مس

Copper

عمومی نام, علامت اختصاری, شماره Copper, Cu, 29 گروه شیمیایی فلز انتقالی گروه, تناوب, بلوک 11 , 4 , d جرم حجمی, سختی 8920 kg/m3, 3.0 رنگ مس, فلزی

خواص  اتمی         وزن اتمی 63.536 amu شعاع اتمی (calc.) 135 (145) pm شعاع کووالانسی 138 pm شعاع وندروالس 140 pm ساختار الکترونی Ar]3d104s1] -e بازای هر سطح انرژی 2, 8, 18, 1 درجه اکسیداسیون (اکسید) 2,1 (باز ملایم) ساختار کریستالی مکعبی, face-centered

خواص  فیزیکی         حالت ماده جامد نقطه ذوب 1357.6 K (1984.3 °F) نقطه جوش 2840 K (4653 °F) حجم مولی  ש»10-6 * 7.11 ««متر مکعب بر مول گرمای تبخیر 300.3 kJ/mol گرمای هم جوشی 13.05 kJ/mol فشار بخار 0.0505 Pa at 1358 K سرعت صوت 3570 m/s at 293.15 K

متفرقه       الکترونگاتیویته 1.9 (درجه پائولینگ) ظرفیت گرمایی ویژه 380 J/(kg*K) رسانائی الکتریکی 59.6 106/m اهم رسانائی گرمایی 401 W/(m*K) 1st پتانسیل یونیزاسیون 745.5 kJ/mol 2nd پتانسیل یونیزاسیون 1957.9 kJ/mol 3rd پتانسیل یونیزاسیون 3555 kJ/mol 4th پتانسیل یونیزاسیون 5536 kJ/mol

 

پایدارترین ایزوتوپها     ایزو وفور طبیعی نیمه عمر DM DE MeV DP 63Cu 69.17% Cu با 34 نوترون پایدار است 64Cu {syn.} 12.7 h ε 1.675 64Ni 64Cu {syn.} 12.7 h β- 0.579 64Zn 65Cu 30.83% Cu با 36 نوترون پایدار است واحدهای SI& STP استفاده شده مگر آنکه ذکر شده باشد.

مس یکی از عناصر جدول تناوبی است که نشان آن Cu و عدد اتمی آن 29 می باشد.

ویژگیهای قابل توجه

مس فلز نسبتاً قرمز رنگی است که از خاصیت هدایت الکتریکی و حرارتی بسیار بالایی برخوردار می باشد. (در بین فلزات خالص ، تنها خاصیت هدایت الکتریکی نقره در حرارت اطاق از مس بیشتر است) چون قدمت مصنوعات مسی کشف شده به سال 8700 قبل از میلاد برمی گردد، احتمالاً این فلز قدیمی ترین فلز مورد استفاده انسان می باشد. مس علاوه بر اینکه در سنگهای معدنی گوناگون وجود دارد ، به حالت فلزی نیز یافت می شود. (مثلاً مس خالص در بعضی مناطق). این فلز را یونانیان تحت عنوان Chalkos می شناختند. چون مقدار بسیار زیادی از این فلز در قبرس استخراج می شد رومیان آنرا aes Cyprium می نامیدند. بعدها این کلمه به فرم ساده تر cuprum درآمد و در نهایت انگلیسی شده و به لغت Copper تبدیل شد.

کاربردهـــــــــا

مس فلزی قابل انعطاف و چکش خوار است که کاربردهای زیادی در موار زیر دارد: سیمهای مسی لوله های مسی دستگیره های درب و سایر وسایل منزل مجسمه سازی. مثلاً مجسمه آزادی شامل 179000 پوند مس می باشد. آهنرباهای الکتریکی. موتورها، بخصوص موتورهای الکترومغناطیسی. موتور بخار وات. کلیدها و تقویت کننده های الکتریکی. لامپهای خلاء ، لامپهای پرتوی کاتدی و مگنترونهای اجاقهای مایکرو ویو. هدایت کننده موج برای تشعشع مایکروویو. به علت خاصیت هدایت بهتر آن نسبت به آلومینیوم، کاربرد مس در IC ها به جای آلومینیوم رو به افزایش است. به عنوان جزئی از سکه ها. در وسایل آشپزی، از جمله ماهی تابه . بیشتر سرویسهای قاشق چنگال ( flatware) قاشقها، چنگالها و چاقوها دارای مقادیری مس هستند(نقره نیکلی). اگر نقره استرلینگ در ظروف غذاخوری بکار رفته باشد ،حتماً باید دارای درصد کمی مس باشد. بعنوان بخشی از لعاب سرامیکی و در رنگ آمیزی شیشه . وسایل موسیقی ،بخصوص سازهای بادی. بعنوان یک بیواستاتیک در بیمارستانها و پوشاندن قسمتهای مختلف کشتی برای حفاظت در برابر بارناکلها و ماسلها. ترکیباتی مانند محلول فلینگ که در شیمی کاربرد دارد. سولفات مس که بعنوان سم و تصفیه کننده آب کاربرد دارد.

 

تاریخچه

مس برای تعدادی از تمدنهای قدیمی ثبت شده ، شناخته شده بود و تاریخ استفاده از آن حد اقل به 10000 سال پیش می رسد. یک آویزه مسی ، متعلق به سال 8700 قبل از میلاد در شمال عراق کنونی پیدا شد. نشانه هایی مبنی بر ذوب و خالص کردن مس از اکسیدهای آن مانند مالاکیت و آزوریت تا سال 5000 قبل از میلاد وجود دارد. در عوض اولین نشانه های استفاده از طلا تقریباً به 400 سال قبل از میلاد بر می گردد. مصنوعات مسی و برنزی که از شهرهای سومری و مصنوعات مصری که از مس و آلیاژ آن با قلع یافت شده تقریباً متعلق به 3000 سال قبل از میلاد هستند. در یکی از اهرام یک سیستم لوله کشی با مس پیدا شده که مربوط به5000 سال پیش است. مصریان دریافتند افزودن مقدار کمی قلع ، قالب گیری مس را آسان تر می کند لذا آلیاژهای برنزی که در مصر کشف می شوند تقریباً قدمتی همانند مس دارند. استفاده از مس در چین باستان حداقل به 2000 سال قبل از میلاد مربوط بوده و تا 1200 سال قبل از میلاد در این کشوربرنز مرغوب ساخته می شده است. در نظر داشته باشید چون مس به راحتی برای استفاده و کاربرد مجدد ذوب می شود، دوران ذکر شده تحت تاثیر جنگها و کشورگشائیها قرار می گیرد. در اروپا مرد یخیOetzi، مردی که به دقت نگهداری می شود و متعلق به3200 سال قبل از میلاد است، تبری با نوک مسی در دست دارد که درجه خلوص فلز آن 7/99% می باشد. مقدار زیاد آرسنیک موجود در موهای او نشان دهنده سرو و کار او با پالایش مس می باشد. استفاده ار برونز در مرحله ای از تمدن به قدری فراگیر بود که آن مرحله را عصر برونز می نامند. برنج برای یونانیان شناخته شده بود اما اولین بار بصورت گسترده توسط رومیان بکار رفت. به خاطر زیبایی درخشانش- بطوریکه در باستان برای ساخت آئینه از آن استفاده می شد -ونیزبه دلیل ارتباط آن با قبرس که مربوط به الهه بود ،در اسطوره شناسی و کیمیاگری فلز مس با الهه های آفرودیت و ونوس پیوند دارد. در کیمیا گری علامتی را که برای مس در نظر گرفته بودند ،علامت سیاره زهره (ونوس) نیز بود.

 

نقش بیولوژیکی

وجود مس برای کلیه گیاهان و حیوانات عالی ضروری می باشد. مس در آنزیمهای متنوعی ،از جمله مراکز مس cytochrome coxidase و آنزیم حاوی Cu-Zn به نام superoxide dismutase وجود دارد و فلز اصلی در رنگدانه حامل اکسیژن hemocyanin است. RDA برای مس در بزرگسالان سالم 9/0 میلی گرم در روز می باشد. مس در جریان خون عمدتاً روی پروتئین پلاسمایی بنام ceruloplasmin حرکت می کند. اگرچه مس اول در روده جذب می شود، این عنصر همبسته با آلبومین به سوی کبد منتقل می شود. یک حالت ارثی که بیماری ویلسون نامیده می شود موجب باقی ماندن مس در بدن و عدم ورود آن به صفرا توسط کبد شود. این بیماری در صورت عدم درمان می تواند منجر به آسیبهای کبدی و مغزی شود.

 

پیدایش

مس معمولاً به شکل معدنی یافت می شود. کانیهایی مثل آزوریت ، مالاکیت و برنیت همانند سولفیدهایی از جمله کالکوپیریت ( CuFeS2) ،کوولین ( CuS)،کالکوزین ( Cu2S) یا اکسیدهایی مانند کوپریت (Cu2O) از منابع مس هستند.

 

ترکیبات

آلیاژهای بسیاری از مس وجود دارد- برنج آلیاژ مس/روی و برنز آلیاژ مس/ قلع است. متداول ترین حالات اکسیداسیون مس شامل حالت مربوط به مس یک طرفیتی cuprous ، 1+Cu و حالتcupric ،2+Cu می باشد. کربنات مس به رنگ سبز است که بوسیله آن ظاهر منحصر به فرد بامها یا گنبدهای با پوشش مس روی بعضی ساختمانها ساخته می شوند. اکسیدهای مس (مانند: اکسید مس ایتریم و باریم 7δ Yba2Cu3O یا YBCO) پایه های بسیاری از ابر رساناهای غیر معمول را تشکیل می دهند. ترکیبات دیگر : سولفید مس

 

ایزوتوپها

علاوه بر تعداد زیادی رادیوایزوتوپ ، دو ایزوتوپ پایدار Cu-63 و Cu-65 موجود است. تعداد بسیار زیادی از این رادیوایزوتوپها دارای نیمه عمرهایی به مقیاس دقیقه یا کمتر دارند ، طولانی ترین نیمه عمر متعلق به Cu-64 است که مدت آن 7/12 ساعت ،با دو حالت فرسایشی که منجر به محصولات جداگانه می شود.

 

هشدارهـــــــا

با تمامی ترکیبات مس باید طوری رفتار شود گویی سمی هستند ( مگر خلاف آن مشخص باشد). این فلز در حالت پودری خطر آتش زایی دارد. 30 گرم سولفات مس برای انسان کشنده است.مس موجود در آب آشامیدنی با غلظتی بیش از 1 میلی گرم در لیتر موجب لک شدن لباسها و اقلام در آب می گردد. مقدار بی خطر مس در آب آشامیدنی انسان بر حسب منبع آن متفاوت است اما مرز آن بین 5/1 تا 2 میلی گرم در هر لیترمی باشد.