سلنیم

selenium

عمومی   نام, علامت اختصاری, شماره Selenium, Se, 34 گروه شیمیایی نا فلز گروه, تناوب, بلوک 16 (VIA), 4 , p جرم حجمی, سختی 4790 kg/m3(300K), 2 رنگ خاکستری براق درخشان

خواص  اتمی       وزن اتمی 78.96 amu شعاع اتمی (calc.) 115 (103) pm شعاع کووالانسی 116 pm شعاع واندروالس 190 pm ساختار الکترونی Ar]3d104p44s2] e- بازای هر سطح انرژی 2, 8, 18, 6 درجه اکسیداسیونs (اکسید) ±2,4,6 (اسیدقوی ) ساختار کریستالی شش گوش

خواص  فیزیکی         حالت ماده جامد نقطه ذوب 494 K (430 °F) نقطه جوش 957.8 K (1265 °F) حجم مولی  ש»10-6 * 16.42««متر مکعب بر مول گرمای تبخیر 26.3 kJ/mol گرمای هم جوشی 6.694 kJ/mol فشار بخار 0.695 Pa at 494 K سرعت صوت 3350 m/s at 293.15 K

متفرقه       الکترونگاتیویته 2.48 (درجه پائولینگ) ظرفیت گرمایی ویژه 320 J/(kg*K) رسانائی الکتریکی 1.0E-10 106/m اهم رسانائی گرمایی 2.04 W/(m*K) 1st پتانسیل یونیزاسیون 941 kJ/mol 2nd پتانسیل یونیزاسیون 2045 kJ/mol 3rd پتانسیل یونیزاسیون 2973.7 kJ/mol 4th پتانسیل یونیزاسیون 4144 kJ/mol

پایدارترین  ایزوتوپها             iso NA نیمه عمر DM DE MeV DP 72Se {syn.} 8.4 d Ε 0.335 72As 74Se 0.87% Se با40 نوترون پایداراست 75Se {syn.} 119.779 d Ε 0.864 75As 76Se 9.36% Se با 42 نوترون پایدار است 77Se 7.63% Se با 43 نوترون پایدار است 78Se 23.78% Se با44 نوترون پایدار است 79Se {syn.} 1.13 E6 y β 0.151 79Br 80Se 49.61% Se با46 نوترون پایدار است 82Se 8.73% 1.08 E20 y β 2.995 82Kr SI واحدهای& STP استفاده شده مگر آنکه ذکر شده باشد.

 

سلنیوم یک عنصر شیمیایی جدول تناوبی است که نماد آن Se و عدد اتمی آن 34 می باشد. این عنصر یک نافلز سمی بوده که از نظر شیمیایی به گوگرد و تلوریوم شباهت دارد. این عنصر در شکل های گوناگون وجود دارد ولی بیشتر به شکل شبه فلز مانند که هادی جریان الکتریسیته می باشد بوده ودر سلولهای نوری کاربرد دارد. این عنصر در معادن سولفید مانند پیریت یافت می شود.

ویژگیهای  قابل توجه

سلنیوم به حالتهای گوناگونی یافت می شود. سلنیوم به صورت پودر به رنگ قرمز بوده و در حالت آزمایشگاهی سیاه می باشد. کریستال شش گوش سلنیم به رنگ خاکستری فلزی میباشد و این در حالی است که کریستال منو کلینیک به رنگ قرمز تیره است. این عنصر همچنیناثر فتو ولتیک از خود نشان داده است که نور را به الکتریسیته تبدیل کرده و تاثیر رسانای نوری دارد که در این حالت خاصیت رسانایی سلنیوم که در مجاورت نور قرار گرفته است بیشتر می شود. سلنیوم در دماهای پایین تر از نقطه جوش یک نیمه رسانا از نوع P میباشد.

کاربردهـــــــــا

سلینویم یک ماده مغزی کوچک برای تمامی گونه های حیات بوده و مکمل یک اسید آمینو غیر معمول به نام Selenocyteine می باشد. سلنیوم به دلیل داشتن خاصیت رسانای نوری و فتو ولتیک به صورت وسیعی در الکترونیک به عنوان سلولهای تصویری و سلولهای خورشیدی بکار گرفته میشود. سلنیوم برای پاک کردن رنگ از شیشه بکار گرفته شده و رنگ سبز رنگ که حاوی ناخالصیهای آهن دار است را به راحتی از بین می برد. این عنصر همچنین در قرمز کردن شیشه و مینا کاری نیز کاربرد دارد. سلنیوم به صورت ماده ضد خش در لاستیکهای ولکانیزه نیز استفاده می شود. این عنصر در فتوکپی نیز کاربرد دارد. کاربرد دیگر سلنیوم رنگ دادن به عکسها و تصاویر می باشد و به صورت گسترده توسط کمپانی های عکاسی مانند Kodak و Fotospeed فروخته می شود. کاربرد هنری آن در شدت دادن به طیف رنگها در تصاویر سیاه و سفید بوده و همچنین در افزایش طول عمر عکس نیز تاثیر دارد.

 

تاریخچه

سلنیوم که لاتین آن Selene به معنی ماه می باشد در سال 1817 توسط Jons Jacob Berzelius که ارتباط این عنصر با تلوریوم را دریافت کشف شد. کاربردهای گسترده این عنصر از قبیل استفاده آن در ترکیبات لاستیکی آلیاز فولاد و یکسوکننده های سلنیومی باعث رشد چشمگیری در مصرف این عنصر شد. در سال 1970 سلنیوم جایگزین سیلیکن در یکسو کننده های برق شد اما کاربرد گسترده آن به عنوان رسانای نور در کاغذ کپی مهمترین استفاده آن بود. در طی دهه 1980 با تولیدرساناهی نور آلی استفاده از سلنیوم به عنوان رسانای نور منسوخ شد. در سال 1996 رابطه مثبتی در خصوص مصرف سلنیوم و خاصیت ضد سرطان آن کشف شد اما کاربرد گسترده و مستقیم این کشف بزرگ نمی توانست به صورت قابل توجهی تقاضای آن را در دوز های مصرفی کوچک بکند. در اواخر دهه 1990 کاربرد سلنیوم (معمولا با بیسموت) به عنوان یک ماده اضافه کننده در لوله کشی برنجی برای داشتن یک محیط بدون سرب افزایش یافت.

 

پیدایش

سلنیوم به صورت سلنید از کانیهای سولفیدی مانند مس نقره و سرب بدست می آید. این عنصر از گل و لای آنودی مس و گل و لای سربی حاصل از گیاهان اسید سولفوریک به صورت یک محصول جانبی بدست می آید.

 

ایزوتوپها

سلنیوم 38 ایزوتوپ دارد که 5 ایزوتوپ از آنها پایدار می باشند.

 

هشدارها

اگرچه سلنیوم خالص سمی نمی باشد ولی ترکیبات آن بسیار سمی بوده و خواصی همانند آرسنیک دارند. سلنید هیدروژن و دیگر ترکیبات آن بسیار سمی می باشند. گیاهانی که در خاکهای حاوی سلنید رشد می کنند مانند Locoweed تاثیرات بسیار جدی بر تغذیه جانوران و حیوانات دارد.

 

سلنیوم  و سلامت

سلنیوم یک عنصر ردیابی در انسان می باشد. که در حذف رادیکال آزاد و دیگر آنزمهای آنتی اکسیدان استفاده می شود. و در عملکرد غده تروئید نقش مهمی ایفا می کند. رژیم سلنیوم حاوی غلات گوشت ماهی و تخم مرغ می باشد. کمبود سلنیوم در افراد سالم بسیار کم رخ می دهد و بیشتر در بیمارانی که از عمکلردهای نادرست روده ای رنج می برند مشاهده می شود. رژیم غذایی پیشنهادی برای بزرگسالان عبارت است از 55 میکروگرم سلنیوم در هر روز مصرف روزانه بیش از 400 میکروگرم موجب مسمومیت می شود.