سدیم

Na

عمومی   نام, علامت اختصاری, شماره Sodium, Na, 11 گروه فلز قلیایی گروه, تناوب, بلوک 1 (IA), 3 , s جرم حجمی, سختی 968 kg/m3, 0.5 رنگ سفید نقره ای

خواص  اتمی     وزن اتمی 22.989770 amu شعاع اتمی (calc.) 180 (190)pm شعاع کووالانسی 154 pm شعاع واندروالس 227 pm ساختار الکترونی [Ne]3s1 e- بازای هر سطح انرژی 2, 8, 1 درجه اکسیداسیون (اکسید) 1 بازقوی) ساختار کریستالی مکعبی body centered

خواص  فیزیکی       حالت ماده جامد (مغناطیسی) نقطه ذوب 370.87 K (207.9 °F) نقطه جوش 1156 K (1621 °F) حجم مولی  ש10-6 * 23.78«متر مکعب بر مول گرمای تبخیر 96.96 kJ/mol گرمای هم جوشی 2.598 kJ/mol فشار بخار 1.43ױ0-5Pa at 1234 K سرعت صوت 3200 m/s at 293.15 K

متفرقه               الکترونگاتیویته 0.93 (درجه پاولینگ) ظرفیت گرمایی ویژه 1230 J/(kg*K) رسانائی الکتریکی 21 106/m اهم رسانایی گرمایی 141 W/(m*K) 1st پتانسیل یونیزاسیون 495.8 kJ/mol 2nd پتانسیل یونیزاسیون 4562 kJ/mol 3rd پتانسیل یونیزاسیون 6910.3 kJ/mol 4th پتانسیل یونیزاسیون 9543 kJ/mol 5th پتانسیل یونیزاسیون 13354 kJ/mol 6th پتانسیل یونیزاسیون 16613 kJ/mol 7th پتانسیل یونیزاسیون 20117 kJ/mol 8th پتانسیل یونیزاسیون 25496 kJ/mol 9th پتانسیل یونیزاسیون 28932 kJ/mol 10th پتانسیل یونیزاسیون 141362 kJ/mol

 

پایدارترین  ایزوتوپها   ایزو NA نیمه عمر DM DE MeV DP 22Na {syn.} 2.602 y epsilon 2.842 22Ne 23Na 100% Na با12 نوترون پایدار است SI واحدهای STP استفاده شده، مگر آنکه ذکر شده باشد.

 

سدیم یک عنصر شیمیایى جدول تناوبی است که نماد آن Na و عدد اتمی آن 11 می باشد. سدیم یک فلز واکنش دهنده نرم و مومی شکل است که به گروه فلزات قلیایی که از نظر ترکیبات طبیعی فراوان هستند (خصوصا آب نمک و هالیدها) تعلق دارد. این عنصر بسیار واکنش دهنده می باشد و با شعله زرد رنگی می سوزد در آزمایش‌های مربوط به هوا اکسید می شود و به شدت با آب واکنش می دهد از این رو باید همیشه در زیر نفت یا روغن نگهداری شود.

 

ویژگیهای قابل توجه

سدیم مانند دیگر فلزات قلیایی نرم سبک وزن سفید مایل به نقره ای و واکنش دهنده می باشد و از این جهت هرگز به صورت آزاد در طبیعت یافت نمی شود. سدیم در آب غوطه ور شده و آن را تجزیه کرده هیدروژن آزاد میکند و هیدرواکسید می سازد. سدیم در آب فوراً آتش می گیرد ولی در آزمایش‌های مربوط به هوای معمولی  در دماي زير 388 کلوين آتش نمي گيرد.

کاربردها

سدیم در حالت فلزی عنصر لازم برای ساختن استرها و ترکیبات آلی می باشد. این عنصر قلیایی بوجود آورنده کلرید سدیم NaCl که برای زندگی حیاتی است نیز می باشد. کاربردهای دیگر عبارتند از: استفاده در برخی از آلیاژها برای بهبودی ساختارشان استفاده در ساخت صابون و ترکیبش با اسیدهای چرب NaK آلیاژسدیم و پتاسیم یک ماده مهم منتقل کننده حرارت است.

 

تاریخچه

مدت زمان زیادی است که سدیم (soda) بصورت ترکیبی شناخته شده است. این عنصر در سال 1807توسط Sir Humphry Davy از طریق عمل الکترولیز هیدروکسید سدیم جدا شد. در اروپای قرون وسطی ترکیبی از سدیم با نام لاتین Sodanum برای تسکین سردرد استفاده می شد. نماد جدید سدیم Na از لاتین جدید Natrium که در زبان یونانی که نوعی نمک طبیعی است می آید گرفته شده است.

 

پیدایش

سدیم در ستارگان فراوان است و این فراوانی در خطوط طیفی D در نور ستارگان مشهودتر می باشد. سدیم حدودا 2.6% از پوسته زمین را به خود اختصاص داده است که چهارمین عنصر از نظر فراوانی در پوسته زمین و فروانترین فلز قلیایی می باشد. این عنصر هم اکنون به صورت اقتصادی از عمل الکترولیز کلرید سدیم تولید می شود. این روش ارزان تر از روش الکترولیز هیدرواکسید سدیم می باشد. قیمت هر پوند سدیم فلزی حدوداً 15 تا 20 سنت (در سال 1997) می باشد. ولی هر پوند سدیم ACS آزمایشگاهی حدودا 35 دلار قیمت دارد که از نظر حجمی ارزان ترین فلز می باشد.

 

ترکیبات

نمک طعام یا کلرید سدیم معمول ترین ترکیب سدیم می باشد. اما سدیم در کانی های بسیار دیگری از قبیل آمفیبول کریولیت, هالیت, soda niter, زئولیت و ... بوجود می آید. ترکیبات سدیم برای صنایع شمیایی شیشه سازی فلزی ساخت کاغذ صنعت نفت ساخت صابون و نساجی کاربرد دارد. صابون معمولا یک نمک سدیم از اسیدهای چرب می باشد. ترکیبات سدیم که برای صنایع گوناگون بسیار مهم می باشند عبارتند از: (NaCl), soda ash (Na2CO3), baking soda (NaH))CO3), caustic soda (NaOH), Chile saltpeter (Na((NO3), di- and tri-sodium phosphates, sodium thiosulfate (hypo, Na2S))2O3 * 5H2O), and borax (Na2((B4O7 * 10H2O).

 

ایزوتوپها

برای این عنصر 13 ایزوتوپ شناسایی شده است که تنها ایزوتوپ پایدار آن Na-23 می باشد . سدیم همچنین دو ایزوتوپ رادیو اکتیو نیز دارد که عبارتند از: Na22 با نیمه عمر 2.605 سال و Na24 با نیمه عمر 15 ساعت.

 

هشدارها

سدیم در حالت پودر در آب خاصیت انفجاری خواهد داشت و با عناصر دیگر به راحتی تجزیه و ترکیب می شود. همیشه باید با ان عنصر با مراقبت کامل کار کرد.