار ، زنون فلزی ساخته شده است.

کاربردهـــــــــا

از این گاز در سطحی وسیع در وسایل تولید نور از قبیل لامپهای باکتری کش ، لامپهای الکترونی ، لامپهای چرخان ، فلاشهای عکاسی و لامپهایی که برای تحریک لیزرهای سرخ تولیدکننده نورهم نوسان به کار می روند استفاده می شود.

سایر کاربردها :

به عنوان بیهوش کننده عمومی
در مصارف انرژی هسته ای از آن در گنبد حبابی ، رد یاب و سایر موارد که وزن مولکولی زیاد کیفیتی مطلوب محسوب می شود بهره می برند.
در شیمی تحلیلی از پرزنات آن به عنوان یک عامل اکسید کننده استفاده می شود.
ایزوتوپ Xe-133 یک رادیوایزوتوپ مفیدی به حساب می آید.

تاریخچه

William Ramsay و Morris Travers در سال 1898 زنون را ( واژه یونانی xenon به معنی غریب) در پس مانده های حاصل از تبخیر ترکیبات هوای مایع کشف کردند.

پیدایــــــــش

به مقدار بسیار کم یک بخش در 20 میلیون در اتمسفر زمین وجود دارد. این عنصر را بصورت تجاری از باقی مانده های هوای مایع استخراج می کنند. این گاز نجیب بطور طبیعی در گازهایی که از چشمه های معدنی خارج می شوند دیده می شود. Xe-133 و Xe-135 با روش برتابش نوترون در رآکتورهای اتمی خنک شونده با هوا تولید می کنند.

ترکیبــــــــات

تا قبل از سال 1962 عموماً گاز زنون و سایر گازهای نجیب را از نظر شیمیایی بی اثر به حساب می آوردند که قادر به تولید ترکیب نیستند. از این تاریخ به بعد دلایلی بدست آمد که نشان می داد زنون به همراه سایر گازهای نجیب به واقع تولید ترکیب می کنند. برخی از تر کیبات زنون عبارتند از : دی فلورید ، هگزافلورید ، پرزنات سدیم ،تترافلورید ، دوترات زنون و هیدرات زنون. تری اکسید زنون که بسیار انفجاری می باشد نیز ساخته شده است. حداقل 80 ترکیب زنون وجود دارد که در آنها فلوئور یا اکسیژن به زنون چسبیده اند. برخی ترکیبات زنون رنگی اما بیشتر آنها بی رنگ هستند.

ایزوتوپهـــــــا

زنون بطور طبیعی دارای 8 ایزوتوپ پایدار و یک ایزوتوپ تا حدی رادیواکتیو است . بجز این شکلهای پایدار 20 ایزوتوپ ناپایدار هم مورد بررسی قرار گرفته است . زنون 129 توسط فروپاشی بتای I-129 تولید می شود (نیمه عمر 16 میلیون سال)؛ زنون 131، زنون132، زنون 134و زنون 136 محصول شکافش اتمی ))U-238 و Pu-244 هستند. چون زنون یک ردیاب برای دو ایزوتوپ والد می باشد.
نسبتهای ایزوتوپ زنون در شهابسنگها ابزار مفیدی برای بررسی شکل گیری منظومه شمسی می باشد. روش تعیین قدمت Xe-I زمان سپری شده بین نوکلئوسنتز و تراکم یک ماده جامد از سحاب خورشیدی را مشخص می کند. همچنین ایزوتوپهای زنون ابزاری قوی برای فهم تمایزات زمینی هستند. گمان می رود منشاء زنون 129اضافی که در گازهای چشمه دی اکسید کربن در ()New Mexico یافت شده حاصل فروپاشی گازهای جبه زمین اندکی پس از شکل گیری زمین باشند.

هشدارهــــــــا

این گاز را می توان با اطمینان در ظروف شیشه ای دربسته در فشار و دمای استاندارد نگهداری کرد. زنون سمی نیست اما بسیاری از ترکیبات آن به علت خصوصیات اکسیداسیون قوییشان بسیار سمی هستند.