با سلام
آتشفشانهاي جزايز هاوايي در اقيانوس آرام قرار دارند و فعالترين آتشفشانهاي دنيا به شمار ميآيند. در واقع مجمع الجزاير هاوايي جزايري آتشفشاني هستند که در امتداد خطي جنوب شرق - شمال غرب پراکنده اند. براي پيدايش اين آتشفشانها فرض ميشود که در داخل گوشته فوقاني نقطهاي بسيار گرم به پهناي تقريبي 1000 کيلومتر وجود دارد. با توجه به حرکت و جابجايي صفحه اقيانوس آرام که از روي اين نقطه مانند يک قالي جابجا ميشود و در نتيجه در اين محل گرماي زيادي دريافت ميکند لذا ذوب ميشود و آتشفشانهاي خطي ، مانند جزاير هاوايي بوجود ميآيد.
با توجه به سن سنگهاي آتشفشاني که قديميترين آنها در حدود 75 ميليون سال سن دارد ميتوان چنين نتيجه گرفت که قديميترين آتشفشان جزاير هاوايي در 75 ميليون سال قبل ، در نقطه فعلي هاوايي قرار داشته و طي اين مدت از آن دور شده است.
توجه به اين نکته که خط مزبور در ناحيهاي با سن 42 ميليون سال انحنا دارد، ميتوان ادعا نمود که از 42 ميليون سال به اين طرف جهت حرکت صفحه ليتوسفر در ناحيه مزبور کمي عوض شده است. هر جزيره آتشفشاني که به تدريج از روي نقطه داغ دور ميشود از ارتفاعش کاسته شده و ابتدا به صورت گييو و بالاخره مانند يک آتل نمايان ميشود. غير از نقطه داغ بسيار گرم مذکور ، در اقيانوس کبير نقاط داغ ديگري نيز وجود دارد که جزاير آتشفشاني به موازات و هم جهت با جزاير هاوايي ايجاد کردهاند، مانند مجمع الجزاير تواموتو ، سوسيتي ، ساموا ، کارولين ، جزاير استرال.
در اقيانوس کبير دو سري جزاير به موازات هم وجود دارند که سن يکي از رديفها از 55 ميليون شروع و به 4.8 ميليون سال ختم ميشود. در حالي که در رديف ديگر يعني جزاير تاهيتي که کمي دورتر و به موازات آن قرار دارند سن قديميترين آتشفشان 4.4 ميليون سال و آخرين آنها سني در حدود 0.4 ميليون سال دارد. اين مسئله نشان ميدهد که نقاط داغ در زير جزاير رديف اول از بين رفته ولي در جاي ديگر مثلا در مجمع الجزاير تاهيتي شروع به فعاليت مجدد نموه است.
پاسخ دهنده:
اثني عشري
18/01/1385
با سلام
دوست عزيز آتشفشانهاي زير دريايي انواع مختلفي دارند که عبارتند از
آتشفشانهاي ممتد وسط صفحه اقيانوسي
اين قبيل آتشفشانها بر روي پي سنگي از ليتوسفر اقيانوسي بنا ميشوند که گاهي به صورت کوه آتشفشان منفرد (سي مونت) و يا به صورت رشته جزاير آتشفشاني (مثلا جزاير آتشفشاني هاوايي) به دنبال هم قرار دارند. قطر سي مونتها متفاوت است و ممکن است کمتر از يک کيلومتر تا دهها کيلومتر تغيير کند. در قاعده کوه دريايي (ياسي مونت) ، گدازههاي بالشي بازالتي و هيالوکلاستيتها ديده ميشود ولي در نزديک به سطح دريا ، با پوششي از لايههاي پيروکلاستي و گدازههاي آتشفشاني مفروش ميشود.
رشته جزاير آتشفشاني وسط اقيانوس به صورت دانههاي تسبيح به دنبال هم قرار ميگيرند که امتداد آنها بر پشته ميان اقيانوس عمود است و با دور شدن از اين پشته سن آنها زيادتر ميشود. اين نوارهاي آتشفشاني بر اثر عبور صفحه ليتوسفري از روي نقاط داغ زير ليتوسفر بوجود مي آيند. مسلما با حرکت و فرورانش صفحات ليتوسفري ، اين جزاير نيز ممکن است به همراه پوسته اقيانوسي به زير صفحات مجاور وارد شده، و بلعيده شوند. يا بخشهايي از آن به صورت تکه هاي مجزا به حالات فرورانش در قطعه مجاور باقي بماند.
آتشفشانهاي جزاير قوسي
اين آتشفشانها به صورت خط باريک و با پهتاي کمتر از 50 کيلومتر به موازات محور دراز گودالهاي اقيانوسي قرار دارند. بر حسب شکل گودال (مستقيم يا منحني) ، امتداد خطي آتشفشانهاي مزبور ممکن است مستقيم (جزاير تونگا - کرمارک) يا داري انحنا باشد (جزيره ماريانا). ساختمان زمين شناسي اين مناطق به ترتيب بعد از گودال ، منطقه منشور به هم افزوده ، قوس حيههاي و درياي حاشيهاي و قوس برجا مانده قرار دارد. آتشفشانهاي فعال که به آن آتشفشانهاي پشت قوس مي گوييم، در کنار درياهاي حاشيهاي قرار دارند.
سنگهاي جزاير قوسي اکثرا از نوع بازالتي يا آندزيتهاي بازالتي با ماهيت تولئي ايتي اند و از ليتوسفر فرو رانده يا از کوه گوشتهاي روي آن منشات گرفته اند. اخيرا سنگهايي به نام بونينيت (Boninte) ( بازالتي يا آندزيتي که غني از منيزيم ، کروم و نيکل اند ) به عنوان ماگماي اصلي سنگهاي جلوي قوس آتشفشاني معرفي شده است که در مراحل اوليه تکامل جزاير قوسي ظاهر ميشوند.
آتشفشانهاي منفرد کف اقيانوس
اين قبيل آتشفشانها دور از پشته ميان اقيانوسي و سيستم ريفت اصلي آن قرار دارند. پي اين آتشفشانها بر روي پوسته اقيانوسي با ترکيب تولئي ايت اقيانوسي بنا نهاده شده است. تعداد آنها به چندين هزار مي رسد. بعضي از آنها در شمال اقيانوس اطلس (نظير جزاير تنريف ، هيرو ، لاپالما) از نظر تحولات آتشفشان شناسي و فرسايشي در مراحل مختلف قرار دارند. سنگهاي آتشفشاني اين جزاير غالبا از نوع آلکالن سديک اند که بعضي از آنها تامئوليت نيز تفريق يافته اند.
بعضي ديگر استثنائا از نوع آلکالن پتاسيک اند (تريستان داکونها که در جنوب اقيانوس اطلس و در فاصله 500 کيلومتري از ريفت وسط اقيانوس قرار دارد ). به نظر ميرسد که ماگماي مولد اين آتشفشانهاي منفرد از مناطق عميقتر منشا گرفته و بنابراين درجه آلکالينيته آنها بيشتر است. مثلا جزيره اسيتر در نزديکي پشته مياني اقيانوس آرام از نوع بازالت حد واسط و ساب آلکاني است و به ريوليت تفريق يافته است، در حالي که جزيره کوک Cock Island و تاهيتي واقع در 3000 کيلومتري مغرب پشته مزبور از نوع آلکالي و غير اشباع از سيليس اند.